Як ператварыць гэты талент у падмурак нацыянальнага дабрабыту, дзе «Зроблена ў Беларусі» азначае не толькі якасць зборкі, але і перш за ўсё новыя ідэі? Адказаў на гэтыя пытанні першы намеснік старшыні праўлення Нацбанка Аляксандр ЯГОРАЎ у аўтарскім праекце «ПраГрошы» на «Першым інфармацыйным».

Ключавы драйвер — крэатыўны сектар

Нядаўна на палях саюзных сустрэч міністр эканомікі Юрый ЧАБАТАР падкрэсліў найважнейшую рэч: наша стратэгічная задача — забяспечыць не проста рост, а збалансаваныя тэмпы развіцця эканомік Беларусі і Расіі, і ключавым драйверам тут выступае менавіта крэатыўны сектар. Гаворка ідзе аб стварэнні сумесных высокатэхналагічных прадуктаў, якія будуць канкурэнтаздольныя не толькі ўнутры Саюзнай дзяржавы, але і на сусветным узроўні. 

Пацвярджае словы міністра і кіраўнік Белстата Іна МЯДЗВЕДЗЕВА. Яна ўпэўненая, што рост долі крэатыўнай эканомікі ў ВУП — маркер таго, што краіна становіцца «эканомікай ведаў».

Калі мы не будзем гэта ацэньваць, то не зможам адсачыць, як адбываецца структурны зрух і за кошт чаго мы будзем жыць праз 10-15 гадоў. 

— Многія думаюць, што крэатыўная эканоміка — гэта калі хтосьці проста вырашыў пафантазіраваць, каб вылучыцца на фоне астатніх. Але насамрэч гэта жорсткі працэс капіталізацыі інтэлекту. Прасцей кажучы, гэта эканоміка, дзе галоўным таварам з’яўляецца не сыравіна, а прадукт чалавечага таленту, абаронены правам інтэлектуальнай уласнасці, — тлумачыць Аляксандр Ягораў.  

Каб зразумець, як ідэі ператвараюцца ў долары і рублі, трэба ўсвядоміць, што правілы гульні тут у корані адрозніваюцца ад эканомікі трубы, дзе ўсё будуецца на нафтадолары. 

Па-першае. Творчасць — бясконцы рэсурс. У адрозненне ад нафты або вугалю, творчы рэсурс невычэрпны. Прыклад — індыйскі Балівуд. Гэта магутны кластар, які корміць мільёны людзей. Яны не марнуюць прыродныя выкапні, а здабываюць валюту з нацыянальнага каларыту, музыкі і сцэнарыяў, прадаючы кантэнт па ўсім свеце. 

Па-другое. Ідэя важнейшая за завод. Завод можна пабудаваць, абсталяванне купіць, але без унікальнай ідэі гэта будуць проста сцены. У крэатыўнай эканоміцы галоўным становіцца ўладальнік задумы. Прыклад — кампанія Embraer. Бразілія змагла стаць сусветным лідарам у вытворчасці рэгіянальных самалётаў. Не таму, што ў іх больш алюмінію, а таму, што яны зрабілі стаўку на інжынерны крэатыў. Яны валодаюць мозгам праекта, а зборка — гэта толькі тэхнічны працэс. 

Па-трэцяе. Умовы для крэатыву, эканомікі, кіравання талентамі. Творчым людзям нельга проста загадваць. Імі трэба дырыжыраваць, ствараючы асяроддзе для спантанных азарэнняў. Добры прыклад Кітай — тэхналагічны хаб Шэньчжэнь. Тут дзяржаўнае планаванне спалучаецца з неверагоднай свабодай для інаватараў. Урад стварае інфраструктуру, а тысячы каманд дырыжыруюць сваімі талентамі, імгненна выдаючы новыя гаджэты. Гэта кіраваны крэатыў на службе дзяржавы. 

Ідэі спараджаюць новыя ідэі

Паводле звестак Белстата, доля крэатыўных індустрый у эканоміцы Беларусі да 2026-га года ўшчыльную наблізілася да 5 % ВУП. Гэта больш, чым у сярэднім у свеце.

• Беларусь — краіна, якая навучылася эфектыўна гандляваць не толькі трактарамі, але і інтэлектам. Напрыклад, у нацыянальнай стратэгіі развіцця турызму да 2030 года адбыўся фундаментальны зрух. Турызм перастаў быць проста ложка-месцам, ён стаў часткай крэатыўнага кластара. Як прыклад — вуліца Кастрычніцкая ў Мінску — тут мастакі, дызайнеры і гастраэнтузіясты стварылі новы пункт прыцягнення, які генерыруе падаткі і выручку літаральна на пустым месцы — на энергіі творчасці. 

Беларусы заўсёды даказвалі, калі няма грошай на сцены і матэрыялы, дастаткова проста ручкі, паперы і ідэі, каб стварыць нешта з нуля. А потым гэтая ідэя ператвараецца ў развіты бізнес, які часам стымулюе развіццё цэлых галін. 

Крэатыўная эканоміка — адзіная сфера, дзе сыравіна бясконцая. Мы не абмежаваныя аб’ёмам свідравіны або ўраджайнасцю гектара, мы абмежаваныя толькі ўласнай адвагай і здольнасцю давяраць адно аднаму. У адрозненне ад нафты або вугалю, творчы рэсурс не вычарпаны. Больш за тое, тут працуе закон адваротнай прагрэсіі. Чым больш вы яго выкарыстоўваеце, тым больш яго становіцца. Ідэі спараджаюць ідэі.

Творчасць не жыве па загадзе

— Сёння шмат спрачаюцца, ці патрэбна нам жорсткая дзяржаўная стратэгія развіцця крэатыўных індустрый. Мой адказ можа здацца парадаксальным. Нам не патрэбна яшчэ адна папка з бюракратычнымі планамі, графікамі праверак і адказнымі асобамі ў кожным кабінеце. Творчасць не жыве па загадзе. Яна задыхаецца там, дзе трэба кожны крок узгадняць у трох інстанцыях, — лічыць Аляксандр Ягораў. — Роля дзяржавы тут не будаваць цэхі, а быць разумным садоўнікам. Трэба стварыць асяроддзе, дзе гнуткая адукацыя апярэджвае рынак, а не пляцецца за ім з падручнікамі 30-гадовай даўніны. Дзе малады хлопец з райцэнтра можа рызыкнуць, прапанаваць вар’яцкую на першы погляд ідэю і не быць раздушаным грузам падатковай справаздачнасці ў першы ж месяц.

Яркі, пазітыўны прыклад такога падыходу — стаўленне да самазанятасці. Беларусь стварыла адну з самых простых і эфектыўных сістэм у рэгіёне. Падатак на прафесійны даход — не проста спосаб напоўніць бюджэт, гэта філасофія даверу. Адзін дадатак у смартфоне, ніякіх дэкларацый і паходаў па інспекцыях. 

— Мы далі людзям магчымасць проста тварыць і зарабляць, зрабіўшы дзяржаву не заўважным, але надзейным партнёрам. Гэта і ёсць рэальная падтрымка мікракрэатыўнасці, якая ў суме дае каласальны эфект для эканомікі, — перакананы аўтар праграмы. 

Больш за тое, мы не баімся быць першымі ў самых смелых тэхналогіях. Новы ўказ па крыптабанках — яшчэ адзін крок у будучыню Беларусі. Краіна легалізуе магчымасць атрымання заробкаў з-за мяжы ў крыптавалюце, ствараючы ўмовы для прыцягнення талентаў з усяго свету. 

— Мы разумеем, крэатыўны клас мабільны, і ён выбірае тыя юрысдыкцыі, дзе тэхналогіі служаць свабодзе манеўру, а не забаронам, — падкрэслівае Аляксандр Ягораў. 

Ён перакананы, трэба навучыцца давяраць моладзі, іх праву на рызыку, бо крэатыўная эканоміка — эканоміка рызыкі. З 10 стартапаў стрэліць адзін, але гэты адзін можа акупіць выдаткі на ўсе астатнія і змяніць аблічча краіны. 

— Прэзідэнт неяк справядліва заўважыў: «Сустракаючыся з маладымі людзьмі, я заўсёды бачу разумных, таленавітых, неабыякавых юнакоў і дзяўчат. Сёння можна і трэба абапірацца на іх веды, інтэлект, смеласць і ў добрым сэнсе дзёрзкасць». Менавіта ў гэтым даверы крыецца наш інтэлектуальны суверэнітэт, — асабліва акцэнтуе спікер. — Крэатыўная эканоміка — гэта калі мы перастаём капіраваць чужое, пачынаем дыктаваць сваё. Калі «Зроблена ў Беларусі» — не толькі пра якасць металу, але і пра глыбіню думкі, свежасць погляду, тую самую ідэю, якую нельга купіць за нафтадолары. Нам не патрэбныя інструкцыі аб тым, як быць крэатыўнымі. Нам патрэбныя ўмовы, у якіх творчы чалавек будзе адчуваць сябе дома, будзе ведаць, што яго ідэя абаронена, а яго рызыка апраўдана. Гэта і ёсць галоўная стратэгія будучыні.