Тэхналогіі імкліва раскручваюць наша жыццё. На вачах трансфармуецца не толькі навакольны матэрыяльны свет, але і нашы ўяўленні пра камфорт. Грамадскі транспарт перманентна абрастае рознымі опцыямі: ад клімат-кантролю да зарадкі гаджэтаў. Не кажучы ўжо пра тое, што транспартныя сродкі сталі амаль бясшумнымі, кардынальна памянялася эрганоміка салона, мяккасць ходу... Натуральна, камфорт патрабуе інвестыцый, якія часткова пакрываюцца за кошт тарыфаў на транспартныя паслугі. Кажучы па бытавому, пэўная доля капітальных укладанняў зашываецца ў кошт талона і жэтона. Толькі частка, не ўсе інвестыцыі, так як значныя сродкі на развіццё інфраструктуры вылучае дзяржава. Але цалкам лагічна, што і пасажыры ўдзельнічаюць у аплаце паслуг павышанай камфортнасці, якія становяцца базавымі.
Нядаўна талоны і жэтоны ў Мінску падаражалі на 15 капеек. Любое цэнавае змяненне валодае, акрамя абсалютных, яшчэ і адноснымі параметрамі, а таксама ўзроўнем уплыву на дабрабыт грамадзян. З гэтага пункту гледжання і ацэнім трансфармацыю тарыфу.
Прааналізуем выдаткі беларусаў. Па статыстыцы, яны дзеляцца на спажывецкія (выдаткі на харчовыя і нехарчовыя тавары і паслугі) і неспажывецкія (назапашванні, будаўніцтва жылля, выдаткі на вядзенне асабістай падсобнай гаспадаркі і некаторыя іншыя). За мінулы год яшчэ няма даных у поўным аб’ёме, таму для аналізу возьмем 2024-ы. Доля спажывецкіх расходаў ад даходаў склала 70,4 %, з іх 12,1 % прыйшлося на транспарт (не грамадскі, а транспарт у цэлым: міжнародны, міжгародні, асабісты і гэтак далей). Доля грамадскага транспарту ў спажывецкіх расходах склала ўсяго 2,3 %. Грашовыя даходы на душу насельніцтва пазалетась, паводле афіцыйных даных, склалі 1376 рублёў. Два арыфметычныя дзеянні дазваляюць нам даведацца, што ў 2024 годзе сярэдні беларус у месяц выдаткоўваў на грамадскі транспарт 22 рублі 28 капеек.
Прама скажам, не шмат. Праўда, транспарт падаражаў у красавіку 2025 года дзесьці на 10 %. Атрымліваецца, што пасля падаражання ў 2025 годзе мы сталі выдаткоўваць на транспарт у сярэднім на 2-3 рублі больш, а цяпер выдаткі, паводле гэтага артыкула, у сярэднестатыстычнага беларуса павялічацца на 3-4 рублі. Не такія ўжо значныя сумы, каб з-за іх смуткаваць. Транспартная прыбаўка эквівалентная кошту кубку напою ў вулічным кава-аўтамаце. У кафэ будзе даражэй.
Але гэтыя некалькі рублёў з чалавека дазваляюць у сукупнасці сфарміраваць мільённы інвестыцыйны патэнцыял для развіцця інфраструктуры. За камфорт усё ж такі лагічна плаціць. Іншае пытанне, што ў рамках нашай беларускай мадэлі сацыяльна-адчувальныя паслугі ў значнай ступені датуюцца з бюджэту, але дзяржаўныя фінансы, як і любы рэсурс, абмежаваныя, ды і фарміруюцца яны не з паветра, а з падаткаў. Адпаведна, неабходны нейкі разумны баланс сумеснага фінансавання інфраструктуры з казны і сродкаў карыстальнікаў гэтай самай інфраструктуры. І пакуль выдаткі грамадзян асабіста мне не здаюцца звышнатуральнымі, з якога боку ні паглядзі.
Калі ж глядзець у доўгачасовым разрэзе, то выдаткі грамадзян на грамадскі транспарт знізіліся. У 2005 годзе выдаткі на гэтыя паслугі складалі 3,1 % ад спажывецкіх выдаткаў (а яны складалі 84,6 % ад даходаў), а ў 2024 годзе — 2,3 % (пры долі спажывецкіх выдаткаў у даходах 70,4 %). Пры гэтым доля выдаткаў грамадзян на транспарт у спажывецкіх расходах за 20 гадоў у цэлым павялічылася: з 8,1 % у 2005 годзе да 12,1 % у 2024 годзе.
То-бок выраслі даходы, беларусы змаглі больш падарожнічаць. Адпаведна, доля выдаткаў на транспарт у цэлым павялічылася, а на грамадскі — знізілася. У пары «дзяржава — спажывец» у частцы фінансавання інфраструктуры ў выніку выйгрыш на баку спажыўца.
Уладзімір ВАЛЧКОЎ
