У храмах у дзень Раства Міколы Цудатворца праводзяцца святочныя службы і ладзяцца дабрачынныя мерапрыемствы. Вернікі звяртаюцца з малітвамі да святога Міколы як да заступніка ўсіх, хто быў несправядліва пакрыўджаны, асуджаны, бязвінна абылганы. Ён дапамагае вылечыцца ад немачаў і розных залежнасцяў, а адзінокім — набыць сямейнае шчасце.

Маладыя дзяўчаты моляцца Мікалаю Угодніку і просяць яго заступніцтва і дапамогі ў стварэнні сям’і. Яны вераць, што святы дапамагае ім ісці па шляху выратавання, у тым ліку — і праз шчаслівае сямейнае жыццё.

Вядомы выпадак, калі свяціцель Мікалай выратаваў ад ганьбы трох сясцёр, бацька якіх збяднеў і не змог забяспечыць ім пасаг. Тройчы епіскап таемна падкідваў у іх дом мяшочкі з золатам, ратуючы дзяўчат ад долі распусніц. Менавіта таму да яго звяртаюцца дзяўчаты на выданні ў пошуках годных жаніхоў.

Царкоўны летапіс абвяшчае: святы Мікалай здзяйсняў шматлікія цуды і славіўся сваёй міласэрнасцю. Яго таксама прынята называць Угоднікам: цудатворац і па гэты дзень дапамагае (дагаджае) людзям, якія трапілі ў бяду.

Будучы Угоднік — з грэчаскай калоніі горада Патара. Малы, якому з нараджэння прадракалі лёс пераможцы, нарадзіўся дзякуючы малітве — у бацькоў Свяціцеля доўгі час не атрымлівалася мець дзяцей. Праведныя пакутнікі далі свой святы зарок і абяцалі прысвяціць яго жыццё служэнню Госпаду.

Свае цудатворныя схільнасці Мікалай прадэманстраваў у самы першы дзень свайго жыцця: ён вылечыў сваю маці падчас цяжкіх родаў. Пасля, падчас хрышчэння, нованароджаны прастаяў некалькі гадзін на нагах у храме. З дзяцінства ён адрозніваўся ад аднагодкаў: спраўна хадзіў у храм і маліўся. Пасталеўшы, быў прыняты на пасаду чытальніка, а пасля і святара.

Святы жыў вельмі аскетычна: мала еў, не глядзеў на жанчын і пазбаўляў сябе іншых жыццёвых радасцяў. Пасля таго як ён прыняў чын епіскапа, прыхаджане і паства палюбілі яго. Ён клапаціўся пра жабракоў, абяздоленых і нават зняволеных.

Свяціцель дажыў да глыбокай старасці, а пасля смерці яго нятленныя мошчы засяродзілі ў сабе ўсю гаючую сілу святога. У цяперашні час яны знаходзяцца ў італьянскім Бары.

Да святога абраза Міколы Цудатворца прыходзяць у моманты складаных жыццёвых абставін. Пры шчырай малітве Мікола здольны з’явіцца любому верніку, вось чаму на свята нараджэння Свяціцеля прынята маліцца ад чыстага сэрца і са светлымі намерамі.

У царкоўным календары ёсць яшчэ два буйныя святы, прысвечаныя Міколу Цудатворцу:

• 19 снежня вернікі ўспамінаюць аб смерці Цудатворца. Народная назва свята — Мікола Зімні;

• 22 мая святкуецца дзень перанясення мошчаў святога Міколы з малаазійскіх Мір Лікійскіх у італьянскі Бары. Гэту дату называюць Міколам Веснавым.

У даўніну нараджэнне Мікалая (Міколу Восеньскага) сустракалі без шумных гулянняў, але з абавязковым наведваннем храма, малітвай і добрымі справамі — дапамагалі блізкім і падавалі міласціну. Галоўнае было ўбраць хлеб з палёў, каб першыя замаразкі не загубілі ўраджай, а сам дзень праводзілі ў ціхіх хатніх клопатах.

У гэты дзень можна і трэба маліцца свяціцелю ў царкве, дапамагаць маламаёмным, завяршаць палявыя работы, а таксама збіраць апошнія травы — лічылася, што яны сёння набываюць асаблівую гаючую сілу.

Народныя прыкметы

• Калі надвор’е на Міколу ўвесь дзень цёплае і сухое, то верасень будзе такім жа.

• Калі авёс да Міколы не паспеў на палях, восень будзе зацяжная і дажджлівая.

• Шмат зарніц на гарызонце — чакай дажджлівую восень.

• Урадзілі арэхі і ягады — зіма будзе халоднай.