Як расказала начальнік упраўлення біялагічнай і ландшафтнай разнастайнасці Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Таццяна ЖАЛЯЗНОВА, наша краіна актыўна ўцягнута ў працэсы захавання біяразнастайнасці. Сёння ў нас зарэгістравана 1356 асабліва ахоўных прыродных тэрыторый, якія займаюць 1,9 млн га, што складае 9,2 % ад агульнай плошчы рэспублікі. Кожная ААПТ унікальная: яны маюць спецыяльны рэжым аховы, які дазваляе захоўваць непасрэдна месцы пасялення рэдкіх і якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення жывёл і раслін. На асобных ААПТ ёсць экалагічныя сцежкі, маршруты, якія даюць магчымасць прыехаць і атрымаць асалоду ад прыгажосці прыроды без шкоды для экасістэмы.

Аднак ахоўныя меры не абмяжоўваюцца толькі ААПТ. У 2025 годзе пад ахову дадаткова было ўзята звыш 1000 месцаў пасялення тых, хто мае патрэбу ў дадатковай абароне дзікіх жывёл і дзікарослых раслін, 132 тыповыя і рэдкія біятопы і прыродныя ландшафты, удакладніла спецыяліст Мінпрыроды.

Адным з асноўных інструментаў аналізу, кантролю і прагнозу экалагічных працэсаў з’яўляецца сістэмны маніторынг. Па меркаванні дырэктара Інстытута эксперыментальнай батанікі ім. В. Ф. Купрэвіча Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі Дзмітрыя ГРУМО, зараз мы знаходзімся на парозе кардынальных змен сістэмы назірання. Новыя тэхналогіі даюць магчымасць аператыўна апрацоўваць вялікія аб’ёмы інфармацыі, працаваць дыстанцыйна, уключаючы зандаванне з космасу, мадэляваць развіццё сітуацый. Ужо сёння можна зымітаваць і спрагназаваць месцазнаходжанне пэўных відаў раслін. З’яўляецца інфармацыйная база, праца з якой дазволіць спрагназаваць, што будзе з нашым раслінным покрывам праз 10–40 гадоў. Гэта важна для развіцця эканомікі краіны, кліматычна залежных галін, у тым ліку сельскай і лясной гаспадаркі.

Калі б сучасныя метады маніторынгу з’явіліся некалькі дзясяткаў гадоў таму, верагодна, удалося б пазбегнуць сённяшняга негатыўнага развіцця сітуацыі з многімі беларускімі азёрамі, лічыць загадчык сектара міжнароднага супрацоўніцтва і навуковага суправаджэння прыродаахоўных канвенцый Навукова-практычнага цэнтра НАН Беларусі па біярэсурсах Аляксандр КАЗУЛІН. Навуковец перакананы, што шматгадовае масавае зарыбленне вадаёмаў інтрадуцэнтамі (таўсталобікам, белым амурам і некаторымі іншымі відамі) гэта вялікая памылка. У сукупнасці з кліматычнымі зменамі, скарачэннем колькасці заліўных лугоў — знікаюць традыцыйныя месцы нерасту абарыгенных відаў. І яны ніяк не папаўняюцца, у адрозненні ад інтрадуцэнтаў, зарыбленне якімі адбываецца рэгулярна. І ўжо не рэдкасць, калі ва ўлове рыбакоў могуць прысутнічаць толькі чужародныя віды рыб. Такога выніку ніхто не чакаў. Цяпер жа неабходна прымаць меры для выпраўлення сітуацыі і аднаўлення статус-кво абарыгенных відаў рыб.

У лакальным аспекце біяразнастайнасць, як лічыць Дзмітрый Грумо, час разглядаць як частку рэальнага сектара эканомікі краіны. Гэта прыродныя рэсурсы, якія забяспечваюць біялагічную і эканамічную бяспеку дзяржавы. І калі ідэя неабходнасці захавання біяразнастайнасці — відавочная, то практычнае ўвасабленне гэтага прынцыпу часта далёка ад жаданага. Прыярытэт трэба замацаваць заканадаўча, і ўвесці прынцып платнасці, які дазволіць аперыраваць паняццем біяразнастайнасць як эканамічнай катэгорыяй. 

Андрэй АКІМАЎ
Фота Дзяніса ІЎКОВІЧА