Глабальная эканоміка не проста фрагментуецца. Паміж дзяржавамі ідзе жорсткая барацьба за больш высокі міжнародны статус. І ў немалой ступені яна разгортваецца ў галіне ноу-хау. Тэхналогіі сталі адным з інструментаў канкурэнцыі і нават барацьбы. У зоне рызыкі знаходзяцца дзяржавы, якія ў сваёй мадэлі актыўна выкарыстоўвалі трансфер тэхналогій для індустрыяльнага развіцця. У Беларусі, нягледзячы на сціплыя памеры, склаўся паўнацэнны прамысловы комплекс з адпаведным навуковым суправаджэннем як на ўзроўні фундаментальных, так і прыкладных даследаванняў. І перад навукай і прамысловасцю стаіць сур’ёзны выклік: неабходна, з аднаго боку, забяспечыць тэхналагічны суверэнітэт па стратэгічных кірунках, з другога — актыўна распрацоўваць і ўкараняць інавацыі будучыні. Як выканаць гэтыя задачы, пагутарылі з першым намеснікам старшыні Прэзідыума Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі Віталем Залескім.
На яго думку, імпартазамяшчэнне ў чыстым выглядзе страчвае сваю актуальнасць. Беларусь спажывала і спажывае дастаткова шырокую наменклатуру абсталявання, камплектуючых, вузлоў і агрэгатаў, сыравіны, у тым ліку і па адчувальных пазіцыях з пункту гледжання забеспячэння эканамічнай бяспекі. У існуючай парадыгме трансфармацыі сусветнага гаспадарчага ўкладу крытычна важную прадукцыю неабходна вырабляць на ўласнай тэрыторыі, каб мінімальна залежаць ад знешняга контуру. Дасягненне максімальнага тэхналагічнага суверэнітэту — вельмі важная мэта. Але, па перакананні Віталя Залескага, неабходна адыходзіць ад капіравання вырабаў:
— Нярэдка ўкараніць у вытворчасць і замяніць які-небудзь імпартны агрэгат з’яўляецца ўтопіяй з эканамічнага пункту гледжання. Неабходна затраціць каласальныя рэсурсы, а ўнутраны рынак па многіх пазіцыях з’яўляецца занадта вузкім, каб акупіць гэтыя ўкладанні. На экспартных рынках даводзіцца сутыкацца з высокай канкурэнцыяй традыцыйных вытворцаў, якія ўжо даўно на іх прысутнічаюць, занялі свае нішы, напрацавалі кліенцкую базу. Да таго ж тэхналогіі вельмі хутка старэюць. Пакуль мы імпартазамяшчаем адну мадэль, ужо з’яўляецца больш дасканалая мадыфікацыя. Як мне бачыцца, да гэтага пытання неабходна падыходзіць сістэмна. Не паўтараць, а абазначаць праблему і распрацоўваць тэхналогіі і вырабы для яе вырашэння, у тым ліку выкарыстоўваючы інструментарый рэінжынірынгу. Але не для капіравання, а для вывучэння чужога досведу, і на яго аснове выпускаць прадукцыю з больш дасканалым функцыяналам, спажывецкімі ўласцівасцямі, тэхнічнымі характарыстыкамі. Неабходна вывучаць найлепшыя вырабы і рабіць яшчэ лепш. Толькі такім чынам можна захоўваць канкурэнтаздольнасць, вырашаючы пры гэтым задачу тэхналагічнага суверэнітэту.
Таксама Віталь Залескі перакананы: кампетэнцыі не ўзнікаюць на пустым месцы. І гэта неабходна ўлічваць. На яго думку, ні адна краіна ў свеце не можа стварыць новую галіну літаральна з «нуля». Для гэтага неабходныя каласальныя рэсурсы і дзесяцігоддзі. На стварэнне мікраэлектроннай прамысловасці ў Паўднёва-Усходняй Азіі спатрэбілася больш за 50 гадоў. Пры гэтым на пачатковым этапе выкарыстоўваліся замежныя тэхналогіі, ішло павольнае прасоўванне ад простых вырабаў да больш складаных, з назапашваннем досведу і кампетэнцый.
— Гэта не азначае, што не варта развіваць новыя кірункі. Але неабходна разумна падыходзіць да праектаў і не мець ілюзій, што мы дасягнём імгненна поспехаў у галінах, у якіх робім першыя крокі, а нашы канкурэнты даўно гэтымі кірункамі займаюцца, — тлумачыць Віталь Залескі.
На яго думку, неабходна разумна ацэньваць свае магчымасці. І ў першую чаргу выкарыстоўваць той бэкграўнд, які ў нас ёсць: машынабудаванне, аграрны сектар, мікраэлектроніку па той наменклатуры прадукцыі, якую мы выпускаем, перапрацоўчую прамысловасць... Віталь Залескі лічыць: не варта перажываць, што нам цяжка асвоіць пэўную наменклатуру мікрасхем. Ёсць сегменты, у якіх нашы вытворцы займаюць адны з лідзіруючых пазіцый, у іх назапашаны кампетэнцыі, існуюць задзелы, якія даюць магчымасць паспяхова канкурыраваць на рынку і рэалізоўваць інавацыйныя вырабы з высокай дабаўленай вартасцю. Неабходна максімальна выкарыстоўваць тыя перавагі, якія ў Беларусі ўжо ёсць. Яны здольныя забяспечыць краіне ўстойлівы экспарт. А на атрыманыя сродкі можна набыць прадукцыю, якая нам неабходна, але выпускаць якую немэтазгодна па тых ці іншых прычынах.
— Глабалізм цяпер не ў модзе, — кажа Віталь Залескі. — Але гэта не значыць, што ён знікне зусім. У свеце створана вялізная колькасць самых разнастайных вытворчых магутнасцяў. Іх неабходна загружаць, адпаведна — прадаваць прадукцыю на сусветным рынку. У абноўленым фармаце, але глабальная эканоміка будзе прысутнічаць. І міжнародны гандаль будзе працягвацца, у тым ліку і высокатэхналагічнымі таварамі.
Неабходна займацца і ўкараняць франтырныя тэхналогіі. Аднак рабіць гэта вельмі акуратна і прадумана, зыходзячы не толькі з сусветных трэндаў ці моды, а найперш з беларускіх рэалій.
— Лічбавізацыю неабходна праводзіць, але абгрунтавана, улічваючы эканамічныя паказчыкі, — тлумачыць Віталь Залескі.
Ён упэўнены: укараняць складанае ПЗ, робатаў, аўтаматызаваныя лініі проста дзеля аўтаматызацыі — бескарысна і нават шкодна. Мадэрнізацыя вытворчасці на новым тэхналагічным узроўні павінна вырашаць рэальныя і канкрэтныя праблемы. З другога боку, да новых тэхналагічных укладаў нас будзе падштурхоўваць само жыццё і ўжо гэта робіць. Дэфіцыт кадраў у сельскай гаспадарцы сфарміраваў попыт на энерганасычаную, складаную, але высокапрадукцыйную тэхніку. Мы літаральна стаім на парозе ўкаранення беспілотнага транспарту. Але не на дарогах агульнага карыстання, а на вытворчых, складскіх пляцоўках, сельскагаспадарчых угоддзях... Беларусь можа, па перакананні Віталя Залескага, ісці ў нагу з тэхналагічным прагрэсам. Аднак неабходна дзейнічаць зыходзячы з дакладна вызначаных нацыянальных інтарэсаў.
Уладзімір ВАЛЧКОЎ
