Гадавы ўзровень інфляцыі апусціўся да 7,1%, а зніжэнне цэн на сезонныя харчовыя тавары выклікае надзею на стабілізацыю цэнавай сітуацыі. Разам з тым рост базавай інфляцыі і індэкс-дэфлятар ВУП паказваюць на захоўваецца ціск унутры эканомікі. Эканамічны эксперт, начальнік адукацыйнага цэнтра «Аксіёс» ААТ «Гіпрасувязь» Юлія Абуховіч дала ацэнку гэтым тэндэнцыям, прааналізавала прычыны бягучых змяненняў і падзялілася прагнозамі па інфляцыі да канца года, што асабліва важна для бізнесу і насельніцтва краіны.

Што такое інфляцыя?

На нарадзе з кіраўнікамі банкаў 9 верасня кіраўнік дзяржавы запатрабаваў пераламаць у краіне тэндэнцыю росту інфляцыі. Цяпер прырост спажывецкіх цэн да ўзроўню ліпеня мінулага года ў гадавым выражэнні ўжо перавышае 7% пры мэтавай задачы па абмежаванні інфляцыі ў гэтым годзе на ўзроўні, які не перавышае 5%. «Такі ўзровень у сярэднетэрміновай перспектыве ўяўляецца камфортным і аптымальным для беларускай эканомікі: ён дазваляе забяспечваць і рост даходнай часткі бюджэту, і збалансаванае ўнутранае развіццё, — адзначыла Юлія Абуховіч. — Зніжэнне індэкса спажывецкіх цэн у жніўні і верасні сведчыць аб змякчэнні інфляцыйнага ціску і наяўнасці перспектывы завяршыць гэты год з узроўнем інфляцыі бліжэй да прагнознага».

Эксперт адзначыла, што індэкс спажывецкіх цэн, які агучваюць, кажучы пра інфляцыю, не адзіны яе індыкатар, ёсць яшчэ індэкс цэн вытворцаў і дэфлятар ВУП. «У цэлым эканамічная карціна некалькі складаней, паколькі для ацэнкі характару інфляцыйных працэсаў варта ўлічваць таксама эканамічны рост, інвестыцыі і знешні гандаль», — звярнула яна ўвагу. 

Індэкс цэн вытворцаў паказвае змяненне цэн на так званыя прамежкавыя тавары — сыравіна, матэрыялы і тавары на аптовым узроўні. Калі ў вытворцаў растуць выдаткі (на сыравіну, энергію, лагістыку), расце гэты індэкс. Гэта апераджальны індыкатар інфляцыі. 

Індэкс спажывецкіх цэн дэманструе змяненне цэн на фіксаваны кошык тавараў і паслуг, які купляе сярэдняе хатнюю гаспадарку (ежа, адзенне, транспарт, сувязь, камунальныя паслугі і г.д.), уключаючы імпартную прадукцыю. Рост гэтых цэн найбольш моцна адчуваюць людзі, таму нядзіўна, што індэкс спажывецкіх цэн стаў асноўным, базавым вымяральнікам інфляцыі ў краіне.

Нарэшце, дэфлятар ВУП — гэта самы шырокі паказчык інфляцыі. Ён вымярае змяненне цэн на ўсе тавары і паслугі, вырабленыя ўнутры краіны, і ўлічвае не толькі спажывецкія тавары, але і інвестыцыйныя (станкі, будынкі) і чысты экспарт.

«Працэс інфляцыі, гэта значыць абясцэньвання грошай, які прыводзіць да павышэння цэн на большасць катэгорый прадукцыі, не абумоўленага паляпшэннем яе якасці, звычайна ідзе ў наступным парадку. Інфляцыя выдаткаў, выкліканая ростам сусветных цэн на сыравіну або ўнутраных выдаткаў, змушае вытворцаў падымаць цэны. Далей рознічныя сеткі і пастаўшчыкі паслуг закладваюць свае ўзрослыя выдаткі ў канчатковую цану для спажыўца, фарміруючы спажывецкую інфляцыю. Нарэшце, рост кцэн ахоплівае ўсю эканоміку, і дэфлятар ВУП адлюстроўвае гэты агульны рост», — падкрэсліла эканаміст.

Інфляцыя можа суправаджаць эканамічны рост, калі разам з пашырэннем і ўскладненнем эканомікі растуць даходы насельніцтва і павышаны попыт адлюстроўваецца ў росце цэн. Гэта, можна сказаць, «здаровая» інфляцыя. Магчымая і супрацьлеглая сітуацыя — стагфляцыі: з-за росту выдаткаў вытворцы (а за імі і прадаўцы) падымаюць цэны, попыт падае, эканамічны рост запавольваецца, а цэны застаюцца высокімі.

«Рост ВУП (які расце попыт) стымулюе інвестыцыі, так як прадпрыемствы прагназуюць больш высокую прыбытак і пашыраюць вытворчасць. Таму невялікая, інфляцыя кантралюемая нават карысная эканоміцы, так як спрыяе яе пашырэнню і паскарэнню», — падагульніла яна.

Што цяпер адбываецца ў Беларусі?

«У гэтым годзе, за дзевяць месяцаў, мы бачым ўмераны рост ВУП (плюс 1,6%), які суправаджаецца высокім ростам інвестыцый у асноўны капітал (плюс 15%, што ўдвая больш прагнознага паказчыка на гэты год). Гэта сведчыць аб тым, што эканоміка знаходзіцца ў фазе актыўнага інвестыцыйнага попыту, шмат у чым стымулюемага дзяржавай», — падкрэсліла Юлія Абуховіч.

Пры гэтым інфляцыя выдаткаў (плюс 6,4%) ніжэй за спажывецкую інфляцыю (плюс 7,1%). «Гэта значыць бягучая інфляцыя ў большай ступені з’яўляецца інфляцыяй попыту. Гэты попыт падаграваецца ростам даходаў насельніцтва і вельмі высокім ростам інвестыцый, які цягне за сабой цэны, асабліва ў паслугах і будаўніцтве, — патлумачыла яна. — Пры гэтым індэкс-дэфлятар ВУП склаў за гэты час больш за 12%, што сведчыць аб тым, што агульныя цэны ў эканоміцы растуць амаль удвая хутчэй, чым кошты ў спажывецкім кошыку. Тлумачэннем гэтаму можа быць той факт, што дэфлятар уключае тое, чаго няма ў індэксе спажывецкіх цэн, а менавіта — інвестыцыі і экспарт. Улічваючы каласальны рост інвестыцый у гэтым годзе, цэны менавіта на інвестыцыйныя тавары (будматэрыялы, абсталяванне і да т.п.) растуць апераджальнымі тэмпамі. Гэты рост і цягне дэфлятар ВУП уверх, а спажывецкая інфляцыя застаецца пад больш жорсткім кантролем».

Нягледзячы на месячныя ваганні, агульная гадавая інфляцыя працягвае другі месяц запар павольна запавольвацца (з 7,4% да 7,1%). Гэта паказвае на тое, што меры па кантролі над цэнамі і строгая грашова-крэдытная палітыка аказваюць стрымлівае ўплыў, дадала эксперт. 

«Жнівень у Беларусі — месяц сезоннай дэфляцыі (сёлета мінус 0,3% індэкса спажывецкіх цэн). Адбываецца збор ураджаю, што прыводзіць да адчувальнага зніжэння цэн на гародніну і садавіну, які перавышае сукупны рост цэн на іншыя тавары і паслугі. Зразумела, што гэта фактар з’яўляецца часовым, — адзначыла Юлія Абуховіч. — Ужо ў верасні сезонны фактар вычарпаў сябе, але адначасова з гэтым месячная інфляцыя з боку вытворцаў у апошнія два месяцы таксама была адмоўнай (мінус 0,1%), што з’яўляецца апераджальным індыкатарам і павінна стрымліваць цэны ў наступны перыяд. Аднак асноўны драйвер інфляцыі цяпер — не выдаткі, а ўнутраны попыт у сектары паслуг, а таксама рост цэн на харчовыя тавары, не звязаныя з сезоннасцю, у тым ліку імпартныя (напрыклад, кава)».

Паспяховы кантроль росту цэн на гэтыя тавары і паслугі падмацуе намаганні, што прымаюцца кіраўніцтвам краіны па стрымліванні спажывецкай інфляцыі, упэўненая эканаміст. «Гэта дае падставы чакаць больш нізкага ўзроўню інфляцыі да канца гэтага года, бо два папярэднія гады Беларусь ужо заканчвала з паказчыкам інфляцыі менш прагназуемага», — падсумавала яна.