Я пра яго заяву на старонцы ў сацыяльнай сетцы Truth Social. У суботу амерыканскі прэзідэнт такім чынам звярнуўся і да сяброў, і да нейтральных краін, і нават да сапернікаў з прапановай сумеснымі намаганнямі забяспечыць бяспеку ў Армузскім праліве. Прычым не дыпламатычнымі або палітычнымі, а ваеннымі мерамі. Значыць, не ўсё ідзе па амерыканскім плане?! Або Вашынгтон такім чынам імкнецца ўцягнуць у канфрантацыю з Тэгеранам шырокую міжнародную кааліцыю, шантажыруючы яе цэнамі на энерганосьбіты, якія скачуць? На якіх умовах скончыцца канфлікт на Блізкім Усходзе — складана сказаць. Але ўжо цяпер гэты канфлікт паказаў шэраг парадыгмаў сучаснага свету, якія не так ярка былі прыкметныя да баявых дзеянняў.
- У суботу Дональд Трамп на сваёй старонцы ў сацыяльнай сетцы Truth Social напісаў літаральна наступнае: «Спадзяюся, Кітай, Францыя, Японія, Паўднёвая Карэя, Вялікабрытанія і іншыя краіны, якія пацярпелі ад гэтага штучнага абмежавання, накіруюць караблі ў гэты раён, каб Армузскаму праліву больш не пагражала небяспека з боку нацыі, якая была цалкам абезгалоўленая». Амаль адкрыццё, калі паглядзець на ўвесь папярэдні ланцужок падзей глыбей.
Па-першае, моц ЗША на моры некалькі перабольшаная. На справе аказалася, што амерыканскія ваенна-марскія сілы не могуць цалкам кантраляваць Армузскі праліў. А гэта не самая вялікая плошча ў свеце: даўжыня складае менш за 170 квадратных кіламетраў, шырыня вар’іруецца ад 96 да 39 кіламетраў. Прычым нібыта абезгалоўленаму Ірану належыць толькі Паўночнае ўзбярэжжа. Паўднёвае кантралюецца Аманам і Аб’яднанымі Арабскімі Эміратамі, якія ніякай варожасці да марскіх суднаў не праяўляюць. Аказалася, што дэ-факта Штаты не могуць дакладна забяспечыць бяспеку на тэрыторыі 11 тысяч квадратных кіламетраў. Яна немаленькая, але маленечкая ў параўнанні з амерыканскімі амбіцыямі стаць зноў вялікімі.
Па-другое, аказалася, што Вашынгтон без пэўнай міжнароднай падтрымкі не можа вырашаць сур’ёзных міжнародных пытанняў. Пакуль на Блізкім Усходзе ён сітуацыю толькі ўскладніў, нават для саюзнікаў у асобе дзяржаў Персідскага заліва, якія не могуць не толькі спакойна экспартаваць нафту, але і мімаволі былі ўцягнутыя ў канфлікт. Няхай і досыць пасіўна. Аказалася — тое, што амерыканскія ваенныя базы хутчэй становяцца крыніцай небяспекі, чым абаронай. Іранскія ўзброеныя сілы наносяць удары ў розных частках рэгіёна. Але безумоўнай бяспекі ў рэгіёне Белы дом гарантаваць не змог.
Па-трэцяе, за першую палову сакавіка раптам высветлілася, што Штаты не кіруюць сусветнай эканомікай. Стварыць для яе праблемы — могуць. Кіраваць — не. Нават у ЗША цэны на паліва ўжо падняліся вышэй, чым на 14 %, і гэты факт ужо турбуе рэспубліканскіх паліттэхнолагаў перад выбарамі ў лістападзе. Амерыканскія кампаніі і іх партнёры не змаглі кампенсаваць страты паставак ад праблем у Армузскім праліве. Як кажуць, робім высновы.
Па-чацвёртае, аналітычны складнік у ЗША пакідае жадаць лепшага. Адпаведныя інстытуты Штатаў пасля заканчэння «халоднай вайны» страцілі вастрыню мыслення і не заўсёды дакладна валодаюць сітуацыяй. І нярэдка грунтуюцца не на фактах і іх аналізе, а здагадках. Так атрымалася і ў Іране: народнага паўстання пасля ўдараў не адбылося, сістэма кіравання хоць і панесла персанальныя страты, але ў цэлым не разбурылася. Між тым у 1979 годзе той жа іранскі народ літаральна знёс шахскае кіраванне, якое мела і ўзброеныя сілы, і падтрымку шырокага кола заходніх краін. Чаму так адбываецца, могуць адказаць толькі ўдумлівыя даследаванні. Але сёння даводзіцца канстатаваць: чыноўнікаў узроўню таго ж Генры Кісінджэра ў адміністрацыі Белага дома не засталося. Або іх меркаванне ігнаруецца. Адсюль пакуль і вынік: калі ў свой час Штатам удалося адкрыць Кітай, потым — плеяду краін Усходняй Еўропы, Савецкі Саюз, то сёння Вашынгтон, хутчэй, закрывае дзяржавы.
Застаецца ключавым пытаннем: наколькі доўга Вашынгтон зможа праводзіць такую індывідуалісцкую палітыку? Як паказала гісторыя з Армузскім пралівам, выбаршчык гатовы да велічы краіны, але не моцна вітае ўзброеныя канфлікты. Асабліва калі яны доўгачасовыя і дорага абыходзяцца і казне, і эканоміцы. Рэйтынгі Дональда Трампа пасля некаторага ўсплёску цяпер падаюць. І вайна ў Іране толькі пачала прыносіць праблемы. Ці не стане гэта трыгерам для змены замежнай палітыкі Белым домам? Магчыма, услед за абвастрэннем наступіць эра дыпламатыі?!
Уладзімір ВАЛЧКОЎ
