Першая такая дыялогавая пляцоўка адбылася ў Купалаўскім універсітэце ў 2021 годзе па ініцыятыве студэнтаў, расказала старшы выкладчык кафедры перакладу і міжкультурнай камунікацыі Алена Антончык.

— Нашы студэнты беражліва ставяцца да гісторыі, і мы садзейнічаем іх ініцыятыве. Дадзеная дыялогавая пляцоўка ставіць перад сабой мэту расказаць пра лёсы людзей, якія, не шкадуючы сябе, ліквідавалі наступствы аварыі на Чарнобыльскай АЭС. Мы расказваем і пра тых, каму давялося пакінуць радзіму, кінуць усё. Але, на шчасце, перасяленцам дапамагалі знайсці новы дом. І яны расказваюць пра тое, як прайшлі гэты шлях, — расказала Алена Антончык.

Складаны выбар

Менавіта так здарылася ў Алены Іванчыкавай. Жанчына ўжо шмат гадоў жыве ў аграгарадку Азёры, і знайшла на Гродзеншчыне свой другі дом. Алена прыгадвае, што ў Азёрах яе сям’ю чакалі і ва ўсім дапамаглі. Яна прайшла шлях ад настаўніка да старшыні Азёрскага сельскага выканаўчага камітэта, заўсёды была дзейным грамадзянінам і патрыётам сваёй краіны.

Але абставіны, пры якіх Алена апынулася ў гэтым маляўнічым кутку Беларусі, пакінуўшы Чачэрскі раён, да гэтага часу болем аддаюцца ў сэрцы. У дзень трагедыі ў яе павінна было адбыцца вяселле. Алена і яе сям’я рыхтаваліся да гэтай урачыстай падзеі, і з’ехалі па пакупкі ў Кіеў.

— Як зараз памятаю тое 26 красавіка. Было вельмі горача. У 11 гадзін дня пайшоў моцны дождж, людзі тоўпіліся пад казыркамі і на прыпынках. У вадзе было шмат нейкага пылка... Ніхто з нас тады і падумаць не мог, што насамрэч адбываецца. І бяда не прыходзіць адна. Пакуль я была ў ад’ездзе, мой будучы муж патрапіў у сур’ёзную аварыю і цудам застаўся жывы, але ў яго засталося страшнае калецтва на руцэ. Я памятаю 1 Мая, як усе людзі выйшлі на дэманстрацыю, спякота так і трымалася. Тады ўжо хадзілі чуткі аб тым, што на станцыі нешта адбылося, але афіцыйна ніхто нічога не паведамляў. Потым, калі ўжо з’явілася хоць нейкая інфармацыя, я даведалася, што цяжарная...

Перад Аленай стаяў складаны выбар. Бо ўсе лекары казалі аб сур’ёзнай шкодзе трагедыі для здароўя, аб магчымых паталогіях малечы. Таму, на жаль, медыкі рэкамендавалі рабіць жанчынам аборт.

— Я проста не змагла. Прыняла рашэнне вынасіць дзіця і выхаваць яго, якім бы яно ні было. Да 6-га месяца хавала сваю цяжарнасць. Урачы былі вельмі моцна занепакоеныя, але я была настроена рашуча. Нарадзіла цудоўную дзяўчынку, якая вырасла і падарыла мне трох выдатных унукаў.

Кроў ішла носам

Студэнты вельмі ўважліва слухалі гісторыю Алены, было бачна, як моладзь суперажывае і прапускае ўсе падзеі праз сябе. Не менш эмоцый выклікаў расказ Вячаслава Мароза, які быў ліквідатарам і працаваў у 30-кіламетровай зоне рэактара. У той час ён якраз стаў афіцэрам, у вобласці катастрофы працаваў дазіметрыстам. У той час абышоў шмат населеных пунктаў, і тое, што бачыў, назаўжды засталося ў ягонай памяці.

— Людзей там не было наогул. Толькі пакінутыя жывёлы, якія імгненна здзічэлі. Асабліва ўрэзаўся ў памяць адзін дзіцячы садок. Цацкі, ложкі, рэчы... Усё ляжала так, быццам нехта зараз прыйдзе сюды, і сцены зноў напоўняцца дзіцячым смехам... Я працаваў у розных месцах, быў і ля рэактара. І фізічна адчувалася яго ўздзеянне. Слабасць, млоснасць, кроў ішла носам. Але мы працягвалі працаваць. Нам усім дапамагала наша маладосць неяк гэта перанесці.

Яшчэ праблема заключалася ў марадзёрах, якія ў пошуках нажывы выносілі рэчы з зоны адчужэння. А ўсе прадметы былі заражаны радыяцыяй, і было важна не дапусціць, каб яны пакінулі гэтую зону.

Перадаць памяць нашчадкам

Гераічнасць ліквідатараў захапляе, пра гэта казала і моладзь. Студэнтка 2 курса Купалаўскага ўніверсітэта Дар’я Паўшок адзначыла, што чарнобыльская трагедыя — частка гісторыі нашай краіны, гэтую старонку таксама нельга забываць.

— Менавіта моладзі перадаваць далей памяць аб подзвігу ліквідатараў, якія дапамагалі ўхіліць наступствы аварыі. І вельмі выдатна, што да нас прыходзяць госці, гутараць з намі, адказваюць на пытанні, — падзялілася дзяўчына.

Сваімі ўражаннямі падзяліўся і Уладзімір Борк, студэнт 2 курса ГрДУ імя Янкі Купалы:

— Я быў рады стаць удзельнікам дыялогавай пляцоўкі і з першых вуснаў пачуць гэтыя няпростыя гісторыі. Гэтае мерапрыемства пашырае веды моладзі. Такія страшныя ўрокі гісторыі паказваюць, як быць не павінна, і дазваляюць правесці пэўную работу над памылкамі.

Пасля таго як спікеры падзяліліся сваімі гісторыямі, студэнты маглі задаць пытанні, нешта ўдакладніць. Несумненна, гэтая сустрэча нікога не пакінула абыякавым.

Вераніка КАЗЛОЎСКАЯ