Куды паступаць? Дзясяткі тысяч школьнікаў і іх родных з году ў год задаюцца гэтым пытаннем, робячы найважнейшы ў жыцці выбар — выбар будучай прафесіі. У Беларусі выпускнікам прадастаўлены шырокія магчымасці, якія пастаянна ўдасканальваюцца, каб кожнаму даць шанц праявіць сябе. Мэтавы набор у гэтым сэнсе з’ява асаблівая. Калі гаварыць аб балансе інтарэсаў, то з яго дапамогай удаецца, вобразна, «забіць» адразу чатырох зайцаў: навучэнец атрымлівае запаветны дыплом, ВНУ (калі гаворка аб вышэйшай, а не сярэдняй спецыяльнай адукацыі) — матываванага студэнта, прадпрыемства-заказчык — падрыхтаванага пад яго запыты спецыяліста, а дзяржава закрывае кадравае пытанне ў найбольш значных галінах. Аб спецыфіцы паступлення па мэтавым наборы, перавагах і падводных камянях такога навучання расказаў начальнік галоўнага ўпраўлення прафесійнай адукацыі Міністэрства адукацыі Сяргей Пішчоў.



— Якая рэпутацыя склалася ў мэтавага навучання і наколькі яно запатрабавана?

— У апошнія гады мы назіраем узрастаючую цікавасць да мэтавай падрыхтоўкі як з боку арганізацый, прадпрыемстваў, так і з боку абітурыентаў. Бо перавагі відавочныя. Выпускнікі школ ужо на стадыі падпісання дагавораў аб мэтавай падрыхтоўцы вызначаюцца не толькі з прафесіяй і спецыяльнасцю, але і з першым гарантаваным працоўным месцам. А прадпрыемствы пачынаюць думаць аб тым, што ім будзе неабходны малады спецыяліст, не на стадыі размеркавання з універсітэта, а яшчэ на стадыі ўступнай кампаніі.

Акрамя таго, адукацыйны працэс пры мэтавай падрыхтоўцы, скажам так, больш індывідуальны. Студэнты праходзяць навучальныя дысцыпліны з фокусам на тую арганізацыю, куды ў далейшым накіруюцца працаваць. Напрыклад, выконваюць курсавыя і дыпломныя праекты па тэматыцы, звязанай з канкрэтнай вытворчасцю, прадпрыемствам, з якімі заключана мэтавая дамова. Праходзяць там вытворчую, пераддыпломную практыку.

Усё гэта дазваляе паскорыць працэс адаптацыі маладых спецыялістаў на першым працоўным месцы. Яны прыходзяць туды больш падрыхтаванымі, пагружанымі ў тыя пытанні, задачы, праблемы, якія ім трэба будзе вырашаць.

Магчымасць мэтавай падрыхтоўкі выкарыстоўваюць і абітурыенты, і арганізацыі — заказчыкі кадраў. Колькасць мэтавых месц штогод расце па ўсёй сістэме адукацыі. І гэта датычыцца многіх спецыяльнасцей. Напрыклад, у параўнанні з 2024 годам у ВНУ рост практычна на тысячу мэтавых месц. Такая ж тэндэнцыя складваецца і ў каледжах.

— Якія сферы або арганізацыі лідзіруюць па колькасці запытаў на падрыхтоўку мэтавікоў?

— Найбольш часта выкарыстоўваюць патэнцыял мэтавай падрыхтоўкі ўстановы аховы здароўя і адукацыі, сельгасарганізацыі.

У медыцынскіх ВНУ колькасць мэтавікоў у апошнія гады даходзіць практычна да 80 працэнтаў ад бюджэтнага прыёму. Гэта значыць, са 100 зацверджаных бюджэтных месц 80 прадастаўляецца на ўмовах мэтавай падрыхтоўкі. Гэта сведчыць аб тым, што ўстановы аховы здароўя, Міністэрства аховы здароўя сапраўды надаюць асаблівую ўвагу кадравай бяспецы галіны і прыкладаюць усе намаганні для таго, каб яе забяспечыць.

Па такім жа шляху ідуць установы адукацыі, сельскагаспадарчыя арганізацыі. Прамысловы сектар таксама не адстае. І ў апошнія гады ўсё большая колькасць мэтавікоў заключаюць дамову з прамысловымі прадпрыемствамі. Практычна кожны чацвёрты абітурыент, які паступае ва ўніверсітэт краіны, — гэта будучы інжынер. І колькасць абітурыентаў, якія паступаюць на ўмовах мэтавай падрыхтоўкі, у тым ліку на інжынерныя спецыяльнасці, расце.

Не так даўно зацверджана праграма развіцця інжынернай адукацыі да 2035 года. Мы разумеем, што якасць падрыхтоўкі інжынерных кадраў — гэта і якасць той прадукцыі, якую будуць выпускаць нашы прамысловыя прадпрыемствы, а гэта ў тым ліку і эканамічная бяспека краіны.



— А як наконт арганізацый прыватнай формы ўласнасці? Ці заказваюць яны ў ВНУ падрыхтоўку спецыялістаў?

— Такая магчымасць — падаваць заяўку і заключаць дамову аб мэтавай падрыхтоўцы — у іх ёсць. Абмежаванняў па форме ўласнасці арганізацыі няма. Але ёсць пэўны алгарытм, механізм падачы гэтай заяўкі. 

Арганізацыі прыватнай формы ўласнасці падаюць іх у аблвыканкам ці Мінгарвыканкам. Там вызначаюць магчымасць, неабходнасць такой падрыхтоўкі. Далей інфармацыя паступае ў Міністэрства адукацыі, якое зацвярджае заяўкі.

Аналіз паступаючых заявак і зацверджанай колькасці мэтавых месцаў паказвае, што прыватныя арганізацыі сярод заказчыкаў кадраў таксама ёсць.

Важна, каб арганізацыі незалежна ад формы ўласнасці разумелі, што для іх мэтавікі — гэта пэўныя абавязацельствы. Яны павінны забяспечыць умовы на першым працоўным месцы для маладых спецыялістаў па той спецыяльнасці, якую заяўлялі.

— Патлумачце, як абітурыенту выбраць прыдатную спецыяльнасць для паступлення па мэтавым наборы, дзе шукаць вычарпальны пералік?

— Штогод да 1 мая выдаецца загад Міністэрства адукацыі, у якім зацверджана колькасць мэтавых месцаў і арганізацыі, якія іх замовілі. З гэтага моманту абітурыент мае права і магчымасць звярнуцца ў кадравую службу арганізацыі — заказчыка кадраў і заключыць дагавор аб мэтавай падрыхтоўцы.

Абавязковая ўмова — сярэдні бал дакумента аб адукацыі не ніжэйшы за 7 (такое абмежаванне ёсць па большасці спецыяльнасцей).

Ёсць і іншы шлях. Можна звярнуцца ва ўніверсітэт, якім зацверджаны мэтавыя месцы. Там, вядома, зарыентуюць абітурыента, падкажуць, куды звярнуцца, у якую службу на прадпрыемстве для таго, каб заключыць дагавор на мэтавую падрыхтоўку.



З 1 мая, калі зацверджаны загад аб выдзяленні мэтавых месцаў, ужо трэба звяртацца на канкрэтнае прадпрыемства і не адкладваць заключэнне дагавору на апошні дзень! Неабходна загадзя ўсё прадумаць, вывучыць. Бо гэта адказны выбар. Не толькі выбар універсітэта ці спецыяльнасці, гэта выбар першага працоўнага месца.

Многія абітурыенты загадзя працуюць з прадпрыемствамі, яшчэ да зацвярджэння планаў прыёму. На днях адчыненых дзвярэй, на выставах яны знаёмяцца з прадпрыемствамі, з кадравымі службамі, пакідаюць свае заяўкі для таго, каб яны былі ўлічаны арганізацыямі пры фармаванні мэтавага прыёму.

Ды і працадаўцы ўжо разумеюць, што шукаць маладога спецыяліста трэба не ва ўніверсітэце. З ім неабходна выбудоўваць прафарыентацыйную работу, пачынаючы са школы. Сістэмай адукацыі ў гэтым напрамку робіцца вельмі шмат, у школах дзейнічаюць профільныя класы. Напрыклад, у гэтым годзе адбыўся першы выпуск у так званых інжынерных класах — каля 2,5 тыс. выпускнікоў.

Асноўная задача — матываваны і ўсвядомлены выбар той ці іншай прафесіі.

— Калі выбар зроблены, калі і куды ісці далей?

— Уступная кампанія для мэтавікоў вынесена за рамкі асноўнай прыёмнай кампаніі. З 27 чэрвеня па 2 ліпеня падаюцца дакументы (іх пералік зацверджаны), у ліку якіх — дагавор аб мэтавай падрыхтоўцы і рэкамендацыі педагагічнага савета.

• З 4 па 10 ліпеня — уступны экзамен па профільным прадмеце ў вуснай ці практычнай форме. Пытанні для экзаменаў са снежня 2024 года размешчаны на сайце Міністэрства адукацыі, на інфармацыйных рэсурсах універсітэтаў.

 У склад экзаменацыйнай камісіі абавязкова ўваходзіць як прадстаўнік універсітэта, так і настаўнік школы, каб ацэнка абітурыента была аб’ектыўнай, з улікам школьнай праграмы. Падчас экзамену вядзецца відэа, аўдыёзапіс. Калі ўзніклі сумненні, ёсць магчымасць усё вывучыць і прыняць сапраўды правільнае рашэнне.

Па 12 ліпеня па выніках уступных іспытаў ажыццяўляецца залічэнне. 

Такім чынам, значная колькасць абітурыентаў стане студэнтамі ў той дзень, калі пачнецца прыём у ВНУ на агульных падставах — 12 ліпеня.

— Ва ўсім гэтым працэсе ёсць адна асаблівасць, якая ў папярэднія гады станавілася непрыемным сюрпрызам для некаторых абітурыентаў-мэтавікоў. Пры мэтавым наборы абавязкова павінна быць канкурэнцыя, некалькі жадаючых на адно месца. Інакш набор не адбудзецца і абітурыент можа аказацца за бортам усёй уступнай кампаніі...

— У гэтым годзе плануецца набраць больш за 6,5 тыс. мэтавікоў на ўзровень вышэйшай адукацыі, 6,9 тыс. — на ўзровень сярэдняй спецыяльнай адукацыі. І лічбы штогод растуць.

На гэтыя лічбы прыёму неабходна забяспечыць конкурс, і гэта адказнасць арганізацыі-заказчыка. Заяўляючы мэтавае месца, яна бярэ на сябе абавязак забяспечыць конкурс.

Конкурс павінен быць больш за аднаго чалавека на месца. Чым больш прадпрыемства заключыць дагавораў з абітурыентамі, тым больш будзе конкурс, тым лепш — вышэйшы прахадны бал і большая колькасць найбольш падрыхтаваных абітурыентаў паступіць.

Калі конкурс не склаўся, то месцы, якія выдзелены на ўмовах мэтавай падрыхтоўкі, перадаюцца на агульны конкурс, у якім удзельнічаюць па выніках цэнтралізаванага экзамену і цэнтралізаванага тэсціравання.
Абітурыентам мы рэкамендуем здаваць ЦЭ і ЦТ у любым выпадку, як бы яны ні планавалі рабіць.

— Існуе меркаванне, што паступіць на мэтавае навучанне прасцей. Ці так гэта на вашую думку?

— Гэта не прасцей. Гэта дадатковая магчымасць і вельмі адказны крок. Выбіраючы такую траекторыю, абітурыенты і прадпрыемствы падпісваюць дагавор аб мэтавай падрыхтоўцы, ёсць умовы: тэрмін абавязковай работы на першым рабочым месцы не менш як пяць гадоў, наяўнасць сярэдняга бала дакумента аб адукацыі не ніжэйшая за 7, здача ўнутранага ўступнага экзамену. Прадпрыемства зацікаўлена, каб падабраць найбольш падрыхтаваных і матываваных абітурыентаў.

Мы правялі аналіз і параўналі сярэдні бал выпускнікоў, якія навучыліся за кошт сродкаў рэспубліканскага бюджэту, і тых, хто быў на ўмовах мэтавай падрыхтоўкі. Сярэдні бал дыплома ў гэтых рабят карэлюе. 

Адрознення як такога сярод іх няма. А калі параўнаць з выпускнікамі платнай формы навучання, то там вынік лепшы як у бюджэтнікаў, так і ў мэтавікоў. Гэта сведчыць аб тым, што мы сапраўды на правільным шляху.

• Я б сказаў, што мэтавае навучанне — гэта выбар матываваных абітурыентаў і прадпрыемстваў. Прахадныя балы і конкурсы толькі пацвярджаюць гэта. Гэта не выбар для тых, хто не змог бы паступіць на агульных падставах. Таму мэтавы набор вынесены за рамкі асноўнага, праходзіць перад ім. Мы адразу набіраем будучую эліту нашых прадпрыемстваў. Гэта тая моладзь, якая робіць свядомы выбар. Гэта той прыклад, на які павінны раўняцца і астатнія абітурыенты.

Паводле БелТА