Цудоўны парадокс лiчбавай эпохi: з горада вязуць прадукты харчавання ў вёску! Напэўна, упершыню такое адбываецца ў гiсторыi чалавецтва. У мегаполiсах пакуль не сеюць, не жнуць. Мяса i малако навучылiся сiнтэзаваць у прабiрцы. Але такая вытворчасць пакуль адрознiваецца экзатычнасцю i не далёка адышла ад навуковых эксперыментаў. Не, усё вырошчваецца па-ранейшаму на лугах i нiвах. Але перапрацоўваецца потым на буйных прадпрыемствах — вялiзных, магутных, прадукцыйных. Яны выпускаюць канкурэнтаздольную прадукцыю. Прынамсi з пункту гледжання гандлёвых сетак, якiя ўсё больш кiруюць спажывецкiм рынкам. У вялiкага рытэйлу свае ўяўленнi аб выдатным. Купцы сучаснай эпохi зарабляюць на вялiкiх маштабах свайго бiзнесу: дзясяткi i сотнi крам, якiя дазваляюць рэалiзоўваць велiзарныя партыi прадукцыi, атрымлiваць у вытворцаў знiжкi, аб чым у нядаўнiм мiнулым прадаўцы i не марылi. А калi хтосьцi не пагодзiцца — можна i не звярнуць на яго прадукцыю ўвагi. А прадаць без буйнога рытэйлу сваю прадукцыю — вельмi праблематычна.

Таму ўсё стала ў нашым жыццi маштабна i аднастайна. Асартымент у розных рэгiёнах надзiва падобны, прынцыпова не адрознiваецца. I тэрмiны рэалiзацыi (адзiн з крытэрыяў буйнога гандлю) — бясконца фантастычныя, вымяраюцца месяцамi i гадамi. У супермаркеце практычна немагчыма знайсцi прадукцыю, якая б псавалася за 2-3 днi. I нават за тыдзень-два. Мабыць, выключэнне толькi ахалоджанае мяса i садавiна.

Няма нiчога дрэннага, што вытворцы прадуктаў харчавання i гандаль узбуйнiлiся: без такiх монстраў вялiкiя гарады не пракармiць. Але цi павiнны быць толькi яны? Цi лагiчна везцi каўбасу i хлеб са сталiцы цi абласнога цэнтра ў вёску? Нават цi мэтазгодна эканамiчна? Не пашкодзiла б палiчыць. Зрэшты, гэта асобная тэма для вывучэння. Дзiўная тэндэнцыя нашага часу ў iншым: сумна ехаць у вёску.

Яшчэ нядаўна паездку ў вёску цi нават раённы цэнтр можна было лiчыць кулiнарнай падзеяй. У кожным раёне былi свае каўбасныя, малочныя цэхi, пякарнi, кулiнарыi... Усе прадукты — не проста натуральныя, а з пылу з жару. А ў мясцовых сельпо стаяла кансервацыя, выпушчаная на невялiкiх прадпрыемствах: грыбочкi, салянкi, салацiкi. I ў кожным рэгiёне была свая «разыначка», свае рэцэпты, свой гонар i дасягненнi. Мясцовы кулiнарны каларыт неяк калi не знiк цалкам, то вельмi прыкметна пацьмянеў. Падазраю, у тым лiку i ў вынiку iмкнення наблiзiць стандарты жыцця ў малых населеных пунктах да гарадскiх. У тым лiку i ў гандлi. Супермаркеты сталi такiмi, як у сталiцы. I асартымент той жа. Дакладней — крыху больш сцiплы. У той жа сталiцы ёсць такiя харчовыя гмахi, у якiх можна заблукаць. Нават мiлыя мястэчкi з насельнiцтвам 5-10 тысяч чалавек не могуць забяспечыць попыт для акупнасцi такiх гмахаў. А цi патрэбныя яны ўвогуле?

Трэнд урбанiзаванай эпохi — здаровае харчаванне. Калi не ўся, то некаторая частка моладзi, ды i сярэдняга пакалення, па гэтай гiсторыi лiтаральна шалее. А дзе можа быць больш здаровае i свежае харчаванне, як не ў вёсцы? Гэта перавага, па якую людзi могуць пацягнуцца туды. Вядома, адной перавагай народ за горад не прывабiш. Але як адзiн з момантаў унiкальнасцi загараднага жыцця выкарыстоўваць можна. Там ёсць усе ўмовы. Менавiта ў вёсцы квiтнеюць сады, пасвяцца каровы, нясуцца куры... Сiмвал нашай эпохi — фрэш — у аграгарадках павiнен на кожнай вулiцы прадавацца. I па дэмакратычных цэнах, у адрозненне ад горада: сыравiна побач. Пайшоў у сад, сарваў i «нацiснуў». А ў чым сэнс везцi малако спачатку ў горад, а потым у тэтрапаку купляць у мясцовым сельпо?! Вядома, вазiць вяршкi ў бiтонах на возе па дварах не зусiм сучасна i не зусiм адпавядае санiтарным нормам. Але калi свежыя прадукты фасаваць у самую простую тару, можа атрымацца танна i сярдзiта з пункту гледжання смаку i карыснасцi. Вельмi вялiкiя выдаткi на вялiкiх прадпрыемствах складаюць тэхналагiчныя хiтрасцi, каб падоўжыць тэрмiн захоўвання прадукцыi. Але навошта гэта патрэбна ў сельскай мясцовасцi? I нават у раённых цэнтрах, за ваколiцамi якога палi пачынаюцца?

Добрае пытанне, на якое, упэўнены, ёсць адказ. Падазраю, што ёсць пытаннi ў частцы рэгуляцыi. Быў перыяд не самых высокiх дасягненняў у сельскай гаспадарцы, калi сыравiны катастрафiчна не хапала буйным заводам. Ды i на палiцах магазiнаў не вельмi густа было. I тады шмат намаганняў прыкладалi, каб запоўнiць буйны бiзнес. Але сёння сыравiннай базы, у прынцыпе, хапае. Магчыма, ёсць сэнс мясцовую перапрацоўку адраджаць? Гэта i працоўныя месцы, i пэўная перавага жыцця ў невялiкiх гарадах. I прадукцыю можна зрабiць таннейшай. Тое ж казiнае цi авечае малако (дарэчы, вельмi карыснае для дзяцей, асаблiва схiльных да алергii) у сталiцы можа каштаваць вельмi дорага. Падазраю, што на сяле яно павiнна быць на парадак таннейшым.

Бесспрэчна, неабходна ствараць умовы i для рэалiзацыi прадукцыi невялiкiх вытворцаў. I нават прадуктаў хатняй вытворчасцi. Пякуць жа ў гарадах самазанятыя тарты. Можна i грыбочкi з варэннем круцiць. I рэалiзоўваць. Але для гэтага павiнны быць адпаведныя гандлёвыя пункты. Не выключана, што тыя ж сельпо, якiя, наогул, крамы кааператыўныя, але забяспечваюцца па цэнтралiзаваным прынцыпе. Проста трэба за гэта пытанне ўзяцца, вывучыць, ацанiць нарматыўную базу. А попыт будзе. Глыбока ў гэтым перакананы. Мiнулi часы, калi мы безумоўна пакланялiся прыгожай упакоўцы i падалi на каленi перад брэндамi. Ёсць беларусы, якiм хочацца есцi не крута, а смачна. I, пажадана, нядорага. Падазраю, што сельская мясцовасць iдэальна падыходзiць для гэтага. Несумненна, буйны бiзнес будзе супраць. Але меркаваннi могуць быць рознымi. 

А ёсць пажаданнi грамадзян. I не факт, што яны не на карысць невялiкiх вытворцаў фармату каля дома. Вось нядаўна Прэзiдэнту ў пасёлку Копысь паказалi пякарню, якая выдатна функцыянуе, стварае дабаўленую вартасць i, што самае галоўнае, радуе людзей. Менавiта той выпадак, калi спрыяльны досвед можна i трэба маштабаваць i пашыраць на iншыя сегменты прадуктаў харчавання. I такi бiзнес можа стаць адной са значных пераваг жыцця ў вёсцы.

Iнтэлект ШТУЧНЫ