Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка падпісаў Указ № 202 «Аб павышэнні ролі наймальнікаў у галіне знешняй працоўнай міграцыі», якім прадугледжана адказнасць наймальнікаў за замежных работнікаў.

Што прадугледжвае дакумент

Для ўзмацнення патрабаванняў да прыцягнення замежнай працоўнай сілы, за выключэннем грамадзян дзяржаў-членаў ЕАЭС, на наймальнікаў ускладзены дадатковыя абавязкі. У іх ліку наведванне мігрантаў дома для вывучэння ўмоў пражывання з прыняццем, пры неабходнасці, мер па ліквідацыі выяўленых парушэнняў і інфармаваннем кампетэнтных дзяржаўных органаў, арганізацыя абавязковага тэсціравання мігрантаў на веданне рускай або беларускай мовы. Згодна з указам, наймальнік абавязаны заключыць працоўны дагавор з мігрантам у 30-дзённы тэрмін з даты яго ўезду ў Беларусь. Пры гэтым забараняецца часовы перавод такога работніка да іншага наймальніка, каб пазбегнуць выкарыстання яго працы без выканання ўстаноўленай працэдуры прыцягнення замежных спецыялістаў. Наймальнікі таксама будуць абавязаны арганізоўваць кантроль за дзейнасцю і ўмовамі знаходжання мігрантаў, уключаючы вызначэнне асоб, адказных за такі кантроль. Невыкананне сваіх абавязкаў пацягне для наймальнікаў адміністрацыйную адказнасць, а для мігрантаў — датэрміновае скасаванне працоўнага дагавора і выезд з краіны.

МУС аб узмацненні адказнасці наймальнікаў

Ключавыя словы ўказа і яго значэнне — кантроль і адказнасць. У Міністэрстве ўнутраных спраў растлумачылі, што асноўныя палажэнні ўказа звязаныя з павышэннем ролі наймальнікаў, якія прыцягваюць замежную працоўную сілу. Начальнік Дэпартамента грамадзянства і міграцыі МУС Аляксей БЯГУН адзначыў: патрабаванне аб тым, што наймальнік павінен арганізаваць ацэнку ведаў адной з дзяржаўных моў работнікамі-мігрантамі ў межах ведаў, неабходных для зносін, — новае. Па яго словах, гэта трэба зрабіць да заключэння з імі працоўнага дагавора, а сам дакумент, як згадана вышэй, неабходна падпісаць у 30-дзённы тэрмін з даты ўезду мігранта ў Беларусь. 

«Гэта значыць уводзяцца пэўныя прафесіі, для якіх веданне мовы ў межах, неабходных для зносін, з’яўляецца абавязковым да заключэння дагавора. У выпадку нездавальняючага ўзроўню ведаў іншаземцу адмовяць у заключэнні працоўнага дагавора. 

Або ён за кошт наймальніка ці за ўласныя сродкі павінен прайсці навучанне ў Беларусі», — адзначыў Аляксей Бягун.

Указ змяшчае таксама палажэнне-абавязак наймальніка азнаямляць мігрантаў на зразумелай для іх мове або адной з дзяржаўных моў з дакументамі, якія рэгламентуюць іх правы, абавязкі, правілы ўнутранага распарадку, а таксама з інструкцыяй па ахове працы. Уводзіцца забарона на часовы перавод працоўных-мігрантаў да іншага наймальніка — так званы аўтстафінг працоўнай сілы. «Работнік-мігрант абавязаны выконваць патрабаванні працоўнага дагавора і ўмовы, якія рэгламентуюць яго знаходжанне. Іх невыкананне з’яўляецца падставай для скасавання дагавора і абмежавання тэрміну знаходжання з усімі наступствамі, якія адсюль вынікаюць. Невыкананне наймальнікамі патрабаванняў, прадугледжаных указам, з’яўляецца падставай для прыцягнення іх да адказнасці, прадугледжанай заканадаўчымі актамі», — падкрэсліў Аляксей Бягун.

Наймальнікі павінны будуць накіроўваць паведамленне аб прадаўжэнні або спыненні працоўнага дагавора ў падраздзяленні па грамадзянстве і міграцыі з дапамогай адзінага партала электронных паслуг. Да 1 студзеня 2026 года МУС і Нацыянальнаму цэнтру электронных паслуг неабходна забяспечыць магчымасць перадачы такой інфармацыі. «Прыняцце гэтага ўказа абумоўлена тым, што Беларусь у рамках палітыкі, што праводзіцца, пашыраецца для прыцягнення замежнай рабочай сілы. Колькасць працоўных мігрантаў павялічваецца, і патрабуецца павысіць ролю наймальнікаў у рабоце з імі», — адзначыў Аляксей Бягун.

Мінпрацы аб станоўчай ролі палажэнняў указа

Першы намеснік міністра працы і сацыяльнай абароны Таццяна АСТРЭЙКА звярнула ўвагу, што ў пошуках заробку замежныя работнікі ўсё часцей выбіраюць Беларусь для працаўладкавання. Па яе словах, павелічэнне міграцыйных патокаў і прырост замежных працоўных мігрантаў патрабуюць узмацнення міграцыйнага кантролю, а таксама канкрэтных правіл іх знаходжання і працаўладкавання на тэрыторыі нашай краіны. І ключавая ідэя ўказа кіраўніка дзяржавы заключаецца ва ўзмацненні ролі наймальнікаў у гэтым пытанні. 

«Сам указ заснаваны на станоўчай практыцы шэрагу нашых буйных наймальнікаў, якія ўжо даўно і даволі актыўна прыцягваюць замежных работнікаў. Яны наладзілі камунікацыі ў працэсе арганізацыі як працоўнай дзейнасці работнікаў-мігрантаў, так і арганізацыі іх побыту. Таму гэты ўказ прадугледжвае шэраг правіл, устаноўленых 

для наймальнікаў. Перш за ўсё наймальнікі абавязаны азнаёміць замежнага работніка з дакументамі, якія ўстанаўліваюць яго правы і абавязкі. Гэта службовая інструкцыя, правілы ўнутранага працоўнага распарадку, інструкцыя па ахове працы», — адзначыла Таццяна Астрэйка. 

Наймальнік будзе абавязаны вызначыць адказную асобу (куратара), якая будзе ажыццяўляць кантроль за знаходжаннем замежнага работніка на тэрыторыі нашай краіны. Куратар будзе сачыць за яго працоўнай дзейнасцю і адаптацыяй у калектыве. «Кантроль у тым ліку прадугледжвае праверку фактычнага пражывання па месцы часовага знаходжання замежнага работніка, выкананне ім правіл карыстання жылымі памяшканнямі, а таксама адпаведнасць апошніх санітарным нормам і правілам», — дадала першы намеснік міністра. Куратар таксама абавязаны кантраляваць тэрміны дзеяння дакументаў, неабходных для ажыццяўлення працоўнай дзейнасці замежных работнікаў: візы, тэрміны іх дзеяння, тэрміны дзеяння дакументаў, якія сведчаць асобу замежнага работніка. Таццяна Астрэйка падкрэсліла, што дзяржава павінна прыцягваць на работу тых, хто сапраўды хоча і можа працаваць, тых, хто хоча замацавацца ў наймальнікаў, а не бегаць паміж імі. Менавіта таму ўказ прадугледжвае забарону на часовы перавод замежнага работніка да іншага наймальніка.

Дэпутацкі корпус аб інтарэсах наймальнікаў

Член Пастаяннай камісіі па міжнародных справах Палаты прадстаўнікоў Павел ПАПКО назваў указ вельмі своечасовым і правільным. Па яго словах, гэта лагічны працяг сістэмнай работы па збалансаванні міграцыйнага заканадаўства краіны ў інтарэсах беларускага грамадства, наймальнікаў замежнай рабочай сілы і саміх замежных грамадзян, якія ўязджаюць у Беларусь для працаўладкавання. «Беларуская эканоміка дастаткова забяспечана працоўнымі рэсурсамі. Разам з тым мы бачым, што высокая якасць жыцця моладзі прыводзіць да пэўнага адтоку маладых людзей з рабочых спецыяльнасцяў. Наймальнікі ўсё больш актыўна замяшчаюць вакансіі матываванымі да працы іншаземцамі, якія прыбываюць да нас як у краіну з мірным небам, гарантаваным заробкам і сацыяльным пакетам», — падкрэсліў парламентарый. 

— Апошнім часам многія работадаўцы прасілі карэкціроўку заканадаўства ў частцы абароны ад стыхійных «перабежак» замежнікаў ад аднаго наймальніка да іншага да заканчэння кантракта, які быў заключаны пры запрашэнні ў краіну. Гэта пытанне было прапрацавана нашай пастаяннай камісіяй у Дэпартаменце па грамадзянстве і міграцыі МУС РБ і знайшло адлюстраванне ва ўказе.

Наймальнік з’яўляецца ключавой фігурай у рэгуляванні знешняй працоўнай міграцыі, выступае ў якасці галоўнага гаранта легальнасці знаходжання працоўнага мігранта ў нашай краіне, нясе персанальную адказнасць за работніка-замежніка, падкрэслівае член Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі па адукацыі, навуцы, культуры і сацыяльным развіцці Тамара Красоўская.

Яна акцэнтуе ўвагу на тым, што нормы Ўказа «Аб павышэнні ролі наймальнікаў у галіне знешняй працоўнай міграцыі» ўраўнаважваюць у гэтым пытанні інтарэсы суб’ектаў гаспадарання, мігрантаў і грамадства: 

«Прававое рэгуляванне дазволіць не дапусціць нелегальную занятасць і наём „ценявых“ мігрантаў. Таксама законам наладжана сістэма абароны правоў замежных работнікаў з абавязковым заключэннем працоўных дагавораў, страхаваннем, стварэннем бяспечных умоў працы».

На думку сенатара, вельмі важна, каб мігранты, якія прыехалі ў нашу краіну працаваць, сталі сапраўды каштоўнай часткай беларускага грамадства: «Калі грамадзянін іншай краіны хоча працаваць і зарабляць у Беларусі — яму дадзена такая магчымасць. Але разам з тым працоўны мігрант не павінен быць прадастаўлены сам сабе, ён павінен інтэгравацца ў наша грамадства, вывучыўшы мову, выконваючы патрабаванні беларускіх законаў, прытрымліваючыся агульначалавечых норм і парадку, прынятых у нашай краіне. І работадаўца, атрымліваючы прамую выгаду, як ніхто іншы зацікаўлены ў тым, каб гэта інтэграцыя і адаптацыя прайшла як мага прасцей, хутчэй і якасней».

Якія перавагі ўказ дае наймальнікам

Намеснік дырэктара па ідэалагічнай рабоце і кадрах ААТ «Белкард» Юрый БЕКІШ расказаў, што іх прадпрыемства (размешчанае ў Гродна) у пачатку бягучага года актыўна выкарыстоўвае працоўных мігрантаў на розных работах. Сёння на «Белкардзе» працуе 39 мігрантаў, асноўная частка якіх — грамадзяне Туркменістана. 

«Прыём замежных грамадзян на работу дазволіў прадпрыемству скараціць, а ў некаторых месцах — цалкам ліквідаваць дэфіцыт рабочых кадраў. 

Да моманту падпісання ўказа былі некаторыя прабелы ў заканадаўстве ў дачыненні да рэгулявання працоўных адносін з мігрантамі. Цяпер яны ліквідаваныя. Важна, што ва ўказе канкрэтна агаворана абарона ад самавольнага пакідання працы ў наймальніка, які запрасіў замежнага грамадзяніна на работу. Рэгламентаваны шэраг іншых пытанняў, якія гарантуюць наймальніку стабільнасць працоўных адносін з замежным грамадзянінам», — адзначыў Юрый Бекіш.

У тэму

Працоўная міграцыя — гэта нармальна

Тэма адказнасці наймальнікаў за працаўнікоў, якія прыехалі ў Беларусь з іншых краін, не новая і не аднойчы ўзнімалася на вышэйшым узроўні. У красавіку, прызначаючы Сяргея Ляўковіча першым намеснікам старшыні Віцебскага аблвыканкама, Прэзідэнт падкрэсліваў, што на работу ў рэгіёне варта прыцягваць людзей, якія прыехалі з іншых краін. Але кіраўнік дзяржавы паставіў канкрэтную задачу — уважліва глядзець на кожнага чалавека, на кожную сям’ю. 

«Каб не было крыку, гвалту і шуму, што мы там чужых бяром. Не хочаце чужых — працуйце самі. Мы не настойваем на тым, каб прыязджалі з іншых рэспублік. Але мы без гэтага ў Віцебскай вобласці не абыдземся. Таму і працоўная міграцыя — гэта нармальна», — адзначаў тады Аляксандр ЛУКАШЭНКА.

Каментуючы вельмі актыўныя абмеркаванні запрашэння ў Беларусь пакістанскіх спецыялістаў, якія разгарэліся ў інтэрнэце, кіраўнік дзяржавы звяртаў увагу, што працоўная міграцыя — нармальная практыка для многіх краін. І зрабіў акцэнт на тым, што ў Беларусі яна павінна быць пад кантролем. Тады ж Прэзідэнт растлумачыў, чаму гэта тэма стала актуальнай для Беларусі. Ён нагадаў, што прадукцыйнасць працы ў нашай краіне пакуль у два-тры разы ніжэйшая, чым у Еўрасаюзе. «Я магу па-народнаму сказаць, непапулярна: ну калі ў нас хтосьці баіцца замежнікаў, трэба працаваць тады за траіх, хаця б за дваіх. І мы ў найбліжэйшыя 10-15 гадоў наогул не будзем гаварыць аб дэфіцыце працоўных рэсурсаў. Хочам мы гэтага? Не вельмі. Я кажу непапулярна, але адкрыта».