Ці карысная канкурэнцыя?

Канферэнцыя сабрала каля 100 спецыялістаў з Арменіі, Беларусі, Казахстана, Расіі, Узбекістана, Кітая па прыцягненні і суправаджэнні прамых інвестыцый. Многія з іх прыехалі на мерапрыемства з Міжнароднай прамысловай выстаўкі «ІНАПРАМ. Беларусь». Яны былі перапоўненыя ўражаннямі, магчымасцямі, перспектывамі прамысловага патэнцыялу і яго патрэбамі ў інвестыцыях, праектах, больш глыбокай кааперацыі на аснове сумесных праектаў. Тэматычныя секцыі на «ІНАПРАМ. Беларусь» адлюстравалі калі не поўнае адзінства, то вельмі падобныя вектары ў частцы развіцця перспектыўных кірункаў. Для ўсіх краін актуальна пытанне лічбавізацыі і аўтаматызацыі вытворчасці, павышэння яго гнуткасці, пашырэння магчымасцяў пры захаванні цэнавай канкурэнтаздольнасці і павелічэнні якасці, функцыяналу прадукцыі. Усе вытворцы тэхнікі рухаюцца па трэку ўкаранення беспілотных тэхналогій. Буйныя машынабудаўнічыя карпарацыі і холдынгі спрабуюць сфармуляваць і знайсці свае тэхнічныя рашэнні, імкнуцца ўкараніць інавацыі ў вытворчасць, прычым дасканаласці па ўсіх складніках пакуль нікому не ўдалося дасягуць. Зрэшты гэта справядліва і да сусветных кампаній. У кожнага існуюць перавагі па тых ці іншых кірунках. І наколькі ў дадзеным выпадку карысная канкурэнцыя?

Складанае і няпростае пытанне. Тыя ж вытворцы асабістага і грамадскага транспарту не выключаюць: рана ці позна прыйдзецца прыйсці да пэўных універсальных платформ. Такая логіка развіцця любых інавацый, прынамсі ў транспартнай сферы. Так адбылося з аўтамабілямі з рухавікамі ўнутранага згарання. У пачатку мінулага стагоддзя ў кожнай краіне дзясяткі кампаній выпускалі аўтамабілі з самымі мудрагелістымі інжынернымі рашэннямі. Потым іх колькасць перманентна скарачалася. Сёння вядучыя аўтамабільныя карпарацыі перайшлі на супрацоўніцтва ў галіне распрацоўкі шасі ў сілу эканоміі фінансавых сродкаў. У аўтасалонах яны канкурыруюць ушчэнт, але ў галіне базавых навуковых і інжынерных рашэнняў актыўна ўзаемадзейнічаюць. Відавочна, і кампаніям у рамках ЕАЭС лагічна пераходзіць ад жорсткай канкурэнцыі да больш складаных і гнуткіх варыяцый узаемадзеяння, у тым ліку і праз сумесныя інвестыцыйныя праекты.

Нельга сказаць, каб зусім не было добрых кейсаў. Напярэдадні адкрыцця «ІНАПРАМ. Беларусь» урачыста адкрыўся Рэспубліканскі цэнтр адытыўных тэхналогій: сумесны праект расійскага «Расат» (уваходзіць у структуру карпарацыі «Расатам») і беларускага «Н Холдынг». Добрыя прыклады ёсць. Можна спадзявацца, што яны будуць памнажацца. Іншае пытанне, як паскорыць гэты працэс. Час — самы дарагі рэсурс, бо цалкам незаменны. Тым больш тэхналагічная гонка і канкурэнцыя па перспектыўных кірунках у глабальнай прасторы не знікла, а хутчэй, толькі абвастрылася.

Камунікацыя як аснова для развіцця

Несумненна, ЕАЭС адбыўся. Перш за ўсё, як адзіная мытная і гандлёвая прастора, але яшчэ трэба будзе яго напоўніць эканамічным складнікам. І ў гэтым плане інстытут інвестыцыйных агенцтваў і карпарацый развіцця можа і павінен адыграць калі не ключавую, то нават вельмі значную ролю.

Выканаўчы дырэктар расійскай Нацыянальнай Асацыяцыі агенцтваў інвестыцый і развіцця Рафаэль Хусяіншын на канферэнцыі «Інвестыцыі без меж» адзначыў: «ЕАЭС яшчэ не ўспрымаецца інвестарамі як адзіная прастора». Па сутнасці справы, спецыялізаваныя структуры ёсць у кожнай краіне. І ўсе змагаюцца за адных і тых жа інвестараў: і ўнутраных, і замежных. Нават у рамках той жа 

Расійскай Федэрацыі яе суб’екты ўсімі сіламі імкнуцца прыцягнуць праекты на сваю тэрыторыю. З аднаго боку, канкурэнцыя — рухавік крэатыўных падыходаў і эфектыўных рашэнняў. З іншага — ЕАЭС валодае сінергетычным патэнцыялам. «Інвестыцыі — складанае пытанне», — заўважыў першы намеснік міністра эканомікі Іван Вежнавец. — «Інвестар прыходзіць на падрыхтаваную глебу. У яго няма меж: ён глядзіць на геаграфічную сусветную карту і выбірае сабе зручную юрысдыкцыю. Як стварыць для яго самыя аптымальныя ўмовы? Натуральна, улічваючы спецыфіку кожнай краіны».

Несумненна, супрацоўніцтва ў інвестыцыйнай сферы паміж краінамі ёсць — і абмен вопытам, і кампетэнцыямі, і рэалізацыя сумесных праектаў па прадстаўленасці інвестыцыйных прапаноў адно аднаго. Але, як лічыць Рафаэль Хусяіншын, абмен інфармацыяй яшчэ знаходзіцца на не досыць высокім узроўні і не адрозніваецца высокай аператыўнасцю, у прыватнасці, зборы і прадастаўленне даных па патрэбе ў тых ці іншых таварах і паслугах для развіцця інтэграцыі ў ланцужках вытворчасці і паставак, даных аб дэфіцыце або прафіцыце працоўнай сілы, вытворчых магутнасцяў па тым ці іншым кірунку. Не заўсёды ў поўнай меры ўяўляюцца інвестыцыйныя магчымасці.

Па перакананні генеральнага дырэктара інвестыцыйнага агенцтва Цюменскай вобласці Мікалая Пуртава, было б лагічна патэнцыйным інвестарам прапаноўваць шырокі спектр праектаў. Прычым яны могуць быць узаемазвязаны паміж сабой: у адной краіне ёсць сыравінная база для вытворчасці вырабаў, у другой — тэхналагічныя магчымасці, у трэцяй — вытворчасць іншых камплектуючых і матэрыялаў. Дырэктар Агенцтва эканамічнага развіцця Ленінградскай вобласці Анастасія Міхальчанка ўпэўненая: драйверам наднацыянальнага ўзаемадзеяння павінна выступаць патрэба бізнесу ў кааперацыі. Праўда, яна адзначыла нізкую камунікацыйную актыўнасць суб’ектаў гаспадарання: «У Ленінградскай вобласці прадпрыемствы могуць знаходзіцца праз дарогу і нічога адно пра аднаго не ведаць». Тым самым эксперт як бы прызнае: неабходны нейкі інфармацыйна-камунікацыйны штуршок да актыўнасці. Іншае пытанне: гэта павінны быць пераканаўчыя довады або нейкі важкі адміністрацыйны рэсурс?

Першы крок зроблены

Магчыма, неабходная нейкая эклектыка стымулаў для эканамічнага і інвестыцыйнага супрацоўніцтва і актывізацыі дзелавой актыўнасці. Але і роля інвестыцыйных інстытутаў і інстытутаў развіцця не варта прымяншаць. Так, нельга не пагадзіцца з намеснікам дырэктара Нацыянальнага агенцтва інвестыцый і прыватызацыі Аляксеем Пушкаровым, што першасная — дзелавая актыўнасць, а агенцтва забяспечвае інфраструктуру. Аднак не варта забываць: у бізнесе нямала актыўных і ініцыятыўных людзей (у тым ліку і паспяховых), якія з пункту гледжання інвестыцыйнага менеджменту з’яўляюцца не вельмі падрыхтаваныя. 

Людзі неблагія, але досыць занятыя, прадпрымальнікі не заўсёды паспяваюць сачыць за ўсімі павевамі і навінамі. А інвестыцыйныя агенцтвы маюць кампетэнтных спецыялістаў, якія могуць і павінны генерыраваць ідэі і прапановы. Ад якіх, натуральна, будзе няпроста адмовіцца. А як такія ініцыятывы зрабіць у рамках ЕАЭС?

Першы крок зроблены. Удзельнікі канферэнцыі ў Мінску падпісалі мемарандум аб супрацоўніцтве. Галоўнае, каб ініцыятыва ад папяровай згоды перайшла да практычнага кірунку. Хоць, не будзем спрачацца, фарміраванне адзінай інвестыцыйнай прасторы ЕАЭС — карпатлівая і шматскладовая задача. Несумненна, у некаторых аспектах для яе вырашэння патрабуюцца і палітычная воля, і рашэнні на самым высокім узроўні. Але рух знізу таксама ніхто не адмяняў. Вялікія і магутныя рашэнні ў рамках інтэграцыйных аб’яднанняў нярэдка вырастаюць з канкрэтных паспяховых кейсаў.

Алена Пермінава, першы намеснік дырэктара Нацыянальнага агенцтва інвестыцый і прыватызацыі:

— Апошнім часам у інтэграцыйных аб’яднаннях выносяць у парадак інвестыцыйныя пытанні. У СНД прыняты комплекс мер па прыцягненні і стымуляванні ўзаемных інвестыцый, а ў ЕАЭС Міністэрства эканомікі Беларусі ініцыіруе распрацоўку адпаведнага дакумента, у ШАС ёсць рабочая група і Асацыяцыя інвестараў. Вядома, краіны-ўдзельніцы любога саюза зацікаўлены ў прыцягненні інвестыцый перш за ўсё на сваю тэрыторыю, тут не сысці ад канкурэнцыі. Аднак, акрамя яе, ёсць месца і супрацоўніцтву. І галоўную ролю ў ім адыгрывае ўзаемадзеянне інвестыцыйных агенцтваў і інстытутаў развіцця — для абмену вопытам і найлепшымі практыкамі, для кааперацыйных праектаў і прапановы мер па стымуляванні ўзаемных інвестыцый. Гэтыя ідэі адлюстраваны ў мемарандуме, які падпісалі ўдзельнікі канферэнцыі. Мы спадзяёмся, што ў наступстве да яго далучацца іншыя агенцтвы і карпарацыі.

Аляксей КЛІМАЎ