Першапачаткова, у 2001 годзе, Шанхайская арганізацыя супрацоўніцтва стваралася для ўмацавання рэгіянальнай бяспекі. Але паступова гэта інтэграцыйнае аб’яднанне стала набываць усё больш значнае эканамічнае значэнне. У тым ліку, і з-за трансфармацыі міжнароднай прасторы. У новых рэаліях паняцце бяспекі ў значнай ступені пашырылася. І эканамічны складнік на фоне развалу і фрагментацыі глабальных рынкаў набывае ўсё больш важкае значэнне. Патэнцыял і магчымасці Беларусі ў актывізацыі эканамічнага супрацоўніцтва ў рамках ШАС прааналізаваў у сваім артыкуле, апублікаваным у «Эканамічным бюлетэні» навукова-даследчага эканамічнага інстытута, кандыдат эканамічных навук, загадчык аддзела планавання і рэгулявання інвестыцыйнай дзейнасці НДЭІ Міністэрства эканомікі Аляксей Бабіна.
Эканамічны патэнцыял ШАС вельмі вялікі. У арганізацыю ўваходзяць 10 краін з насельніцтвам каля 3,5 мільярда чалавек і сукупным ВУП, які перавышае чвэрць сусветнага. Патэнцыяльна членства ў ШАС адкрывае значныя магчымасці для прыцягнення інвестыцый, сумеснай рэалізацыі інфраструктурных і высокатэхналагічных праектаў. Але, як лічыць аўтар, па эканамічнай лініі ў арганізацыі яшчэ не сфарміравалася адпаведная інстытуцыянальнае асяроддзе, каб раскрыць усе магчымасці і патэнцыял інтэграцыйнага аб’яднання. Ён адзначае, што за два дзесяцігоддзі сфарміравалася досыць шырокая нарматыўная база, быў прыняты шэраг дэкларацый, функцыянуюць Дзелавы савет і Міжбанкаўскае аб’яднанне ШАС. Аднак інвестыцыйнае супрацоўніцтва замыкаецца пакуль у рамках двухбаковых дамоўленасцяў. Патэнцыял сінергетычнага эфекту ад рэалізацыі шматбаковых праектаў яшчэ не рэалізаваны.
На думку Аляксея Бабіны, для разумення дынамікі развіцця ШАС неабходна прааналізаваць стратэгічныя інтарэсы яе членаў. Яны вельмі разнастайныя. З пункту гледжання інвестыцыйнай палітыкі, эксперт вылучае тры групы краін. Першая, дзяржавы-донары (Кітай, Індыя, Расія). Гэтыя краіны валодаюць і капіталам, і тэхналагічным патэнцыялам. Яны імкнуцца ўмацаваць свой рэгіянальны статус і праз яго павысіць уплыў у міжнароднай прасторы. Адпаведна, нацэлены на ўкладанні ў інфраструктуру, умацаванне гандлёвых сувязяў. Пакуль кожная з дзяржаў дзейнічае зыходзячы з нацыянальных стратэгій. Кітай аддае перавагу двухбаковаму супрацоўніцтву. Індыя ў большай ступені зацікаўлена ў развіцці гандлёвых сувязяў і лагістыкі для іх абслугоўвання. Расія, зыходзячы з сітуацыі, якая склалася, цяпер сканцэнтравана на выбудоўванні новых транспартных калідораў і праектах па імпартазамяшчэнні.
Другая група з’яўляецца актыўным спажыўцом інвестыцый, гатовай выступаць у ролі рэгіянальных хабаў (Казахстан, Узбекістан, Іран, Пакістан). Гэтыя краіны ў большай ступені зацікаўленыя ў шматбаковым супрацоўніцтве, бо бачаць у ім інструмент дыверсіфікацыі крыніц фінансавання і зніжэння рызык.
Трэцяя група дзяржаў (Таджыкістан, Кыргызстан) нацэлены на мэтавыя інвестыцыі. Перш за ўсё, у энергетыку і транспарт.
Па перакананні аўтара, у Беларусі ёсць значны патэнцыял для выступлення ў якасці інтэгратара ў рамках ШАС, пляцоўкі для выпрацоўкі кансэнсусу паміж усімі групамі краін, дасягненне якога дазволіць развіваць шматбаковыя праекты. У нашай краіны ёсць для гэтага некалькі крытычна важных актываў. Па-першае, дастаткова ўнікальны вопыт прыцягнення інвестыцый у індустрыяльны парк «Вялікі камень», які адкрыты для рэзідэнтаў з усіх дзяржаў. Пры гэтым ён з’яўляецца жамчужынай у ініцыятыве Кітая «Адзін пояс — адзін шлях». Па-другое, у нас ёсць паспяховы кейс правядзення галіновых мерапрыемстваў у рамках арганізацыі-форуму «АграШАС». Гэта пацвярджае гатоўнасць краіны не толькі выступаць бенефіцыярам, але і драйверам кааперацыі, прапаноўваючы свае пляцоўкі і экспертызу. Па-трэцяе, у рэспублікі ёсць выразная праграма і пазіцыя па ўмацаванні фінансавай архітэктуры арганізацыі. У прыватнасці, фарміравання паўнавартасных рэгіянальных інстытутаў развіцця — профільныя банк і фонд. Такім чынам, у Беларусі ёсць вялікі патэнцыял стаць тым сувязным элементам, вакол якога будуць фарміравацца скляпенні шматбаковага рэгіянальнага супрацоўніцтва ў ШАС.
Уладзімір ВАЛЧКОЎ
