Вольгу Чамаданову чытачам прадстаўляць не трэба. Галоўны ідэолаг сталіцы — адна з тых, хто прывык знаходзіцца пад пільным поглядам СМІ і грамадства, упэўнена адчуваць сябе перад тэле- і фотакамерамі і ў любы час выглядаць прэзентабельна. Дарэчы, сярод найважнейшых жаночых якасцей Вольга называе самадысцыпліну…

«Жыві тым, што адчуваеш цяпер»

— Даводзілася чуць меркаванне, што ў мужчынскіх прафесіях жанчыне неабходна пастаянна даказваць свой прафесіяналізм, каб яе прымалі сур’ёзна. Ці так гэта?

— У любой сферы жанчына можа быць прафесіяналам, і ёй не трэба гэта даказваць. Гэта можна ўбачыць. Нават калі побач служаць у асноўным мужчыны. Большую частку жыцця я служыла ў органах унутраных спраў, і для мяне было прынцыпова выконваць задачы нароўні з мужчынамі. Не для таго, каб самасцвердзіцца ці нешта даказаць. Я — жанчына-афіцэр, і мая адказнасць — стаяць на варце інтарэсаў людзей, дзяцей у першую чаргу (я шмат гадоў служыла ў Інспекцыі па справах непаўналетніх). А значыць, усе мае дзеянні павінны быць выразнымі і эфектыўнымі. І таго ж я патрабавала ад сваіх падначаленых, не падзяляючы на жанчын і мужчын.

— А чаму вы абралі гэты шлях?

— У дзяцінстве і юнацтве мне хацелася быць «як усе». Тым больш, што інтарэсы ў мяне тады былі «дзяўчачыя». Захаплялася музыкай, любіла паэзію, вырашыла стаць настаўнікам беларускай мовы і літаратуры. Але аднойчы спытала сябе: хто я і чаго хачу на самой справе? Гэта, дарэчы, вельмі карысна — перыядычна пытацца ў сябе: «Чым я хачу займацца ў гэтым жыцці?» Не варта думаць: прыйдзе час, і я абяру нішу, якую доўга не магу знайсці. Трэба жыць сёння, тым, што адчуваеш цяпер. Таму я і абрала праваахоўныя органы. Тады я не ўяўляла, як гэта зменіць маё жыццё. Але нават праз дзесяцігоддзі не шкадую аб сваім выбары, і ніколі не пашкадую, якія б думкі ні даводзілася чуць пра міліцэйскую службу — цяжка ці не, прэстыжна ці непрэстыжна... У першую чаргу, гэта адказна і важна для краіны, такое маё перакананне. На коне было жыццё маіх дзяцей, дзеля якіх я і служыла. Гэта быў нялёгкі час — 1990-я, калі прыйшла працаваць у Інспекцыю па справах непаўналетніх. Было шмат сітуацый, калі даводзілася аператыўна прымаць «валявыя рашэнні». Часам — у прамым сэнсе ратаваць дзяцей з тых умоў, калі дзіця магло загінуць. Былі і іншыя прыклады — і смерці, і трагедыі. Кожную такую гісторыю прапускаеш праз сябе, абстрагавацца, «пакінуць работу за дзвярыма дома» не атрымліваецца. Чаму ты своечасова не прыйшоў на дапамогу, не паспеў, не дабег? Менавіта тады да мяне прыйшло ўсведамленне, што час — найкаштоўнейшы рэсурс, раскідвацца якім нельга. Гэта быў фундаментальны вопыт, які шмат у чым сфарміраваў мой характар.

— Якая гісторыя стала самым яркім эпізодам?

— Праз мае рукі прайшлі сотні лёсаў дзяцей, сем’яў ... Самы яркі эпізод вылучыць складана. Пяць гадоў я была ўчастковым інспектарам, потым больш за 12 гадоў прапрацавала начальнікам Інспекцыі па справах непаўналетніх. Сферай маёй адказнасці быў Мінскі раён, самы, мусіць, складаны ў краіне па сваёй структуры. Назаўжды ў памяці засталася жанчына, якая ўзяла на сябе клопат аб пяцярых дзецях. Яе сын апынуўся ў месцах пазбаўлення волі, сужыцелька сына — маці гэтых дзяцей — пазбавілася бацькоўскіх правоў. І клопат аб іх узяла на сябе гэтая жанчына. А гэта ж былі нават не яе ўнукі, проста сын на час сышоўся з іх маці. Але «бабуля» не пакінула нікога, не аддала ў інтэрнат, усіх забрала ў свой дом. Карміла і апранала на сваю мізэрную пенсію. Старэйшы хлопчык быў падлеткам, малодшаму ледзь споўніўся год. Я ўвесь час прыязджала да яе, мы дапамагалі прадуктамі харчавання, працавалі з грамадскімі арганізацыямі. Для мяне яна да гэтага часу — прыклад сапраўднай беларускай жанчыны: добрай, адказнай, нязломнай. Яна прайшла праз многія беды. Страціла мужа, не змагла зберагчы сына. Але засталася нязломленай. На маіх вачах вырас старэйшы хлопец, стаў дапамагаць з малодшымі, паступіў у каледж. Потым падраслі дзяўчынкі, атрымалі адукацыю. Бабуля дала ім тое, чаго не змагла даць маці: каханне і клопат. Навучыла іх быць сям’ёй. Такія гісторыі — у ліку самых каштоўных маіх успамінаў.

«Каб усё паспяваць, важна не ўпадаць у паніку»

— Сёння вы актыўна працуеце ў Беларускім саюзе жанчын. Што могуць жанчыны ў сучасным свеце?

— Ва ўсе часы, як бы пафасна гэта ні гучала, місіяй жанчыны было і застаецца мяняць свет да найлепшага, робячы яго дабрэйшым і ўпарадкаваным. «Беларускі саюз жанчын» — арганізацыя, дзякуючы якой жанчына сёння можа рэалізавацца ў тых кірунках, якія не звязаны напрамую з яе прафесійнай дзейнасцю. Мы ўсе — урачы, настаўнікі, навукоўцы, прадстаўнікі самых розных сфер жыцця грамадства — рэалізоўваем вельмі шмат гуманітарных праектаў. Дапамагаем інвалідам, пажылым людзям, падтрымліваем ветэранаў і маладыя сем’і, жанчын, якія вызваляюцца з месцаў пазбаўлення волі. Выбудоўваем адносіны з такімі ж жаночымі грамадскімі арганізацыямі з іншых краін. У БСЖ шмат жанчын-прадпрымальнікаў, і адзін з вынікаў гэтай работы — знаходжанне агульных пунктаў развіцця бізнесу, што, безумоўна, важна ў тым ліку і для эканомікі краіны. Але самае галоўнае — такая грамадская работа дае жанчыне магчымасць раскрыць у сябе часам нечаканыя бакі. Мы падтрымліваем любыя карысныя і разумныя ініцыятывы.

— Адказны пост, грамадская нагрузка плюс дом і сям’я — як усё паспяваць?

— Каб усё паспяваць, важна не ўпадаць у паніку. Панічныя настроі не дадуць дзейнічаць эфектыўна. Панікаваць — значыць, пагадзіцца з паражэннем, яшчэ не пачаўшы дзейнічаць. Калі здаецца, што сабралася зашмат спраў, трэба расставіць прыярытэты і працаваць. Галоўнае — не хапацца за ўсё адразу, і кожную справу даводзіць да канца.

— Іншымі словамі, залогам паспяховасці вы лічыце тайм-менеджмент і самадысцыпліну?

— Самадысцыпліна — не такая простая рэч, як здаецца. «Буду ісці да сваёй мэты, сціснуўшы зубы» — наўрад ці гэта прадуктыўна. Значна лепш, калі радасць выклікае не толькі мэта, але і працэс яе дасягнення. Кожная з нас валодае ўласнай індывідуальнасцю, і сіл падаравана нам ад нараджэння неаднолькава. Для кагосьці арганічна рабіць адначасова пяць спраў, ёсць больш шматзадачныя жанчыны, камусьці пад сілу ў нейкі момант часу рабіць толькі нешта адно, але рабіць гэта добра. Ёсць жанчыны, якія выбіраюць дарогу мамы і захавальніцы сямейнага агменю — хто сказаў, што гэта не варта павагі? Камусьці важна рэалізаваць сябе ў прафесіі — і гэта таксама добра і правільна. Часам, абраўшы кар’еру, мы папракаем сябе, што мала часу ўдзяляем сям’і. Але сучасная жанчына здольная пабудаваць сваё жыццё так, каб не страціць ні сям’ю, ні працу. Галоўнае, паўтаруся, зразумець, што важна менавіта для вас, якая вы, і таму граматна спланаваць свой дзень і сваё жыццё.

«Забараняючы, прапануй»

— Вы і ваш муж — палкоўнікі міліцыі. Гэта значыць, людзі, не схільныя ісці на кампрамісы. Гэта ўскладняе сямейнае жыццё?

— Зусім не ўскладняе. Па характары мы з мужам вельмі розныя. Я больш эмацыянальная, муж — аператыўны работнік, ён нешматслоўны і не схільны да эмоцый. Але ўвогуле дома мы не палкоўнікі, проста сужэнцы, бацькі нашых дзяцей. У нас іх двое, дзяўчынка і хлопчык. Хатнія абавязкі, дарэчы, не дзелім на «мужчынскія» і «жаночыя». Кожны выконвае работу па доме, калі ў яго ёсць час. Імкнемся ўсё рабіць разам, гэтаму вучым і дзяцей: не дзяліць работу на «тваю» і «маю». Гэта наша агульная справа, і мы павінны яе зрабіць.

— А якая вы мама — лаяльная ці патрабавальная?

— Пра гэта, напэўна, лепш спытаць у маіх дзяцей... У іх дзесяць гадоў розніцы (дачка старэйшая), але яны сябруюць і ладзяць. Дачка ўжо вучыцца ва ўніверсітэце на юрыста, сын заканчвае пачатковую школу. І мяне радуе, што маё меркаванне для іх важнае і каштоўнае.

— Як гэтага дабіцца?

— Я ўсё жыццё працую з моладдзю. І перакананне, якое я вынесла з гэтай работы — і дзеці, і падлеткі, і моладзь ацэньваюць дарослых не па словах, а па ўчынках. Ты можаш казаць колькі заўгодна правільных слоў, выказваць мудрыя думкі, але не факт, што цябе пачуюць. А вось твае ўчынкі, асабісты прыклад — самы лепшы метад выхавання. І калі тваё дзіця захоча быць падобным на цябе, гэта вышэйшы бал табе як маме і выхавацелю.

— Чаму галоўнаму навучыла вас мацярынства?

— Складана казаць пра нешта галоўнае, у мацярынстве дробязяў не бывае. Але калі ўсё ж паспрабаваць знайсці гэтае «галоўнае», скажу так: мацярынства прымусіла мяне зразумець, наколькі важна быць побач з дзіцем у паваротныя моманты яго жыцця. Нешта падказаць, дапамагчы, падтрымаць. А калі не ведаеце, што падказаць — тады проста абняць. Тваё дзіця заўсёды гэтага чакае, нават калі не паказвае. Вельмі важна своечасова сказаць яму: «Ты — самае лепшае і дарагое ў маім жыцці». Не трэба скупіцца на такія словы. Часам у нашым грамадстве дзецям гэтага вельмі не хапае — цеплыні, мацярынскай ласкі. Мы ўсе бяжым, спяшаемся паспець зрабіць дзясяткі спраў. Але сярод гэтай мітусні самае галоўнае — знайсці хвілінку, каб абняць сына ці дачку. Бо гэта тыя людзі, дзеля якіх вы і імкняцеся ўсё паспець і ўсяго дасягнуць.

— Але ж выхоўваць — гэта яшчэ і прымушаць, забараняць…

— Перш чым нешта забараніць дзіцяці, трэба разумець, якую альтэрнатыву вы можаце яму прапанаваць. Што ўзамен? Калі вы забярэце тэлефон у дзіцяці, ён знойдзе спосаб працягнуць тое, што пад забаронай, хай і ў «іншым фармаце». А вы атрымаеце толькі насцярожанасць з яго боку, узаемны недавер і незадаволенасць.

— Альтэрнатывай можа быць кніга?..

— Калі ён не прывык чытаць, то і не стане, нават калі «сядзенне ў тэлефоне» стане для яго табу. Лепш успомніце той дзень, калі вы гэты тэлефон упершыню далі яму ў рукі. Калі б тады вы далі яму ў рукі кнігу — думаеце, з часам ён сам не прыйшоў бы да смартфона? Так перастаньце злавацца на дзіця, злуйцеся на сябе. Тады, упершыню даўшы дзіцяці тэлефон, каб яго заняць, вы абралі самы просты шлях — а гэта заўсёды не найлепшае рашэнне. Цяпер давядзецца прыкласці намаганні, прапанаваць сыну ці дачцэ альтэрнатыву, якая сапраўды іх зацікавіць і на час адарве ад гаджэта. Тут — як у любой прафілактыцы: можна забараніць усё, але потым вы будзеце змагацца з іншымі фарматамі тых жа самых з’яў, і не факт, што гэта будзе прасцей. Не трэба самазаспакойвацца, проста забараняючы нешта дзіцяці. Знайдзіце альтэрнатыву, і вы сапраўды вырашыце пытанне.

«Галоўнае — верыць у сябе»

— У чым, на ваш погляд, сакрэт сямейнага шчасця?

— Для мяне — у дзецях. Мы з мужам выбудоўваем адносіны вакол сваіх дзяцей. Вядома, у сям’і вельмі важны давер. Павага і давер, па маім глыбокім перакананні — аснова сямейнага дабрабыту. Такая сям’я ніколі не разбурыцца.

— Але ж сям’я — гэта не толькі бацькоўскія ролі. Які ваш ідэал мужчыны?

— Не магу сказаць, што ў мяне ёсць нейкая ідэальны вобраз. Або што ён калісьці ў маёй свядомасці існаваў. У цэлым, я лічу, аб каханні, як і аб Богу, не трэба казаць марна. Таксама як і аб каханні да сваёй краіны. Аб патрыятызме казаць, безумоўна, трэба — у першую чаргу з маладым пакаленнем. Не трэба марна размаўляць аб сваім патрыятызме з нагоды і без. Трэба проста жыць з гэтым кожны дзень. Выхоўваючы дзяцей, добрасумленна выконваючы сваю работу, думаючы аб заўтрашнім дні сваёй краіны, імкнучыся глядзець шырэй, чым «мая сям’я» і «мая хата». Усім нам трэба ў сваёй свядомасці перайсці ад прыватнага да агульнага, інакш страцім усё тое, што дасталося нам «ад прадзедаў спакон вякоў». Час зразумець, што Беларусь — наш агульны дом, і калі кожны па сваім сілам будзе ўносіць у яго дабрабыт свой уклад, гэты дом будзе моцным і шчаслівым.

— Давайце ўсё ж вернемся да «жаночай» тэме. Перафразую пытанне: што для вас недапушчальна ў паводзінах мужчыны?

— Мабыць, самае страшнае ў адносінах — гэта здрада каханага чалавека. Яго немагчыма дараваць, і не дай Бог камусьці такое перажыць. Адносіны павінны быць адкрытымі і сумленнымі. Ну, а супрацьлегласць здрады — гэта адказнасць адно за аднаго і за дзяцей. Гэта і ёсць тая аснова, на якой мы выбудоўваем нашу сям’ю.

— І каб завяршыць тэму кахання і прыхільнасці: у вас ёсць хатнія гадаванцы?

— Дзеці вельмі хочуць гадаванца, але мы пакуль да гэтага не гатовыя. У нас з мужам насычаны рытм жыцця, а хатняя жывёла — гэта сур’ёзная адказнасць.

— А хобі ў вас ёсць?

— Вось хобі ёсць. Кулінарыя. Люблю гатаваць. Ніколі не купляю паўфабрыкаты, любую страву гатую «з нуля». Часам ад жанчын чую: «Не паспяваю гатаваць». Але ж правільнае харчаванне вельмі важна для здароўя сям’і. А значыць, трэба знайсці і магчымасць, і жаданне «стаяць у пліты».

— Статус патрабуе адпаведна выглядаць, і ў вас гэта атрымліваецца. Як патрымліваеце форму?

— Як і многія жанчыны на кіруючых пасадах, імкнуся аддаваць увагу знешнасці. Мая прафесійная дзейнасць шмат у чым звязана з моладдзю. А для моладзі, пагадзіцеся, прынцыпова важна, як ты выглядаеш, у чым прыйшоў на сустрэчу. Ад гэтага ў тым ліку залежыць, як да цябе паставіцца дадзеная аўдыторыя. Таму знаходжу час і на наведванне касметолага, і на хатні догляд скуры. На дыетах не сяджу, але клапачуся пра дастатковую фізічную нагрузку. Плаваю чатыры разы на тыдзень, перад работай выходжу на прабежку, наведваю трэнажорную залу. Плаваць, дарэчы, навучылася нядаўна, перш была пераканана, што вада не мая стыхія. Але потым вырашыла: а, уласна, чаму? Два месяцы працавала з трэнерам, і цяпер плаваю і кролем, і брасам. Так што ніколі нічога не позна. Галоўнае — не баяцца цяжкасцяў і верыць у сябе.