Аб карысці чаю вядома шмат: зялёны паляпшае памяць і ўтрымлівае антыаксіданты, якія танізуюць скуру і змагаюцца з заўчасным старэннем, а чорны нармалізуе абмен рэчываў і дапамагае пры стрэсе. У той жа час чай часта выбіраюць і гатуюць няправільна і такім чынам зводзяць на нішто яго карысныя ўласцівасці.

Як выбраць чай

Ёсць некалькі правіл, якія дапамогуць выбраць якасны, а значыць, карысны чай. Вось на што трэба звярнуць увагу.

Памер лісця. Байхавы (рассыпны) чай дзеліцца на буйналіставы, сярэднеліставы (ламаны або рэзаны) і дробналіставы. Самы дарагі і рэдкі — цэльналіставы тыпсавы чай. Ён змяшчае пупышкі, якія не распусціліся, тыпсы, якія збіраюцца ўручную. Вызначыць іх па выглядзе нескладана — ліставыя пупышкі пакрытыя серабрыстымі варсінкамі, а сумесь з іх адносяць да катэгорыі «байхавы». Чым больш іх у чаі, тым вышэйшая якасць напою, ярчэйшыя водар і смак. Пры вытворчасці сярэднеліставога чаю лісце здрабняюць. Напой з гэтай сумесі заварваецца хутчэй, атрымліваецца моцным і даўкім, але менш духмяным. Дробналіставы чай вырабляюць з адходаў вытворчасці пры рэзанні або прасейванні і прадаюць у пакеціках.

Колер. Усё проста: лісце чорнага чаю павінна быць чорным, зялёнага чаю — зялёным. Буры, карычневы ці шэры колеры кажуць аб нізкай якасці сумесі. Колер павінен быць аднастайным: калі адценні лісця адрозніваюцца, значыць, сумесь выраблена з розных ураджаяў. А купаж дапускаецца толькі для чаю, сабранага ў адным годзе.

Аднастайнасць. Лісточкі ў добрым чаі павінны быць аднолькавай формы і памеру, які адпавядае міжнароднаму стандарту. Чай нізкай якасці часта змяшчае дробныя часціцы ліста — крошку або пыл.

Староннія прымешкі. Добры чай не павінен утрымліваць галінак, фрагментаў дрэва, паперы ці фольгі. Пры гэтым важна памятаць, што чай нізкай якасці вырабляюць не толькі са спецыяльна здробненага лісця, але і з адходаў чайнай вытворчасці.

Скручанасць. Моцна скручанае лісце — вынік добрай ферментацыі, а гэта значыць, што чай якасны. Да таго ж скручванне падаўжае тэрмін захоўвання заваркі. Напрыклад, у буйналіставога чаю павінны быць доўгія і тонкія скручаныя лісточкі. Напой з моцна скручанага лісця атрымліваецца крэпкім, са слаба скручаных — мяккім на смак і духмяным.

Вільготнасць. Чым больш вільгаці ў лісці, тым ніжэй якасць чаю. Пры высокай вільготнасці ён плеснее і становіцца атрутным. Перасушанае лісце таксама пазбаўлена карысных уласцівасцяў. Праверыць сухасць проста: пры расціранні чай не павінен ператварацца ў пыл.

Пах. Добры чай прыемна пахне. Для зялёнага характэрны горкі або травяністы водар, для чорнага — салодкі, смалісты, кветкавы. Калі ў чаю старонні пах — бензіну, кацінага корму, металу ці рыбы — гэта кажа аб няправільным захоўванні.

Свежасць. Гэта самая важная якасць чаю. Выключэнне складае пуэр: для ферментацыі яго спецыяльна захоўваюць некалькі гадоў у пэўных умовах. Байхавы чай страчвае шматлікія якасці праз шэсць месяцаў з моманту збору, а пасля года захоўвання яго можна выкінуць: напой становіцца горкім з-за распаду таніну. Таму лепш купляць чай у невялікіх упакоўках і трымаць дома запас на пару тыдняў.

Паходжанне. Найлепшымі сартамі кітайскага чаю лічацца сумесі з правінцый Фуцзянь, Сычуань, Хунань або Юньнань. Найлепшы індыйскі чай вырабляюць у Верхнім Асаме, Заходняй Бенгаліі, Паўночнай Індыі і на Шры-Ланцы.

Як правільна заварваць

Сакрэты даволі простыя.

• Ваду для заварвання чаю трэба прафільтраваць. Жорсткая водаправодная вада са шкоднымі прымешкамі пагоршыць колер і смак напою. Калі няма фільтра, выкарыстоўвайце для прыгатавання чаю ваду ў бутэльках.

• Купіце некалькі сартоў чаю, тады вы зможаце прыгатаваць напой на любы выпадак. Чай дапаможа падняць настрой, справіцца з прастудай, расслабіцца ці ўзбадзёрыцца. Чай з чаборам дапамагае пры кашлі. Антыаксіданты ў зялёным і белым чаі паляпшаюць стан скуры, змагаюцца з заўчасным старэннем і выводзяць таксіны. Зялёны чай таксама ўмацоўвае здароўе, падтрымлівае арганізм у тонусе і надае сіл. Чай з рамонкам і мятай дапамагае пры дыскамфорце ў жываце, валодае супрацьзапаленчым эфектам і нармалізуе абмен рэчываў. Пры стрэсе выпіце кубак чорнага чаю: ён зніжае ўзровень гармону картызолу. Каб супакоіцца і расслабіцца, дадайце ў яго мяту. Раніцай чорны чай дапаможа прачнуцца не горш за кубачак кавы.

• Фарфоравы або гліняны чайнік ідэальна падыдзе для прыгатавання чаю. Перад заварваннем посуд трэба сагрэць. Лісце лепш заварваць пры тэмпературы 80–90 градусаў: кіпень пазбавіць чай смаку і водару. Для прыгатавання напою кладуць па адной лыжцы заваркі на кожны кубак і яшчэ адну — для чайніка. Пры заварванні буйналіставога і зялёнага чаю трэба больш заваркі, а дробналіставога — менш. Затым напой павінен настаяцца: чорны чай звычайна заварваецца пяць хвілін, зялёны, белы і чырвоны — тры хвіліны.

• У добры чай не трэба дадаваць цукар ці малако. Малочны бялок знізіць дзеянне каштоўных антыаксідантаў, а цукар пераб’е смак напою. Каб палепшыць смакавыя якасці, дадайце спецыі: гваздзіку, імбір або карыцу. Лімон асвяжыць смак як зялёнага, так і чорнага чаю. 

• Эксперыментуйце і каштуйце напоі па рэцэптах розных краін: індыйскі масала, японскі матча ці мараканскі мятны чай.