Гармон стрэсу супраць гармонаў шчасця

У сем’ях са школьнікамі нагрузкі растуць не толькі ў дзяцей, але і ў дарослых. Пастаянны кантроль за хатнімі заданнямі, дадатковыя заняткі, абмеркаванне паспяховасці і неабходнасць сумяшчэння работы і бытавых клопатаў — усе гэтыя фактары павялічваюць узровень эмацыянальных нагрузак.

Галоўным у гэтым працэсе з’яўляецца картызол — «гармон стрэсу». Ён стымулюе ўтварэнне энергіі, неабходнай для барацьбы з нагрузкамі і прыстасавання да новых умоў. Аднак пры доўгатэрміновай перагрузцы гэты механізм перастае працаваць на нас: картызол выцясняе «гармоны шчасця» — сератанін і дафамін. У выніку пагаршаецца настрой, змяншаецца памяць і канцэнтрацыя, з’яўляецца раздражняльнасць, адчуванне стомленасці і дэфіцыт сіл.

Найбольш распаўсюджаная праблема, з якой часта звяртаюцца да неўролагаў, — хранічная стомленасць.

— Многія неўралагічныя захворванні звязаны менавіта з гэтым станам. Акрамя гэтага, да нас часта прыходзяць з парушэннямі сну, трывожнымі расстройствамі або болевымі сіндромамі, — расказвае спецыяліст.

Урач дапамагае не толькі з фізічнымі аспектамі, але і з адаптацыяй і якасцю сну.

— Калі чалавек перагружаны, пакутуюць увага і кароткатэрміновая памяць. Задачы, якія раней рашаліся без асаблівых намаганняў, зараз падаюцца цяжкімі. Гэта не дэменцыя, а ўнутраны рэжым работы мозгу на павышаных абаротах, — удакладняе ўрач. — Працяглы стрэс парушае баланс гармонаў: узровень картызолу расце, а сератанін і дафамін падаюць.

Як не давесці сябе да хранічнага стрэсу

Часта мы спісваем стомленасць на дрэнны дзень або недасыпанне. Але арганізм падае сігналы, што рэсурсы вычарпаны. Іх важна распазнаць своечасова, каб не давесці сябе да хранічнага стрэсу.

— Калі фізічныя або эмацыянальныя адмоўныя адчуванні працягваюцца больш за 1-2 тыдняў і стан не паляпшаецца, варта звярнуцца да спецыяліста, — кажа Таццяна Самойлава.

Чаму гэта небяспечна? Пастаянны недахоп сну зніжае здольнасць нервовай сістэмы да аднаўлення: чалавек прачынаецца стомленым, не атрымліваючы паўнавартаснай перазарадкі. Пастаянная раздражнёнасць разбурае сацыяльныя сувязі, пагаршае якасць жыцця. Парушэнні памяці, увагі перашкаджаюць працы, ператвараючы простыя задачы ў непасільную ношу. А апатыя, якая часта ўспрымаецца як звычайная стомленасць, можа быць прадвеснікам дэпрэсіі і патрабуе ўвагі дакладна гэтак жа, як фізічны боль.

Калі такія прыкметы ўзнікаюць рэгулярна і перашкаджаюць зносінам або працы, гэта сведчыць аб тым, што арганізм больш не спраўляецца сам і мае патрэбу ў дапамозе.

— Працяглы стрэс можа прывесці да знясілення прэфрантальнай кары мозгу, што павялічвае рызыку дэменцыі ў будучыні, — папярэджвае неўролаг.

Правілы, якія дапамогуць захаваць энергію

Па словах урача, каб захаваць прадукцыйнасць, важна прытрымлівацца некалькіх простых правіл.

Харчаванне. Збалансаваны рацыён, рэгулярнасць прыёму ежы.

Фізічная актыўнасць. Рэгулярныя лёгкія практыкаванні дапамагаюць знізіць узровень картызолу і ўмацаваць здароўе.

Сон. Аднаўленне ноччу — залог добрага самаадчування і ўстойлівасці да стрэсу.

Адпачынак і хобі. Час для адпачынку, захапленняў, самарэалізацыі дапамагае паўнавартасна расслабіцца і аднавіць эмацыянальныя сілы.

Таксама важна зразумець свае каштоўнасці і інтарэсы: што менавіта дае радасць і энергію. Падзяляць гэта з сям’ёй або блізкімі, а праблемы і крыніцы дыскамфорту імкнуцца мінімізаваць і, калі трэба, — звяртацца па прафесійную дапамогу ўрача.

— Сёння ў арсенале ўрачоў даступныя сучасныя і эфектыўныя сродкі для работы са стрэсам, трывожнасцю і, вядома ж, галаўным болем. Калі сон, харчаванне і фізічная актыўнасць — гэта, хутчэй, адказнасць пацыента, то дакладная дыягностыка і своечасовае лячэнне — адказнасць урача. Я рэкамендую штогод праходзіць check up арганізма не толькі з дапамогай аналізаў і УГД, але і з наведваннем для прафілактычнай кансультацыі ўрачоў рознага профілю. Важна гэта рабіць не толькі па паказаннях, але і каб своечасова заўважыць небяспечныя хваробы і не даць ім магчымасць зацягнуцца да стадыі хранічных ці невылечных, — рэзюмуе Таццяна Самойлава.

Алена КРАВЕЦ