Смартфоны, планшэты і камп'ютары даюць бясконцыя магчымасці для навучання, забаў і зносін. Аднак з ростам выкарыстання гэтых прылад узнікае мноства пытанняў аб іх уплыве на псіхіку.

Уплыў на псіхічнае здароўе

Трывожнасць і дэпрэсія: Пастаяннае параўнанне сябе з іншымі ў сацсетках выклікае пачуццё непаўнавартаснасці, страх прапусціць нешта важнае. Даследаванні, праведзеныя ў апошнія гады, выявілі сувязь паміж высокім узроўнем выкарыстання сацсетак і павелічэннем сімптомаў дэпрэсіі ў падлеткаў. Дзеці, якія праводзяць шмат часу ў інтэрнэце, могуць сутыкацца з кібербулінгам, што ўзмацняе пачуццё ізаляцыі.

Акрамя таго, пастаяннае параўнанне сябе з «ідэалізаванымі» вобразамі ў сацыяльных сетках можа прывесці да зніжэння самаацэнкі. Многія дзеці і падлеткі пачынаюць думаць, што яны не адпавядаюць стандартам, прадстаўленым у анлайн-прасторы, што можа негатыўна адбівацца на эмацыянальным стане.

• Залежнасць і стрэс: Доўгае выкарыстанне стымулюе выкід дафаміну, выклікаючы прывыканне, агрэсію, парушэнні сну, праблемы з кіраваннем эмоцыямі.

• Лічбавы булінг: Рызыка кібербулінгу і зносін з небяспечным кантэнтам. 

Уплыў на развіццё і фізічнае здароўе

• Кагнітыўныя здольнасці: Фарміраванне павярхоўнага (кліпавага) мыслення, зніжэнне здольнасці да глыбокай канцэнтрацыі.

— Фізічнае развіццё: Гіпадынамія (маларухомы лад жыцця), атлусценне, дыябет 2 тыпу, парушэнне выправы і зроку. 

• Сацыяльныя навыкі: Дэфіцыт рэальных зносін, эгацэнтрызм, нізкі ўзровень эмпатыі.

Асноўныя рызыкі па ўзростах

• Малодшы ўзрост: Затрымка псіхаматорнага развіцця, праблемы з мовай.

• Падлеткі: Рызыка псіхічных расстройстваў (дэпрэсія, панічныя атакі) з-за сацыяльных сетак.

Рэкамендацыі

• Бацькам варта абмяжоўваць час за экранам (асабліва за 1-2 гадзіны да сну)

З іншага боку, лічбавыя тэхналогіі таксама аказваюць станоўчы ўплыў на развіццё сацыяльных навыкаў. Сацыяльныя сеткі даюць магчымасць зносін, асабліва для дзяцей, якія па якіх-небудзь прычынах адчуваюць цяжкасці ў рэальным жыцці. Яны могуць знаходзіць аднадумцаў і падтрымліваць адносіны з сябрамі, нават знаходзячыся на адлегласці.

Аднак важна памятаць, што віртуальныя зносіны не заўсёды могуць замяніць жывое ўзаемадзеянне. Асобы, якія маюць зносіны толькі праз экраны, могуць зведваць цяжкасці ў развіцці навыкаў невербальных зносін і эмпатыі, што з’яўляецца важнай часткай сацыяльнага ўзаемадзеяння.

Баланс паміж экранным часам і актыўным адпачынкам. Адным з ключавых аспектаў, аб якім неабходна казаць, з’яўляецца баланс паміж часам, які праводзіцца за экранамі, і актыўным адпачынкам. Эксперты рэкамендуюць бацькам устанаўліваць абмежаванні на выкарыстанне лічбавых прылад, каб прадухіліць негатыўныя наступствы. Важна, каб дзеці мелі магчымасць займацца фізічнай актыўнасцю, бавіць час на свежым паветры і мець зносіны з аднагодкамі ў рэальным жыцці.

Бацькі маюць ключавую ролю ў фарміраванні стаўлення дзяцей да лічбавых тэхналогій. Напрыклад, можна ўстанавіць «безэкранны» час падчас абедаў і вячэр або арганізаваць сумесныя актыўнасці, якія не звязаны з выкарыстаннем тэхналогій. Гэта не толькі дапаможа дзецям развіваць сацыяльныя навыкі, але і ўмацуе сямейныя сувязі.

• Важна весці адкрытыя гутаркі аб тым, як правільна выкарыстоўваць гаджэты, абмяркоўваць магчымыя рызыкі і наступствы. Таксама варта звярнуць увагу на тое, што дзеці часта пераймаюць у бацькоў. Калі дарослыя праводзяць шмат часу за экранамі, гэта можа стаць нормай і для дзяцей.

Адукацыйныя ўстановы таксама могуць унесці свой уклад у вырашэнне гэтай праблемы. У школах можна праводзіць заняткі па лічбавай дасведчанасці, навучаючы дзяцей бяспечнаму і адказнаму выкарыстанню тэхналогій. Праграмы, накіраваныя на развіццё крытычнага мыслення і навыкаў медыяграматнасці, дапамогуць дзецям лепш арыентавацца ў інфармацыйнай прасторы.

Нягледзячы на патэнцыйныя рызыкі, гаджэты і сацыяльныя сеткі могуць стаць карыснай прыладай пры правільным выкарыстанні. Ключом да здаровага ўспрымання тэхналогій з’яўляецца баланс — важна не толькі кантраляваць экранны час, але і актыўна залучаць дзяцей у разнастайныя віды дзейнасці, якія спрыяюць іх развіццю і ўмацаванню псіхічнага здароўя. У канчатковым выніку, задача бацькоў — стварыць бяспечнае асяроддзе, дзе тэхналогіі будуць не стрэсам, а магчымасцю для росту і навучання.

Псіхолаг Алена Шаўчэнка

Фота: pexels.com