Асабліва калі справа датычыцца справядлівага ўдзелу кожнага грамадзяніна ў фарміраванні бюджэту краіны і, адпаведна, размеркавання паслуг, якія аказваюцца дзяржавай, як, напрыклад, медабслугоўванне, адукацыя, карыстанне транспартам, дарогамі і іншай інфраструктурай. 

Гэта значыць, ад выплаты падаходных падаткаў залежыць фарміраванне казны. Як профільнае міністэрства сочыць за тым, каб справядлівы падыход выконваўся і каб тых, хто вырашае ўхіліцца ад фінансавага ўдзелу ў дзяржвыдатках, станавілася менш, у эфіры тэлеканала СТБ расказаў міністр па падатках і зборах Дзмітрый КІЙКО.

Не ўсе белыя і пухнатыя

Гаворачы аб выкананні падатковага заканадаўства, міністр адзначыў, што сістэмных крытычных праблем у краіне няма:

— У цэлым у тых планавых параметрах, якія мы разам з Мінфінам штогод плануем і прагназуем, выкананне бюджэту фарміруецца ў поўным аб’ёме. Калі паглядзім на падатковую запазычанасць, у тым ліку і падатковую запазычанасць па выніках кантрольных мерапрыемстваў, гэта абсалютна невялікая, прымальная лічба, рабочая велічыня — дзесьці менш за палову працэнта ад усіх даходаў бюджэту.

Дзмітрый Кійко адзначыў, што беларускія падаткаплацельшчыкі фарміруюць даходы ў неабходным аб’ёме, які вызначаецца для фінансавання дзяржаўных расходаў:

— Але сказаць цалкам, што мы ўсе белыя і пухнатыя, будзе няправільна. Ёсць падатковыя гульцы, якія спрабуюць дзесьці «згуляць паціхеньку», дзесьці наўмысна.

З пункту гледжання міністра, такія паводзіны характэрныя сацыяльнаму эгаісту:

— Як правіла, такі чалавек выбудоўвае свет вакол сябе: «Я нікому нічога не павінен, я нічога не прашу, я сам сябе забяспечваю і жыву». Але на самай справе гэта не так. Па-першае, калі мы будзем заплюшчваць на гэта вочы, значыць, будзем мірыцца з несправядлівасцю. Калі паглядзім на нашых бюджэтнікаў, яны ўсе працуюць, плацяць падаткі, адпаведна, карыстаюцца сацыяльнымі выгодамі дзяржавы. 

У першую чаргу, у гэтых людзей фарміруецца несправядлівасць, калі яны бачаць, што хтосьці побач, так званы прадпрымальнік, у моманце мае больш нейкіх магчымасцяў.

Другая праблема, на якой акцэнтаваў увагу Дзмітрый Кійко, — людзі, якія хаваюць прыбыткі, воляй-няволяй уцягваюць у гэта іншых людзей, наёмных работнікаў, па сутнасці, пазбаўляючы іх сацыяльных гарантый, сацыяльнага права. У перспектыве гэта страчаныя пенсіі, несфарміраваны працоўны стаж, нейкія жыццёвыя сітуацыі (адсутнасць бальнічных, адпускных) і гэтак далей.

Гаворка таксама ідзе і пра ўшчамленне ў эканамічных, фінансавых правах, калі крэдытныя ўстановы ацэньваюць плацежаздольнасць крэдытаатрымальніка.

— Гэта ўсё ў цэлым выліваецца ў пэўную суму падаткаў, якія не выплачаны ў бюджэт, якія праз нашы механізмы размеркавання мы маглі б выдаткаваць на развіццё інфраструктуры, будаўніцтва сацыяльных аб’ектаў, на тое, што прыносіла б усім карысць і мы б ад гэтага адчувалі эфект. То-бок, гэта такі клубок узаемазвязаных праблем, — падкрэсліў міністр.

Хто актыўныя карыстальнікі дзяржпаслуг?

Мадэлюючы сітуацыю з умоўным прадпрымальнікам, які кажа: «Я нават не хаджу ў паліклініку, а плачу грошы за гэта», міністр падаткаў і збораў апелюе — гэта да пары да часу:

— Калі, не дай бог, у чалавека нейкая сур’ёзная праблема са здароўем, зразумела, што платная медыцына дапамогу аказаць не зможа. І, хочаш не хочаш, трэба будзе звяртацца ў дзяржаўныя ўстановы. Як правіла, такія людзі (зноў жа, бяром умоўна, не хачу пакрыўдзіць прадпрымальнікаў, я вельмі шмат ведаю добрых, адказных людзей), з аднаго боку, адгароджваюцца ад дзяржавы, грамадства, але, з іншага боку, вельмі актыўныя спажыўцы дзяржаўных паслуг, прычым якасных. Яны ведаюць, куды трэба ісці скардзіцца, ад каго патрабаваць. Такі парадокс узнікае ў грамадстве. Таму гэта часам здзіўляе і прымушае сур’ёзна задумацца. І, вядома, выкарыстоўваючы ўсе нашы магчымасці, тыя задачы, якія нам пастаўлены, — працаваць на тое, каб ліквідаваць гэтыя недахопы нашай эканомікі ў падатковых праваадносінах.

Добраахвотна заплаціў — адказнасці пазбег

Што датычыцца выяўлення неплацельшчыкаў, ніякай выпадковасці тут не існуе, растлумачыў міністр:

— Мы, наогул, ведаем, да каго ісці. Каб разумець, дзе адбываецца падатковае правапарушэнне, нам неабавязкова стаяць за плотам і падглядаць, хто што робіць. Сёння мы можам гэта вызначыць па аналізе даных, якія ў нас ёсць, і ісці мэтанакіравана да таго плацельшчыка, у якога, мы ведаем, практычна са стапрацэнтнай верагоднасцю будуць парушэнні. І потым ужо задзейнічаем непасрэдна свае метады.

Дзмітрый Кійко прывёў красамоўныя прыклады:

— Напрыклад, стаматалагічны кабінет, дзе працуюць 9 стаматолагаў цэлы дзень, аналізуецца магчымасць запісу, часу практычна для наведвання няма, але пры гэтым у дзень прабіваецца толькі 15 чэкаў. Калі ўжо за аператыўнымі мерапрыемствамі прызначаюцца кантрольныя мерапрыемствы, там утоеных даходаў на мільёны рублёў. Калі мы возьмем сферу таксі, то ёсць выпадкі, па якіх узбуджаюцца крымінальныя справы (таму што гэта ўжо больш сур’ёзныя арганізаваныя парушэнні): па тры — чатыры — пяць мільёнаў налічэнні. Гэта ў рамках адной асобы.

Госць эфіру распавёў, што такім чынам, выкарыстоўваючы магчымасці МПЗ, адпрацоўваецца каля 70–80 тысяч фактаў:

— Гэта так званы камеральны кантроль. Гэта работа праз паведамленні. Падатковы орган паведамляе плацельшчыку, што ён заўважыў яго рызыкоўныя паводзіны. Пазначае рамкі рызыкі і прапаноўвае добраахвотна скарэкціраваць падатковыя абавязацельствы. Альбо прадставіць тлумачэнні.

Прычым выбарка суб’ектаў ідзе з выкарыстаннем магчымасцяў МПЗ у плане інфармацыйных рэсурсаў, пабудовы адпаведных алгарытмаў:

— Падатковы орган прапануе альбо скарэкціраваць падатковыя абавязацельствы ў добраахвотным парадку, альбо прадставіць тлумачэнне, якое, можа быць, падатковыя органы па нейкіх прычынах не бачаць. Гэта аб’ектыўная сітуацыя. Калі плацельшчык дае вычарпальнае тлумачэнне, у дачыненні да яго гэтая работа спыняецца ў дадзеным канкрэтным выпадку. Альбо калі ён падае ўдакладненую падатковую дэкларацыю, то ў такім выпадку плацельшчык вызваляецца ад адказнасці. Гэта значыць, тут няма ні эканамічнай, ні крымінальнай адказнасці. Калі гэта досыць вялікая сума, ён добраахвотна карэкціруе свае абавязацельствы.

Гаворачы аб кантрольных мерапрыемствах, Дзмітрый Кійко растлумачыў, што гэта могуць быць аператыўныя праверкі, выязныя праверкі, калі падатковыя органы працуюць з першаснымі дакументамі:

— Гэта каля тысячы суб’ектаў за год, на жаль, у якіх парушэнні ўстанаўліваюцца больш арганізаванага парадку. Тут мы можам казаць ужо пра наўмыснасць. Па выніках такіх мерапрыемстваў каля 150 мільёнаў рублёў штогод мы даналічваем падаткаў да выплаты дадаткова. І прыблізны эквівалент утоеных выручкі і даходаў — парадку 150 мільёнаў рублёў. Каля 70–80 мільёнаў рублёў плацельшчыкі добраахвотна даналічваюць, у тым ліку шляхам выпраўлення памылак. У рамках такіх лічбаў мы працуем.