10 кастрычніка Ізраіль і радыкальны палесцінскі рух ХАМАС спынілі баявыя дзеянні, якія доўжыліся амаль два гады. Па дамове, дасягнутай пры пасрэдніцтве прэзідэнта ЗША Дональда Трампа, Армія абароны Ізраіля (ЦАХАЛ) пачала паэтапны адвод войск з сектара Газа, а баевікі ХАМАС вызвалілі ўсіх ізраільскіх заложнікаў. Амерыканскі лідар ужо выступіў перад дэпутатамі Кнэсета, а затым паўдзельнічаў у «саміце міру» ў Егіпце. І хоць Трамп заявіў аб заканчэнні вайны і сваёй ключавой ролі ва ўрэгуляванні, пакуль незразумела, ці прывядзе спыненне агню да доўгатэрміновага міру: у ХАМАС не згодны на поўнае раззбраенне, а ў Ізраілі патрабуюць больш цвёрдых мер у дачыненні да гэтай арганізацыі. Наколькі ўстойлівым выглядае перамір’е і якой можа быць будучыня сектара Газа — паспрабуем разабрацца ў гэтым матэрыяле.

Што зараз адбываецца ў Газе?

Пагадненне аб спыненні агню паміж Ізраілем і ХАМАС набыло сілу апоўдні 10 кастрычніка. ЦАХАЛ перадыслакаваўся на новыя пазіцыі, а баевікі руху пачалі ўстанаўліваць кантроль над пакінутымі тэрыторыямі.

У прэс-службе Арміі абароны Ізраіля падкрэслілі, што падраздзяленні арміі застаюцца гатовымі да выканання новых задач у сектары.

«Войскі Паўднёвага камандавання застаюцца разгорнутымі па абноўленых лініях (...) і працягваюць дзейнічаць у гэтым раёне, каб ухіліць любую непасрэдную пагрозу», — адзначаецца ў паведамленні прэс-службы Арміі абароны Ізраіля.

Па даных Financial Times, ХАМАС вышукае палесцінцаў, якіх падазрае ў супрацоўніцтве з ізраільскім бокам, і стварае кантрольна-прапускныя пункты па ўсім сектары.

Перамір’е стала магчымым дзякуючы мірнаму плану прэзідэнта ЗША Дональда Трампа. Ён уключае 20 пунктаў, сярод якіх:

• вызваленне ўсіх ізраільскіх заложнікаў, якія ўтрымліваюцца ХАМАС;

• «дэрадыкалізацыя Газы» (раззбраенне ХАМАС);

• вызваленне Ізраілем палесцінскіх зняволеных;

• трохэтапны адвод ЦАХАЛ з Газы;

• фарміраванне адміністрацыі пераходнага перыяду;

• адмову Ізраіля ад акупацыі і анэксіі Газы;

• стварэнне міжнароднага савета па інвестыцыях і свабоднай эканамічнай зоне.

Як адбылося вызваленне заложнікаў?

Раніцай 13 кастрычніка ХАМАС вызваліла першую групу з сямі ізраільскіх заложнікаў, перададзеных прадстаўнікам Міжнароднага камітэта Чырвонага Крыжа і дастаўленых у бальніцы.

Каля 10 раніцы ізраільскім ваенным былі перададзены яшчэ 13 чалавек. На гэты час вызвалены ўсе жывыя заложнікі, якія ўтрымліваліся ХАМАС больш за два гады.

Вяртанне ізраільцян суправаджалася масавымі святкаваннямі. У Тэль-Авіве на «плошчы заложнікаў» адбыўся канцэрт, людзі неслі ізраільскія і амерыканскія сцягі. «Тое, што праз два гады яны нарэшце здабудуць свабоду, проста не ўкладваецца ў галаве», — сказаў былы пасол Ізраіля ў ЗША Дэвід Фрыдман.

У Ізраіль таксама даставяць целы больш як дваццаці загінулых заложнікаў. У ХАМАС падкрэслілі, што іх пошук ускладнены, аднак менавіта вяртанне цел стане канчатковым пацвярджэннем выканання пагадненняў.

1966 палесцінцаў — членаў ХАМАС і грамадзянскіх — адпусціў Ізраіль у абмен на вызваленне заложнікаў.

Аўтобусы са зняволенымі пачалі пакідаць ізраільскія турмы днём 13 кастрычніка.

Як спыненне агню каменціруюць Ізраіль і ХАМАС?

У Ізраілі заявілі аб поўнай перамозе ў сектары Газа. Па словах прэм’ер-міністра Біньяміна Нетаньяху, ЦАХАЛ дасягнуў усіх пастаўленых мэт і гатовы да новых аперацый пры неабходнасці.

«Сумеснымі намаганнямі мы дабіліся каласальных перамог — перамог, якія ўразілі ўвесь свет. І я хачу сказаць: дзе б мы ні змагаліся, мы перамаглі», — сказаў Біньямін Нетаньяху.

У ХАМАС заявілі аб гатоўнасці выконваць умовы перамір’я.

«Мы пацвярджаем прыхільнасць дасягнутаму пагадненню і тэрмінам яго рэалізацыі, калі акупацыйныя сілы таксама будуць яго прытрымлівацца», — адзначылі ў прэс-службе руху.

Як у мірным урэгуляванні ўдзельнічаюць ЗША?

Раніцай 13 кастрычніка ў Іерусалім прыбыў прэзідэнт ЗША Дональд Трамп. Ён выступіў у Кнэсеце, абвясціўшы аб завяршэнні вайны.

«Для мяне гэта вялікі гонар. Вялікі і цудоўны дзень, новы пачатак». (Дональд Трамп, прэзідэнт ЗША).

Сектар Газа раней наведалі спецыяльны пасланнік прэзідэнта ЗША па Блізкім Усходзе Стывен Уіткаф і зяць прэзідэнта Джарэд Кушнер. Яны праверылі выкананне Ізраілем рэжыму спынення агню.

Для кантролю за перамір’ем ЗША створаць у Газе Цэнтр ваенна-грамадзянскай каардынацыі (ЦВКК) з удзелам ваенных з Турцыі, Егіпта, Катара і Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў.

Па словах віцэ-прэзідэнта ЗША Джэя Ды Вэнса, асноўную ролю ў аднаўленні Газы возьмуць на сябе манархіі Персідскага заліва, аднак амерыканскі бок захавае пастаяннае назіранне за рэжымам спынення агню.

Як ацэньваюць ролю Дональда Трампа?

Дональд Трамп заявіў, што асабіста завяршыў восьмы па ліку міжнародны канфлікт, і назваў здзелку «найважнейшай справай свайго жыцця».

«Вайна скончана. Я ўмею заканчваць войны, я ўмею ўсталёўваць мір. Для мяне вялікі гонар ратаваць мільёны жыццяў», — сказаў Трамп.

Стывен Уіткаф падзякаваў прэзідэнту «за нязломны дух», а Біньямін Нетаньяху адзначыў яго ключавую ролю ў спыненні вайны.

На вуліцах Тэль-Авіва з’явіліся выявы Дональда Трампа з подпісам «Кір Вялікі жывы»: прэзідэнта ЗША параўналі з персідскім царом VI стагоддзя да нашай эры.

Прэзідэнт Егіпта Абдэль Фатах ас-Сісі прысвоіў Дональду Трампу найвышэйшую ўзнагароду краіны — ордэн Ніла, адзначыўшы яго «ключавы ўдзел у спыненні вайны ў Газе».

У Расіі ўдзел ЗША таксама ацанілі станоўча. Міністр замежных спраў Сяргей Лаўроў назваў амерыканскі план «лепшым з існуючых» і падкрэсліў важнасць больш хуткага вырашэння гуманітарных праблем.

Аднак не ўсе палітыкі ў Ізраілі падзяляюць аптымізм. Міністр па справах паселішчаў Орыт Струк заклікала амерыканскага лідара дамагацца «поўнага звяржэння ХАМАС і дэмілітарызацыі Газы»: «Важна заставацца верным прынцыпам: дэмілітарызацыя Газы, устараненне ўсіх пагроз Ізраілю і поўнае звяржэнне ўлады ХАМАС», — адзначыла яна.

Да чаго прывяла сустрэча па Газе ў Егіпце?

13 кастрычніка ў Шарм-эш-Шэйху прайшоў мірны саміт па сектары Газа. У сустрэчы прынялі ўдзел лідары 20 краін, уключаючы прэзідэнта ЗША Дональда Трампа, прэзідэнта Турцыі Рэджэпа Таіпа Эрдагана і некалькіх еўрапейскіх лідараў.

Пры гэтым прадстаўнікі ХАМАС адмовіліся ўдзельнічаць у цырымоніі, усклаўшы гэты абавязак на пасрэднікаў — Катар, Егіпет і Турцыю. Прэм’ер-міністр Ізраіля Біньямін Нетаньяху таксама не прыбыў у Егіпет, спаслаўшыся на ўдзел у нацыянальным яўрэйскім свяце Сімхат Тора.

Расія на саміце не была прадстаўлена, але гатова падключыцца да мірнага працэсу.

Па словах міністра замежных спраў Расіі Сяргея Лаўрова, калі ўдзельнікі палічаць, што Расія можа быць карысная, мы адмаўляцца не будзем, «але і навязваць свае паслугі — не ў нашай традыцыі».

Па выніках саміту лідары ЗША, Турцыі, Катара і Егіпта падпісалі пагадненне аб спыненні агню ў Газе. Па словах Дональда Трампа, менавіта яно «спыніла трэцюю сусветную вайну».

«Знакавы прарыў, які мы сёння ўвечары святкуем, — гэта больш чым проста канец вайны ў Газе. З божай дапамогай гэта будзе новы пачатак для ўсяго Блізкага Усходу», — выказаў меркаванне Дональд Трамп.

Якая будучыня сектара Газа?

Нягледзячы на дасягнутыя дамоўленасці, будучыня сектара Газа застаецца нявызначанай, адзначыў усходазнаўца, праграмны менеджар Расійскага савета па міжнародных справах (РСМС) Іван Бачароў: «Будучыня сектара Газа пакуль туманная. Поўная рэалізацыя мірнай здзелкі не гарантавана».

Паводле яго слоў, бакі гатовы выканаць пакуль толькі першы этап плана — вызваленне заложнікаў і перадыслакацыю ізраільскіх войск. Адзінага бачання наступных крокаў няма. «Калі ёсць падставы для аптымізму, дык толькі ў кароткатэрміновай перспектыве. Фундаментальныя праблемы не вырашаны», — падкрэсліў эксперт.

Да гэтага часу незразумела, хто будзе кіраваць Газай, ці створаць міжнародны орган, які можа ўзначаліць былы прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі Тоні Блэр, і якую ролю ў ім адыграюць знешнія сілы. Супярэчнасці выклікае і пытанне раззбраення ХАМАС: Ізраіль настойвае на ім і не мае намеру пакідаць сектар, пакуль там застаюцца ўзброеныя баевікі.

Супярэчнасці па наступных этапах урэгулявання пакідаюць прастору для магчымай эскалацыі. Кожны бок можа сарваць мірны працэс, каб узмацніць сваю пазіцыю.

Іван Бачароў нагадаў, што ў гісторыі палесціна-ізраільскага канфлікту ўжо бывалі перыяды ўяўнага міру, за якімі ішла новая ўспышка насілля.

«Вельмі даўно не было такіх вялікіх абменаў. Але мір не надышоў. Доўгатэрміновая праблема не вырашана. Аб паўнавартасным міры і ўсёабдымным урэгуляванні казаць пакуль рана».