30 гадоў таму, якраз гэтымі днямі —19—20 кастрычніка, у Мінску праходзіў першы Усебеларускі народны сход. Гэта падзея, без перабольшвання, стала паваротным момантам у новай гісторыі Беларусі і задала правільны вектар развіцця дзяржавы на дзесяцігоддзі наперад.

Каб ацаніць значнасць тых двух дзён, дастаткова ўзгадаць, у якой складанай сітуацыі знаходзілася краіна ў сярэдзіне 1990-х. Пасля распаду Савецкага Саюза эканоміка была ў глыбокім заняпадзе, у грамадстве панавалі трывога і няўпэўненасць, наспяваў і палітычны крызіс: паміж Прэзідэнтам і тагачасным Вярхоўным Саветам нярэдка ўзнікалі супярэчнасці ў тым ліку па жыццёва важных пытаннях. І тады Аляксандр Лукашэнка вырашыў гаварыць і раіцца непасрэдна з народам — у кастрычніку 1996 года ў мінскім Палацы спорту сабралася амаль пяць тысяч дэлегатаў з усёй краіны — рабочыя, сяляне, інтэлігенцыя, прадпрымальнікі. Сход стаў магутным голасам народа, які падтрымаў курс Прэзідэнта на моцную і дзейсную дзяржаўную ўладу.

Аб тым, як адкрываўся сход і якім настроем ён быў прасякнуты, сведчаць старонкі «Звязды» таго часу. У артыкуле «Наша будучыня — у нашых руках» газета пісала: «Прэзідэнт Аляксандр Лукашэнка, адкрываючы сход, сардэчна вітаў яго ўдзельнікаў. «Каму, як не вам, — сказаў ён, — хто глыбока і ўсебакова ведае наша жыццё і праблемы, шукаць і знаходзіць іх вырашэнне».

Высокая ацэнка сходу гучала і ў наступных радках: «Па колькасці і глыбіні выказаных новых канструктыўных ідэй і прапаноў наш сход, адзначыў Прэзідэнт, з’яўляецца ўнікальным у сучаснай беларускай гісторыі і дасць фору многім сходам прафесіянальных палітыкаў».

І, нарэшце, зварот да тых, хто спрабаваў глядзець на народ звысоку: «Няхай сённяшні форум будзе прыкладам і дакорам для тых паноў, якія ва ўтульных кабінетах і офісах ужо даўно забыліся, на што здольны народ, аб дабрабыце якога на словах яны так клапоцяцца».

Аптымізмам і верай у людзей былі прасякнутыя і заключныя словы выступлення кіраўніка дзяржавы: «Запэўніваю вас — горшае мінула. Няма падстаў для адчаю і безнадзейнасці. Наша будучыня — у нашых руках. Я глыбока веру ў стваральныя сілы і мудрасць народа».

Сведкам таго, як гэтыя словы ўвасабляліся ў жыццё, стаў Уладзімір Дражын — дэлегат першых трох УНС, намеснік Прэм’ер-міністра у 2001–2005 гадах, Ганаровы грамадзянін Мінскай вобласці і горада Жодзіна. «Усенародны сход даказаў, што лёсавызначальныя рашэнні ў нашай краіне прымаюцца калегіяльна, адкрыта і выключна ў інтарэсах людзей. За тры дзесяцігоддзі УНС ператварылася ў надзейнага гаранта пераемнасці курсу, нашага суверэнітэту, у палітычны шчыт, які выключае любыя рызыкі расколу грамадства», — адзначыў ён у інтэрв’ю «Першаму інфармацыйнаму».

Галоўным пытаннем таго часу быў выбар паміж Прэзідэнцкай і парламенцкай рэспублікай. Праект, прапанаваны Аляксандрам Лукашэнкам, прадугледжваў прыняцце новай рэдакцыі Канстытуцыі праз усенародны рэферэндум і ўмацаванне выканаўчай улады — што было жыццёва неабходна для хуткага выхаду з крызісу. Альтэрнатыўны варыянт Вярхоўнага Савета азначаў захаванне вяршэнства парламента і калегіяльнасці рашэнняў, што ў тых умовах вяло да бяздзейнасці і далейшага разладу. Сход стаў пляцоўкай, дзе народ зрабіў свой выбар на карысць мадэлі, прапанаванай Прэзідэнтам.

На сходзе Лукашэнка паставіў пытанне прама: «У гэтыя дні вырашаецца лёс не Прэзідэнта Лукашэнкі і не інстытута прэзідэнцтва, а лёс усяго беларускага народа». І народ адказаў падтрымкай. Пасля сходу ў лістападзе 1996 года адбыўся рэферэндум, на якім перамогу атрымаў праект Канстытуцыі, прапанаваны Прэзідэнтам. Менавіта гэта рашэнне заклала трывалую прававую аснову беларускай дзяржаўнасці і дазволіла краіне ў параўнальна кароткі тэрмін пераадолець хаос 1990-х і выйсці на шлях стабільнага развіцця.

Аб тым, чым сталі тыя два дні для людзей, якія былі ў зале Палаца спорту, лепш за ўсё расказваюць самі дэлегаты. Адной з іх была Зінаіда Пянькова, старшыня Магілёўскага гарадскога Савета ветэранаў. Яна ўспамінае, што першы сход быў масавым і вельмі прадстаўнічым, а галоўнае, што ўсіх аб’ядноўвала, — жаданне выратаваць краіну, якая апынулася на мяжы выжывання пасля развалу Савецкага Саюза. «Сход праводзіўся ў Палацы спорту, атмасфера была асаблівая — такая ўзнёслая, што ты сярод такіх людзей, якія разам вырашаюць будучыню краіны. Трэба было вызначыць стратэгію развіцця. Галоўнае, што Прэзідэнт тады паставіў задачы, якія мы пасля выконвалі, — падзялілася яна. — Гэта велізарны гонар. Я апынулася сярод найлепшых, самых годных людзей краіны. На першым сходзе адчувала ўзнёсласць, таму што разумела: мы разам вырашаем лёс краіны. Мы выжылі, пабудавалі дзяржаву. І цяпер, калі гляджу на тое, што зроблена за гэтыя гады, ганаруся, што была да гэтага датычная», — расказала жанчына.

Заслужаны работнік сельскай гаспадаркі Беларусі, кандыдат біялагічных навук Віктар Пінчук, таксама быў сярод дэлегатаў першага УНС. «Памятаю, у той час многія кіраўнікі гаспадарак былі занепакоеныя: пасля развалу Саюза было незразумела, як будзе далей складвацца лёс краіны, — згадвае ён. — Але нас узрадавала, што на чале краіны стаў чалавек з нашай вобласці — Аляксандр Лукашэнка, які сам быў дырэктарам гаспадаркі ў Шклоўскім раёне. Ён ведаў не па чутках, што такое праца селяніна і цана хлеба. Самым яркім момантам стала яго адкрытая прамова, якая кардынальна адрознівалася ад прывычных партыйных дакладаў. Гэта быў жывы, шчыры зварот, у якім ён адкрыта выклаў рэальны стан спраў у краіне і даў зразумелыя арыенціры».

Менавіта тады ў зале Палаца спорту была зроблена стаўка на моцную мадэль дзяржаўнасці, і гэта стаўка вызначыла палітычны лад краіны на цэлае пакаленне.

А яшчэ на першым УНС прагучалі праграмныя словы кіраўніка дзяржавы, ад якіх за ўсе трыццаць гадоў ён не адступіў ні на крок: «У гэтым свеце мы нікому не павінны верыць на слова, павінны правільна выбіраць сяброў, саюзнікаў. І галоўнае — жыць сваім розумам, думаць аб інтарэсах беларускага народа, нікому не дагаджаць. Свой лёс мы будзем вызначаць самі, незалежна ад таго, падабаецца гэта камусьці або не».

Надзея ЗУЕВА

Фота БелТА