Адкуль бяруцца мільярды?

Дарэчы, аб’ём рэзерваў Беларусі на 1 жніўня 2026 года складаў каля 14,2 мільярда долараў, што блізка да гістарычных рэкордаў. Прычым структура рэзерваў прыкладна напалову складаецца з золата. Бягучы ўзровень перавышае мэтавы індыкатар эканамічнай бяспекі практычна ўдвая і пакрывае больш за тры месяцы крытычнага імпарту, што лічыцца дастатковым для забеспячэння фінансавай устойлівасці. 

Якія крыніцы папаўнення ЗВР Беларусі? 

Першая — інтэрвенцыя Нацбанка і яго работа на ўнутраным валютным рынку. 

— Сюды ўваходзяць не толькі гандлёвыя класічныя аперацыі па экспарце і імпарце, але і дзейнасць фізічных асоб, інвестараў, замежных банкаў, якія могуць прыцягваць валюту для фандавання сваіх кліентаў, — пракаментаваў старшыня Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі па эканоміцы, бюджэце і фінансах Раман БРОДАЎ. 

Другая — набыццё каштоўных металаў. 

— Гэта надзейны і стабільны шлях, калі рэгулятар бачыць зручную кан’юнктуру, і ёсць лішак, — растлумачыў сенатар. 

Трэцяя — знешняе запазычанне. 

Ад гэтага пункта, на думку эксперта, не сысці. Гэта нармальны, здаровы шлях папаўнення ЗВР, асабліва калі ёсць камфортныя стаўкі, а рынак дазваляе для такіх аперацый здзяйсняць прыцягненне. 

Чацвёрая — прыбытак ад кіравання рэзервамі. Самі рэзервы таксама могуць у некаторых крыніцах размяшчацца і пераразмяшчацца. Гэта дае дадатковы даход і служыць свайго роду дэпазітам з капіталізацыяй працэнтаў. 

Пятая — пераацэнка актываў. 

— Адбываецца пры падаражэнні якой-небудзь структурнай часткі, у прыватнасці золата, — растлумачыў Раман Бродаў. 

Шостая — бюджэтнае правіла. 

— Гэты элемент у Беларусі выкарыстоўваюць не так часта, як у Расіі. Такая функцыя ўжываецца для спецэкспарцёраў, якія прадаюць спецтавары (нафта, калій, нафтапрадукты і іншае), што абкладаюцца экспартнымі пошлінамі. Для гэтага дзяржава можа ўсталяваць бюджэтнае правіла — выманне часткі даходаў на карысць папаўнення ЗВР краіны, — растлумачыў старшыня Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі па эканоміцы, бюджэце і фінансах. 

Аднак важна не толькі павялічыць рэзервовыя актывы дзяржавы, але і дакладна імі кіраваць для стратэгічнай падтрымкі эканомікі. 

У эфіры звярнулі таксама ўвагу на тое, што золатавалютныя рэзервы (міжнародныя рэзервовыя актывы) выконваюць функцыі падушкі бяспекі дзяржавы, забяспечваючы магчымасць валютных інтэрвенцый, пагашэння знешніх даўгоў і пакрыцця крытычнага імпарту. 

Намеснік міністра фінансаў Аляксандр СУДНІК дадаў: 

— Памер золатавалютных рэзерваў з’яўляецца гарантам выканання Рэспублікай Беларусь тых ці іншых знешніх абавязацельстваў. 

Лічбаваму свету патрэбны лічбавыя грошы 

Эксперты таксама абмеркавалі патрэбу і рэальнасць уключэння крыптаактываў у сістэму золатавалютных рэзерваў Беларусі.
Намеснік старшыні праўлення Нацыянальнага банка Андрэй КАРТУН падзяліўся сваім меркаваннем: 

— Лічу, да гэтага мы прыйдзем. Але пакуль мы ў лічбавыя актывы не ўкладваліся, таму што гэта вельмі высокавалацільны актыў. Дзяржава не можа так рызыкаваць сваімі рэзервамі.
Аляксандр Суднік дадаў з гэтай нагоды: 

— Мы не ізаляваныя. Мы ў любым выпадку існуём у межах агульнага свету. Крыптавалюта, хутчэй за ўсё, прыйдзе (у структуру ЗВР. — Заўв. аўт.). Але на сённяшні дзень мы ўкладваем у больш стабільныя крыніцы, напрыклад у манетарнае золата. 

У сваю чаргу Раман Бродаў лічыць крыптаактывы шматабяцальным кірункам: 

— Ці рэальна гэта? Рэальна. Ці выгадна? Выгадна. Што для гэтага трэба? Воля. Свет становіцца ўсё больш лічбавым. Лічбаваму свету патрэбны лічбавыя грошы. Я сам у пэўным сэнсе стаўлюся да крыптавалюты скептычна, разумеючы не зусім празрыстыя механізмы фарміравання кошту. Але факт: велізарныя сродкі размяшчаюцца ў гэтым выглядзе актываў. Ігнараваць гэта — значыць адключыцца ад працэсаў, якія аб’ектыўна адбываюцца ў свеце. 

Каб курс быў стабільны 

Што датычыцца курсавой палітыкі, Раман Бродаў адзначыў, што тут можна вылучыць некалькі блокаў узаемасувязі. 

Першы, класічны, — валютныя інтэрвенцыі. Яны праводзяцца для недапушчэння рэзкіх скокаў у той ці іншы бок. Валютныя рынкі, здзелкі на валютнай біржы неаднародныя, і кожны дзень яны могуць адрознівацца, таму калі дазваляць курсу рухацца асабліва ўслед за попытам і прапановай, гэта можа сфарміраваць няправільны настрой, які будзе імгненным і кан’юнктурным. Гэтыя рэчы не павінны ўплываць на разавы настрой, таму Нацбанк, разумеючы паводзіны людзей і эканамічных агентаў прадпрыемстваў, якія могуць хутка расхістаць гэты курс, згладжвае ваганні. Для гэтага выкарыстоўваюцца золатавалютныя рэзервы. 

Другі — гэта давер да краіны. Наяўнасць буйных рэзерваў — сігнал інвестарам, міжнародным кампаніям, якія супрацоўнічаюць з дзяржавай, што краіна здольная ў кароткай і сярэднетэрміновай перспектыве выконваць свае абавязацельствы, цалкам забяспечваць усе свае абавязацельствы. Гэта добрая прыкмета здаровай эканомікі. 

Трэці — забеспячэнне рэжыму валютнага курсу.  

Іх бывае два — фіксаваны і плаваючы. 

— Некаторы час мы прытрымліваліся фіксаванага. Гэта дарагая гісторыя, але прадказальная. Можа быць, гэта адпавядае менталітэту беларуса, калі ён хоча долар па тры рублі навечна. Але не, жыццё рознае, змяняецца структура гандлю. Акрамя гэтага, долар таксама вельмі валацільны. Амерыканская эканоміка нестабільная, таму цалкам натуральна, што валюта Беларусі можа ўмацоўвацца адносна долара, таму што той слабее, — растлумачыў эксперт. 

Другое пытанне, якое абмяркоўвалася ў эфіры, — кантроль інфляцыі. 

Тут першым важным момантам стане ўзаемасувязь з інфляцыяй. 

У гэтым выпадку ўсё складаней. Беларуская эканоміка з’яўляецца адкрытай. Гэта значыць, што ў значнай ступені залежыць ад імпарту, прычым ад імпарту не айфонаў, ноўтбукаў або іншых спажывецкіх тавараў, а перш за ўсё, энергетыкі, прамежкавых тавараў, неабходных для эканомікі. Такія тавары фарміруюць велізарны попыт, значную частку з якіх Беларусь потым прадае. Але ў моманце гэта вельмі сур’ёзны аб’ём попыту на валюту. 

Другі момант — кантроль грашовай масы. Набыццё ці продаж валюты, змяненне грашовай масы ў нацыянальнай валюце ў краіне з’яўляюцца магутным праінфляцыйным фактарам. А праз золатавалютныя рэзервы можна рэгуляваць грашовую масу, якая будзе ўплываць на інфляцыю. 

Трэці момант — зніжэнне дэвальвацыйных чаканняў. Палітыка Нацбанка таксама ўплывае на тое, як грамадства ацэньвае сярэднетэрміновыя і кароткатэрміновыя перспектывы і фарміруе ўласныя тэндэнцыі паводзін — напрыклад, набыць тавар сёння ці заўтра, гуляць на павышэнне або на паніжэнне. 

Давер да свайго 

Сусветныя трэнды сведчаць аб зніжэнні долі долара ў міжнародных рэзервах, што звязана з геапалітычнай напружанасцю і санкцыйным ціскам. Наша краіна ўлічвае гэтыя тэндэнцыі. Беларусы ўсё часцей выбіраюць уклады ў беларускіх рублях. Па словах Андрэя Картуна, агульны аб’ём дэпазітаў насельніцтва Беларусі перавысіў псіхалагічную адзнаку ў 25 мільярдаў рублёў: 

— Прычым 70 % — гэта ўклады ў рублях, хоць яшчэ некалькі гадоў таму каля паловы былі ў доларах. Трэці год запар насельніцтва з’яўляецца чыстым прадаўцом валюты. 

Паводле статыстыкі Міжнароднага валютнага фонду, долар страціў за апошнія 15-20 гадоў 17-20 працэнтных пунктаў. Пры гэтым у эфіры адзначылі, што давер цяпер зніжаецца і да еўра: 

— Валютны рынак перайначыўся, і мы, адпаведна, таксама вымушаныя мяняць падыходы. Напрыклад, доля еўра заўсёды была больш за 20 % у структуры плацяжоў. Цяпер яна імкнецца да нуля. Адзіная валюта ЕС больш не карыстаецца попытам, — падсумаваў Андрэй Картун.