Пасля правядзення ваеннай спецаперацыі ў Венесуэле ў адміністрацыі прэзідэнта ЗША Дональда Трампа сталі разважаць не толькі аб будучыні гэтай краіны, але і аб магчымых дзеяннях у адносінах да іншых дзяржаў рэгіёна. Амерыканскі лідар ужо прыгразіў урадам Калумбіі, Мексікі і Кубы, але пры гэтым заявіў, што ў барацьбе з праціўнікамі Злучаных Штатаў не абмяжуецца «геаграфіяй». Разам з тым эксперты адзначаюць, што такія ваенна-паліцэйскія аперацыі ў іншых краінах могуць стаць больш складанай задачай і прывядуць да маштабнага сусветнага крызісу. Дык якія ж краіны могуць стаць мэтай новых аперацый ЗША, наколькі рэальна іх ажыццявіць і чым стратэгія Трампа пагражае інтарэсам міжнароднай бяспекі? Паспрабуем разабрацца.

Што Трамп казаў аб новых аперацыях?

Ужо на прэс-канферэнцыі паводле вынікаў аперацыі ў Венесуэле прэзідэнт ЗША Дональд Трамп намякнуў, што аналагічным чынам Злучаныя Штаты могуць паступіць з іншымі краінамі Лацінскай Амерыкі. Паводле яго слоў, «усе павінны разумець»: тое, што адбылося з прэзідэнтам Нікаласам Мадурам, можа здарыцца з кожным лідарам.

У прыватнасці, Дональд Трамп перасцярог прэзідэнта Калумбіі Густава Петра, які выступіў з крытыкай аперацыі, здзейсненай ЗША. Па словах прэзідэнта ЗША, у Калумбіі вырабляецца какаін, які затым пастаўляецца ў Злучаныя Штаты. «Густава Петра сапраўды варта быць больш асцярожным», — заўважыў Трамп, не ўдакладніўшы, чым менавіта ён можа пагражаць калумбійскаму кіраўніку.

Падобныя перасцярогі Трамп накіраваў у адрас яшчэ адной краіны рэгіёна — Мексікі. На яго думку, дзяржаву кантралюе не прэзідэнт Клаўдыя Шэйнбаум, а наркакартэлі, якія ўяўляюць небяспеку для ЗША.

«Клаўдыя Шэйнбаум — добрая жанчына, але яна не кіруе краінай. Мексікай на самай справе кіруюць картэлі. Так што нам давядзецца нешта з імі рабіць», — заявіў амерыканскі лідар.

У адміністрацыі Трампа таксама загаварылі аб магчымай аперацыі на Кубе. «Мы хочам дапамагчы людзям, якія жывуць на Кубе», — падкрэсліў прэзідэнт падчас прэс-канферэнцыі. Пазней ён дадаў, што Куба «гатова рухнуць». А дзяржсакратар Марка Рубіа, які нарадзіўся ў сям’і кубінскіх імігрантаў, назваў астраўную дзяржаву «вялікай праблемай».

Нарэшце, па словах Трампа, Узброеныя сілы ЗША гатовыя нанесці паўторны і значна больш маштабны ўдар па Венесуэле, але, «хутчэй за ўсё, зараз у гэтым няма неабходнасці». Амерыканскі лідар указаў, што ён бярэ краіну пад кантроль, не ўдакладніўшы, якім чынам гэты кантроль будзе ажыццяўляцца.

Па словах Трампа, «мы будзем кіраваць краінай да таго часу, пакуль не зможам забяспечыць бяспечны і разумны пераход улады. Мы не хочам, каб да ўлады ў Венесуэле прыйшоў нехта іншы і там склалася тая ж сітуацыя, як у апошнія гады».

Як Лацінская Амерыка адлюстравана ў новай Стратэгіі нацыянальнай бяспекі ЗША?

Лацінскай Амерыцы прысвечаны спецыяльны раздзел новай рэдакцыі Стратэгіі нацыянальнай бяспекі ЗША, апублікаванай у снежні 2025 года. У ёй прыводзіцца спасылка на дактрыну Манро — дэкларацыю прынцыпаў знешняй палітыкі ЗША, абвешчаную прэзідэнтам Джэймсам Манро ў 1823 годзе, паводле якой Вашынгтон не дапусціць умяшання іншых вялікіх дзяржаў у Заходняе паўшар’е.

• У Стратэгіі, у прыватнасці, гаворыцца: «Пасля многіх гадоў забыцця ЗША зноў пацвердзяць і будуць прымяняць дактрыну Манро, каб аднавіць амерыканскую перавагу ў Заходнім паўшар’і, а таксама абараніць нашу радзіму і наш доступ да ключавых геаграфічных раёнаў па ўсім рэгіёне».

Цікава, што ў кантэксце дактрыны Манро аўтары стратэгіі прама выкарыстоўваюць паняцце «папраўка Трампа». Гэта з’яўляецца прамой адсылкай на «папраўку Рузвельта» — дактрыну 26-га прэзідэнта ЗША Тэадора Рузвельта, які абвясціў права на ўварванне ў краіны Лацінскай Амерыкі.

Нарэшце, у Стратэгіі пазначана, што ЗША будуць змагацца з пранікненнем іншых дзяржаў у Заходняе паўшар’е. Акрамя таго, мяркуецца, што Злучаныя Штаты прыцягнуць «правераных сяброў» для кантролю над міграцыяй, спынення патокаў наркотыкаў і ўмацавання стабільнасці ў рэгіёне.

Дзеянні супраць рэжыму Нікаласа Мадуры пацвердзілі рэальнасць палажэнняў новай Стратэгіі нацбяспекі ЗША, адзначыла ў гутарцы з выданнем «Лента.ру» палітолаг, старшы выкладчык кафедры сусветнай палітыкі СПбГУ Ксенія Канавалава-Алхімянкова. 

Паводле яе слоў, адміністрацыя Трампа сапраўды бярэ на сябе ролю «паўшарнага жандара». Паводле яе слоў, Заходняе паўшар’е ўспрымаецца ЗША як выключная сфера іх уплыву, дзе не павінна быць унутраных і знешніх канкурэнтаў. І ЗША не пагрэбуюць знішчыць тых, хто не згодзен.

Цяпер адносіны Злучаных Штатаў з краінамі Лацінскай Амерыкі можна апісваць у парадыгме «кантролю і ціску», дадала эксперт. «Цяпер становіцца зразумела, што правілаў няма, міжнароднае права ЗША не спыніць», — заўважыла Канавалава-Алхімянкова.

Хто яшчэ можа стаць мэтай аперацый Трампа?

Пасля аперацыі ў Венесуэле патэнцыяльнымі мэтамі нападу ЗША сталі называць не толькі лацінаамерыканскія краіны. Перш за ўсё Дональд Трамп працягнуў гаварыць аб неабходнасці кантролю над Грэнландыяй, якая належыць Даніі, саюзніцы Злучаных Штатаў па НАТА.

«Нам сапраўды патрэбна Грэнландыя, абсалютна. Грэнландыя акружана расійскімі і кітайскімі караблямі. Нам яна патрэбная для абароны», — сказаў Трамп.

На гэтым фоне жонка намеснік кіраўніка апарату Белага дома Стывена Мілера Кэці апублікавала карту Грэнландыі, афарбаваную ў колеры амерыканскага флага. Да поста яна дадала кароткі подпіс: «Хутка».

З іншага боку, аглядальнікі адзначаюць, што наступнай мэтай ЗША можа зноў стаць Іран, дзе на дадзены момант працягваюцца пратэсты. Незадоўга да аперацыі супраць Мадуры Трамп напрамую заявіў аб падтрымцы іранскіх пратэстоўцаў: «Калі Іран будзе страляць і жорстка распраўляцца з мірнымі пратэстоўцамі, што там звычайная з’ява, то ЗША прыйдуць ім на дапамогу. Мы цалкам гатовыя да дзеянняў».

Па словах дацэнта філасофскага факультэта МДУ імя М. В. Ламаносава, старшага навуковага супрацоўніка Інстытута навуковай інфармацыі па грамадскіх навуках РАН Барыса Мяжуева, дзеянні Трампа наўрад ці абмяжуюцца дактрынай Манро. Пад ударам можа аказацца любая дзяржава, якая выступае супраць ЗША, але пры гэтым не валодае ядзернай зброяй.

Пазней і сам Трамп падкрэсліў, што аперацыя супраць Венесуэлы была арганізавана не з-за «геаграфіі». «Справа не ў паўшар’і. Справа ў краіне. У асобных краінах», — заўважыў ён журналістам выдання The Atlantic, назваўшы свой падыход «дактрынай Данро».

Наколькі верагоднае правядзенне новых аперацый?

Магчымасць правядзення новых аперацый у Лацінскай Амерыцы сапраўды існуе, але залежыць ад мноства фактараў, зазначыла палітолаг Ксенія Канавалава-Алхімянкова. Паводле яе слоў, перш за ўсё патрэбны дастатковы ўнутрыпалітычны кансэнсус у саміх ЗША, а пакуль гэтага не назіраецца.

Галоўным натхняльнікам аперацыі супраць Мадуры лічыцца дзяржсакратар Марка Рубіа, якога ў выданні The Washington Post ужо назвалі «віцэ-каралём Венесуэлы». Тым не менш нават сярод трампістаў знаходзяцца крытыкі новых уварванняў.

На думку Ксеніі Канавалавай-Алхімянковай, венесуэльскі выпадак паказаў, што дзяржсакратар Марка Рубіа — «на кані», ён уплывае на Дональда Трампа, яго інтэрвенцыянісцкая лінія ўзяла верх. Але ў якіх маштабах захаваецца гэты эфект, пакуль незразумела.

З іншага боку, рэжымы ў іншых лацінаамерыканскіх краінах, у адрозненне ад Венесуэлы, больш трывалыя, лаяльнасць іх эліт, арміі і спецслужбаў можа быць значна вышэйшай. Пры гэтым сярод патэнцыяльных мэт Трампа эксперт назваў таксама левы ўрад Даніэля Артэгі ў Нікарагуа, які ў ЗША лічылі пагрозай бяспекі і ставілі ў адзін шэраг з венесуэльскім і кубінскім.

• «Аднак Нікарагуа, і тым больш Куба, могуць быць значна больш складанымі мэтамі, улічваючы, што, напрыклад, ліквідаваць Фідэля Кастра ЗША так і не ўдалося, нягледзячы на масу падобных задум», — падкрэсліла эксперт.

Нарэшце, паводле слоў палітолага, ЗША сур’ёзна ацэньваюць затраты ад правядзення такіх аперацый. А ў выпадку, напрыклад, з Мексікай яны былі б вельмі значнымі і прывялі б да маштабнага міграцыйнага крызісу.

Што стратэгія Трампа ў Лацінскай Амерыцы азначае для іншых ключавых дзяржаў?

Кітай і Расія ўспрымаліся ключавымі саюзнікамі рэжыму Нікаласа Мадуры і асудзілі дзеянні ЗША. Так, паводле слоў міністра замежных спраў КНР Ван І, нельга дапускаць, каб «нейкая краіна магла прэтэндаваць на ролю міжнароднага суддзі».

З аналагічнай заявай выступілі і ў Міністэрстве замежных спраў Расіі. У ім падкрэслена, што народ Венесуэлы павінен сам вызначаць свой лёс, а ваеннае ўмяшанне ва ўнутраныя справы краін рэгіёна недапушчальнае.

• «Лацінская Амерыка павінна заставацца зонай міру, які яна абвясціла сябе ў 2014 годзе. Венесуэле павінна быць гарантавана права самой вызначаць свой лёс без якога-небудзь дэструктыўнага, тым больш ваеннага, умяшання звонку», — гаворыцца ў заяве МЗС Расіі.

У той жа час аглядальнікі мяркуюць, што, магчыма, пэўныя расійска-венесуэльскія сувязі могуць захавацца. Гэта пацвердзіла і тэлефонная размова кіраўніка МЗС Расіі Сяргея Лаўрова з віцэ-прэзідэнтам Венесуэлы Дэлсі Радрыгес, якую ў ЗША прызналі законным кіраўніком дзяржавы.

Авось лідар брытанскай Кансерватыўнай партыі Кемі Бадэнюк звярнула ўвагу на тое, што брытанскі прэм’ер-міністр Кір Стармер да гэтага часу не правёў перамовы з Белым домам пасля правядзення ЗША ваеннай аперацыі ў Венесуэле.

У інтэрв’ю тэлеканалу Sky News яна сказала:

«Мы хочам быць упэўненыя, што захаваем адзінства НАТА. Вось чаму прэм’ер-міністр павінен зрабіць усё магчымае, каб прэзідэнт Трамп застаўся за сталом перамоваў. Што мяне турбуе, дык гэта тое, што пасля падзей у Венесуэле Кір Стармер нават не патэлефанаваў прэзідэнту Трампу. Гэта шакіруе».