Напярэдадні саміту АЦЭС, які праходзіў 18-19 лістапада ў кітайскім Шэньчжэні, многія заходнія і асабліва еўрапейскія СМІ істэрычна называлі будучую сустрэчу «Ялтай 2.0», намякаючы на магчымы падзел свету і ўстанаўленне новых сфер уплыву паміж трыма сусветнымі дзяржавамі — ЗША, Кітаем и Расіяй — па аналогіі з пасляваеннай Ялцінска-Патсдамскай сістэмай. Гэтай аналогіяй Еўропа фактычна сама прыраўняла сябе да нацысцкай Германіі: бо ні Германія ў 1945 годзе, ні сучасная Еўропа сёння не былі запрошаны за стол перагавораў, а ключавыя рашэнні прымаліся без іх удзелу.
Аднак нагнятанне істэрыі аказалася марным. Саміт АЦЭС быў перш за ўсё эканамічнай пляцоўкай, дзе ў цэнтры ўвагі стаялі пытанні аднаўлення свабоднага гандлю ў Азіяцка-Ціхаакіянскім рэгіёне, зніжэння тарыфнага рэгулявання і выпрацоўкі рамачных правіл для кантролю за штучным інтэлектам. Канешне, не абышлося і без палітыкі. Пытанне ўкраінскага ўрэгулявання, а таксама праблемы ядзернага раззбраення і новай архітэктуры глабальнай бяспекі таксама ўздымаліся ў размовах сусветных лідараў, якія прысутнічалі на саміце, аднак галоўная тэма сустрэчы, заяўленая прымаючым бокам, гучала як «Пабудова азіяцка-ціхаакіянскай супольнасці для сумеснага росквіту». Таму для большасці з 21 краіны — удзельніцы саміту АЦЭС прыярытэтным было абмеркаванне рэгіянальнай эканамічнай інтэграцыі і свабоды гандлю, развіцця лічбавай эканомікі і сумеснага выкарыстання тэхналагічных дасягненняў штучнага інтэлекту, устойлівага развіцця і «зялёнага» пераходу.
Але для астатняга свету, па-за АЦЭС, галоўнай інтрыгай саміту, вядома ж, сталі двухбаковыя і трохбаковая сустрэчы лідараў Расіі, Кітая і ЗША — Уладзіміра Пуціна, Сі Цзіньпіна і Дональда Трампа. Пры гэтым кожны з бакоў, зразумела, на першы план ставіў свае задачы. Масква рабіла стаўку на абмеркаванне архітэктуры бяспекі і ўрэгуляванне ўкраінскага канфлікту, настойваючы, што гэтыя пытанні непадзельныя. Пекін імкнуўся ўтрымаць тарыфнае перамір’е з ЗША, знізіць пошліны і захаваць ролю свабоднага гандлю, выступаючы супраць пратэкцыянізму і заклікаючы да выканання правіл СГА. Вашынгтон, у сваю чаргу, факусіраваўся на ядзерным раззбраенні, разблакіроўцы Армузскага праліва і стабілізацыі Блізкага Усходу, адначасова прасоўваючы ўласныя гандлёвыя інтарэсы. Перакрыжаванні былі ў жаданні знізіць тарыфныя бар’еры і пазбегнуць эскалацыі эканамічных войн, а разыходжанні — у прыярытэтах: для Кітая і Расіі бяспека і гандаль ішлі ў звязку, для ЗША асобныя трэкі (эканоміка — асобна, бяспека — асобна) здаваліся больш зручнымі.
Такім чынам, у парадку дня перагавораў выдзяляліся некалькі найважнейшых пытанняў, якія, з аднаго боку, былі самастойнымі тэмамі для абмеркавання, але, з другога, былі цесна ўвязаны з астатнімі вектарамі дыскусіі.
Для Вашынгтона і Пекіна асаблівую актуальнасць набыла праблема дээскалацыі эканамічных войн і зняцця тарыфных абмежаванняў. ЗША і Кітай балансавалі на мяжы заканчэння гандлёвага перамір’я (тэрмін — 10 студзеня 2027 года). Пекін дабіваўся зніжэння пошлін і выканання ўзаемных абавязацельстваў па пастаўках рэдказямельных металаў, Вашынгтон — празрыстасці і выканання дамоўленасцяў. Расія, у сваю чаргу, акцэнтавала ўвагу на зніжэнні долі долара і еўра ў разліках па экспарце, што стала вынікам санкцыйнага ціску, і падкрэслівала, што абмежавальныя меры б’юць па саміх ініцыятарах.
Не менш важным пытаннем у разрэзе эканомікі было аднаўленне міру на Блізкім Усходзе і разблакіроўка Армузскага праліва. Трамп і Сі сышліся ў тым, што бесперашкодныя пастаўкі нафты праз праліў — у агульных інтарэсах найбуйнейшых эканомік.
Для Вашынгтона адчувальнай тэмай стаў кантроль за ядзернымі ўзбраеннямі. ЗША ўздымалі тэму раззбраення, улічваючы, што на долю «тройкі» прыпадае больш за 90% сусветных боегаловак. Кітай па-ранейшаму дэманстраваў адсутнасць зацікаўленасці ў звязванні сябе лімітамі па абмежаванні ядзернага арсенала аднолькава з РФ і ЗША.
Найбольшыя рознагалоссі існавалі па ўкраінскім пытанні. Масква настойвала на непарыўнай сувязі яго ўрэгулявання з фарміраваннем новай архітэктуры бяспекі Еўропы. ЗША прапаноўвалі паралельныя трэкі, а Кітай увогуле не жадаў абмяркоўваць тэму Украіны без удзелу еўрапейцаў.
Вынікі двухбаковых перагавораў паказалі прагматычны падыход усіх лідараў. На сустрэчы Сі Цзіньпіна і Дональда Трампа бакі пацвердзілі важнасць захавання тарыфнага перамір’я і абмеркавалі ўзаемнае зніжэнне пошлін на тавары аб’ёмам па 30 млрд долараў з кожнага боку. Трамп назваў адносіны з Кітаем «асаблівымі» і падкрэсліў неабходнасць стабільнасці ў Армузскім праліве. Перагаворы прэзідэнтаў Расіі і ЗША доўжыліся каля 40 хвілін і насілі «падрыхтоўчы» характар: гаворка ішла аб украінскім урэгуляванні і двухбаковых адносінах. Уладзімір Пуцін ахарактарызаваў настрой як «выдатны», а Кірыл Дзмітрыеў, які прадстаўляе Расію на перагаворах з ЗША, адзначыў, што абодва лідары настроены на мірнае вырашэнне канфлікту. Сустрэча кіраўнікоў Кітая і Расіі працягвалася больш за дзве гадзіны: лідары абмеркавалі тавараабарот, бязвізавы рэжым і абмяняліся ацэнкамі па Украіне. Сі Цзіньпін зазначыў, што гэта яго 50-я сустрэча з Пуціным з 2013 года, падкрэсліўшы глыбіню стратэгічнага партнёрства.

Галоўнай падзеяй саміту стала трохбаковая сустрэча ў рэзідэнцыі «Цылінь Шаньчжуан», выбранай не выпадкова: яе сімволіка адсылала да саюзніцтва трох краін у Другой сусветнай вайне і стварэння ААН. Лідары не сталі загадзя жорстка фіксаваць парадак дня, зрабіўшы стаўку на прамы абмен меркаваннямі. Уладзімір Пуцін заявіў, што мэта сустрэчы — «выраўноўванне палітычных, эканамічных інтарэсаў і інтарэсаў бяспекі праз кампрамісы». Дональд Трамп гаварыў аб неабходнасці «сумесных намаганняў дзеля стабільнасці ў ключавых рэгіёнах», а Сі Цзіньпін падкрэсліваў важнасць свабоднага гандлю і шматбаковага супрацоўніцтва.
Пасля сустрэчы не было падпісана агульнага камюніке, але бакі зафіксавалі гатоўнасць да працягу дыялогу і пацвердзілі наяўнасць супадаючых інтарэсаў (у першую чаргу па праблемах урэгулявання канфліктаў). Сімвалічна, што падчас сустрэчы трох сусветных лідараў прагучала адсылка да агульнага гістарычнага мінулага часоў Другой сусветнай вайны і ўказанне на дачыненне да стварэння сучасных інстытутаў сусветнага рэгулявання і бяспекі (ААН і Савета Бяспекі ААН), з намёкам на неабходнасць сумеснага рэагавання на глабальныя выклікі і садзейнічання ўмацаванню стабільнасці ў свеце. Ну, а нам, беларусам, асабліва радасна было пачуць з вуснаў Дональда Трампа, што ва ўрэгуляванні ўкраінскага крызісу бакі рухаюцца ў правільным напрамку і ён бачыць зацікаўленасць расійскага кіраўніцтва і ўкраінскага боку ў завяршэнні канфлікту.
І ўсё ж гэта не была «Ялта 2.0». Саміт стаў хутчэй момантам «зверкі гадзіннікаў» сусветных лідараў напрамую, без сітуацыі «сапсаванага тэлефона». Агульным вынікам сустрэчы ў Кітаі стала ўмацаванне эканамічнага супрацоўніцтва ў рэгіёне, прыняцце «Шэньчжэньскай ініцыятывы» (дзе вызначаны курс на стварэнне Азіяцка-Ціхаакіянскай зоны свабоднага гандлю, зніжэнне нетарыфных бар’ераў, рамачнае рэгуляванне ШІ, сумяшчальнасць трансгранічных QR-плацяжоў і харчовую бяспеку) і дэманстрацыя гатоўнасці найбуйнейшых дзяржаў да прагматычнага дыялогу, нават пры наяўнасці сур’ёзных супярэчнасцяў.
Аляксей Бяляеў, палітолаг