Top.Mail.Ru

З чароту народжаная жалейка. Да 130-годдзя з дня нараджэння беларускага паэта і пісьменніка Міхася Чарота

Сёння спаўняецца 130 гадоў з дня нараджэння выдатнага беларускага паэта і пісьменніка, грамадскага дзеяча Міхаіла Кудзелькі, вядомага пад псеўданімам Міхась Чарот, піша БелТА.


Міхаіл Сямёнавіч Кудзелька нарадзіўся 7 лістапада 1896 года ў гарадскім пасёлку Рудзенск пад Мінскам у сялянскай сям’і. Дзед Міхаіла быў ткачом пры панскім двары, адсюль прозвішча Кудзелька — ад «кудзеля». 

Да рэвалюцыі 1917 года Міхаіл скончыў Ціцянскую пачатковую вучэльню і Маладзечанскую настаўніцкую семінарыю. Пісаць ён пачаў у 13 гадоў, а псеўданім Міхась Чарот прыдумаў падчас службы ў царскім войску. Пасля выпуску з семінарыі, быў мабілізаваны і служыў афіцэрам запаснога палка ў горадзе Кузнецку. Менавіта там, знаходзячыся ўдалечыні ад радзімы, паэт напісаў верш «Чужбіна», прасякнуты нудой па Беларусі. У тэксце гэтага верша ёсць радкі:

Цi хутка пачую я песню чаротаў

Над сонным балотам тваiм?

Слова «чарот» у перакладзе з беларускай мовы азначае камыш. Сам сцёблаў гэтай расліны традыцыйна рабілі жалейкі — народныя духавыя музычныя інструменты. Магчыма, з гэтага і зыходзіў паэт, выбіраючы сабе літаратурны псеўданім.

Адслужыўшы і вярнуўшыся на радзіму, Міхась Чарот удзельнічаў у партызанскім руху 1918-1920 гадоў і ў 1920 году ўступіў у камуністычную партыю.

Дваццатыя гады мінулага стагоддзя былі тым часам, калі ў беларускай літаратуры пачалося ажыўленне, выкліканае прытокам сельскай моладзі, перад якім горад расчыніў дзверы навучальных устаноў. Міхась Чарот быў адным з лідараў творчай інтэлігенцыі таго часу. Сярод беларускіх літаратараў крылатым стаў выраз «прыйшоў Чарот — а з ім семсот».

Асаблівую ўвагу Міхась надаваў вершавана-паэтычным творам. Першая кніга Міхася Чарота — зборнік вершаў «Мяцеліца», які выйшаў у 1922 годзе, праўдзіва паказала духоўны свет чалавека, які ўключыўся ў будаўніцтва новага жыцця. Сама назва «Мяцеліца» стала сімвалічнай. Яна перадавала атмасферу буры, сацыяльных узрушэнняў і гістарычнай стыхіі, якая закружыла Беларусь у пачатку XX стагоддзя. 

Ранняя творчасць пісьменніка знаходзілася пад вялікім уплывам Максіма Багдановіча, Цёткі, Янкі Купалы і Якуба Коласа. Пазней у творчасці Чарота сталі дамінаваць рэвалюцыйна-пралетарскія матывы.

У 1926 годзе выйшлі адразу тры кнігі паэм — «Карчма», «Ленін», «Марына». У гэтыя ж гады выйшлі паэтычныя і празаічныя зборнікі Чарота «Кругаверць», «Выбраныя вершы», «Сонечны паход», «Чырванакрылы веснік», «Паэмы», «Выбраныя апавяданні» і інш.

У паэме-фантазіі «Чырванакрылы веснік» аўтар ідэалізаваў вобраз сусветнай камуны. Аб пасляваенным жыцці, збліжэнні горада і вёскі расказваецца ў паэме «Беларусь лапцюжная». У яго творчасці вылучаецца аповесць «Свінапас», якая лягла ў аснову беларускага мастацкага фільма «Лясная быль», пастаўленага ў 1926 годзе. 

У пачатку 1920-х гадоў Чарот таксама граў у тэатры рэжысёра Уладзіслава Галубка і сам ствараў творы для сцэны. Вялікай папулярнасцю карысталіся п’есы пісьменніка «На Купалле», «Лапаць Мікіты», «Сон на балоце» і іншыя. На тэкст п’есы «На Купаллі» кампазітар Аляксей Туранкоў стварыў оперу «Кветка шчасця».

Міхась Чарот быў ініцыятарам стварэння (а з 1923 года кіраўніком) першага ў Беларусі літаратурнага аб’яднання «Маладняк». З 1927 года ён таксама з’яўляўся членам аб’яднання беларускіх пісьменнікаў «Полымя». Працаваў у газеце «Савецкая Беларусь» (у 1925-1929 гадах — на пасадзе рэдактара). У 1930-я гады з’яўляўся рэдактарам Беларускага дзяржаўнага выдавецтва, літаратурным кансультантам Саюза пісьменнікаў Беларусі.

24 студзеня 1937 года Міхась Чарот быў арыштаваны і ў хуткім часе расстраляны. 8 снежня 1956 года быў рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР. 

У Мінску, Маладзечне і Рудзенску ў гонар Міхася Чарота названы вуліцы. У 1996 годзе імем паэта назвалі Рудзенскую пасялковую бібліятэку.

Усё жыццё Міхась Чарот апяваў беларускі народ, родную прыроду, горача і шчыра заклікаў да «вясны жыцця» і творчай працы. Даследчыкі творчасці Чарота адзначаюць самабытнасць, арыгінальнасць і поліфанічнасць літаратурна-мастацкай дзейнасці пісьменніка.

arrow
Нашы выданні

Толькі самае цікавае — па-беларуску!

Напішыце ў рэдакцыю