Благі мір лепшы за любую вайну. Папярэднія дамоўленасці ЗША і Ірана — цудоўны крок для дээскалацыі канфлікту на Блізкім Усходзе. І заключэнне мемарандума можна толькі вітаць, але і пераацэньваць таксама заўчасна. Занадта вялікія грошы з’яўляюцца стаўкай у гэтай гульні. Баявыя дзеянні, пагроза іх пачатку і надзеі на іх спыненне заўсёды з’яўляліся сур’ёзным фактарам геаэканомікі, а цяпер набываюць рысы некаторага ўніверсальнага інструмента кіравання ёй. Біржавыя гульцы са скрупулёзнай увагай ловяць навіны з Персідскага заліва. Любое дзеянне здольнае паўплываць на цану нафты і іншых сыравінных тавараў як у бок падаражання, так і ў бок патаннення. І імгненна перакроіць многія працэсы ў розных рэгіёнах, прычым гэтыя эфекты, у прынцыпе, пралічваюцца і прагназуюцца.
У свеце назапасілася стомленасць ад шматлікіх канфліктаў. Не столькі з пачуцця гуманізму (выбачайце ўжо за цынізм), колькі ў сілу эканамічнай чахарды, якая суправаджае кожны канфлікт. І наступствы Армузскага крызісу сталі самымі маштабнымі, не пакінуўшы ўбаку практычна ніводнай нацыянальнай эканомікі. Таму большасць жыхароў планеты чакаюць заканчэння жорсткага супрацьстаяння. Дай бог, у гэту пятніцу ў Швейцарыі паміж Вашынгтонам і Тэгеранам будзе падпісаны мемарандум аб узаемаразуменні. А далейшыя перагаворы прывядуць да вырашэння супярэчнасцяў дыпламатычным шляхам.
Але ёсць у згаданай няпростай і драматычнай гісторыі сур’ёзны эканамічны аспект. Ралі з цэнамі на нафту і газ вельмі балюча ўдарылі па азіяцкім і ціхаакіянскім рэгіёне. Менавіта тут сканцэнтравана папуляцыя эканамічных тыграў. У Дональда Трампа не вельмі і атрымалася абараніць уласную прамысловасць ад іх тавараў. Энергетычны крызіс адназначна ўдарыў па канкурэнтаздольнасці імпарцёраў у ЗША. Як і справакаваў чарговы віток турбулентнасці ў ЕС: на фоне трывожных сусветных навін інфляцыя ў Еўропе зноў пачала разганяцца да непрыстойнага ўзроўню.
У ЗША таксама былі страты, але ў большай ступені палітычныя, чым эканамічныя. Амерыканскія здабыўныя кампаніі выдатна сябе адчуваюць на хвалі высокай цаны на нафту. І радасна лічаць прыбыткі, якіх у такіх аб’ёмах ужо даўно не бачылі. З іншага боку, падаражэла паліва на запраўках. Прычым у самы разгар водпускаў, калі ў амерыканцаў рэзка павышаецца мабільнасць. І дарагі галон бензіну зніжае папулярнасць жыхароў Белага дома аўтаматычна. Вельмі небяспечны фактар для рэспубліканцаў. А парламенцкія выбары не за гарамі — у лістападзе. Аддаваць іх дэмакратам ніяк нельга. І Дональду Трампу неабходна тэрмінова думаць аб папулярнасці сваёй партыі. Таму пачатак перагавораў з Тэгеранам ляжыць у плоскасці гэтай парадыгмы.
Пазітыўныя навіны з Персідскага заліва імгненна знізілі каціроўкі нафты маркі Brent да 83 долараў за барэль, у той час як узровень 100-110 долараў за бочку ўжо лічыўся амаль нармальным. У пачатку сакавіка, у разгар гарачай фазы канфлікту, цана нафты дасягала амаль 120 долараў за барэль, а да вайны вагалася ў калідоры 60-70 долараў. Да гэтага ўзроўню каціроўкі ў найбліжэйшы час наўрад ці вернуцца. Хоць Дональд Трамп у сваім акаўнце ў сацыяльных сетках гучна і абвясціў аб адкрыцці Армузскага праліва, але для аднаўлення паўнавартаснага суднаходства неабходна надзейна размініраваць фарватар. А на гэта спатрэбіцца некалькі тыдняў, магчыма нават месяцаў. Таму сыравінныя рынкі стабілізуюцца канчаткова толькі да канца лета — пры самым спрыяльным развіцці падзей. Пакуль жа нафта знаходзіцца на цалкам камфортнай адзнацы для амерыканскай эканомікі: досыць дорага, каб добра сябе адчувалі нафтавыя кампаніі, і дастаткова танна, каб утрымліваць на прымальным узроўні кошт паліва ў ЗША.
Патэнцыяльна цана нафты можа ўпасці да вельмі нізкага ўзроўню, у Вашынгтона заўсёды ёсць шырокі інструментарый эскалацыі, каб спалохаць рынкі і падкруціць каціроўкі для патрэбнага ім паказчыку. Нездарма ж Дональд Трамп, аб’яўляючы аб узгадненні мемарандума з Тэгеранам, зрабіў дастаткова шмат ваяўнічых заяў. Абяцаў і аднавіць бамбардзіроўкі, калі дакумент не будзе падпісаны ў Жэневе ў пятніцу.
Пагражаў Аману пакараннем, калі краіна захоча сумесна з Іранам кіраваць названай воднай артэрыяй і спаганяць плату. А ў давяршэнне канстатаваў: калі міравога пагаднення не ўдасца дасягнуць, то ЗША гатовы стаць «вартавым Блізкага Усходу». Але за 20 працэнтаў ад даходаў рэгіёна. Гэта мінімум палова трыльёна долараў! Вельмі сур’ёзная сума. Патэнцыяльна яна можа падштурхнуць Вашынгтон да нейкіх мудрагелістых крокаў. Праўда, абнадзейвае тое, што інфармацыі аб гатоўнасці дзяржаў Персідскага заліва наняць вартавых з-за Атлантыкі пакуль не паступала.
У любым выпадку, згодна з мемарандумам, наперадзе перагаворы аб міравым пагадненні, працягласць якіх не павінна перавышаць 60 дзён. А дыпламатыя — працэс складаны і нелінейны: здараюцца прарывы, бываюць моманты, калі дыскусія заходзіць у тупік. Іншае пытанне, што часцей за ўсё сур’ёзныя дыялогі праводзяцца ў цішы кабінетаў, без уцечак. Але ў дадзеным выпадку ўсё можа быць з дакладнасцю да наадварот. Нельга выключаць і чарговых пагроз прымянення сілы: палец на пускавой кнопцы ракет ператварыўся ў інструмент маніпулявання сыравіннымі рынкамі.
Уладзімір Валчкоў
