Top.Mail.Ru

Зорка, якая не згасае: да 110-годдзя з дня нараджэння народнай артысткі Зінаіды Браварскай

Сёння спаўняецца 110 гадоў з дня нараджэння выдатнай актрысы і педагога, народнай артысткі Беларусі Зінаіды Браварскай. Больш за шэсць дзесяцігоддзяў яе жыцця былі непарыўна звязаны з Нацыянальным акадэмічным тэатрам імя Я. Купалы, на сцэне якога яна ўвасобіла каля сотні яркіх і разнапланавых вобразаў.

Нарадзілася Зінаіда Іванаўна 31 жніўня 1916 года ва Украіне ў сям’і чыгуначніка. Да музыкі і тэатра яе далучыла мама, якая была чалавекам рознабакова адораным і цудоўна іграла на фартэпіяна. Калі Браварскай споўнілася сем гадоў, яе сям’я пераехала ў Адэсу. Да заканчэння школы Зінаіда ўжо вызначылася з выбарам прафесіі, але ў горадзе каля мора не было тэатральнай ВНУ. 

Браварская адправілася ў Маскву паступаць у ГІТІС (Расійскі інстытут тэатральнага мастацтва), прыхапіўшы з сабой дэфіцытную ватную коўдру, каб у выпадку правалу прадаць яе і купіць білет назад. Але дадому яна не вярнулася, новым домам стаў тэатр. 

У Маскве на іспытах Браварская чытала вершы, паказвала эцюды і нават танцавала «Яблычак». Яна прайшла паспяхова ўсе тры адборачныя туры і была залічана ў ВНУ. У Інстытуце тэатральнага мастацтва вучылася ў педагогаў Міхаіла Міхайлавіча Тарханава, Мікалая Сяргеевіча Плотнікава і іншых. 

Лёс Зінаіды Браварскай быў прадвызначаны сямейнымі абставінамі: пасля заканчэння інстытута яна паехала ў Мінск услед за мужам, які быў прызначаны дырэктарам Опернага тэатра Беларусі. Сваю творчую кар’еру Зінаіда Іванаўна пачала з Мінскага ТЮГа (Беларускі дзяржаўны акадэмічны тэатр юнага гледача). На гэтай сцэне актрыса ўвасобіла вобразы Тоні Туманавай ў «Як гартавалася сталь» і царэўны-лебедзі ў «Казцы пра цара Салтана». Падчас аднаго са спектакляў яе заўважыў рэжысёр Канстанцін Саннікаў, які рыхтаваў пастаноўку «Кацярына Жарнасек» Міхася Клімковіча, і запрасіў на галоўную ролю. Так Зінаіда Іванаўна ўвайшла ў трупу Беларускага акадэмічнага дзяржаўнага тэатра імя Я. Купалы (цяпер — Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Я. Купалы). 

Яе служэнне Купалаўскаму тэатру перапыніла вайна. У перыяд з 1941 па 1950 год актрыса працавала ў франтавым тэатры «Агеньчык», а таксама ў трупах Ашхабада, Пензы і Куйбышава. У 1950 годзе яна вярнулася ў Мінск, у родны Купалаўскі тэатр. 

Зінаіда Браварская валодала шырокім творчым дыяпазонам. Ёй было падуладна выкананне лірычных, драматычных і камедыйна-сатырычных вобразаў. Шмат гадоў яна была занятая ледзь не ва ўсіх спектаклях Купалаўскага тэатра, дзе сыграла каля 100 галоўных роляў. 

Браварская плённа працавала на радыё і тэлебачанні, здымалася ў кінастужках. Яна выканала ролю імператрыцы Аляксандры Фёдараўны ў тэлевізійнай пастаноўцы «Крах» паводле Льва Талстога, фрау Кубэ ў фільме «Гадзіннік спыніўся апоўначы» Мікалая Фігуроўскага, Зіначку Зёлкіну ў экранізацыі «Хто смяецца апошнім» па аднайменнай п’есе беларускага драматурга Кандрата Крапівы.

Яна была рэжысёрам дзясяткаў пастановак на сцэне і ў эфіры, пісала сцэнарыі для тэатральных капуснікаў. Сярод яе работ «Краіна Мурлындія», «Мафін і яго слаўная карчменка» па Э. Хогарт і інш.

Шмат увагі Зінаіда Браварская аддала выхаванню артыстычнай змены, працуючы ў Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце (цяпер — Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў). Яна падрыхтавала некалькі пакаленняў акцёраў, якія сёння іграюць у розных тэатрах рэспублікі.

Таленавітай актрысе прысвечаны дакументальны фільм «Брава, Браварская!». У 2001 годзе выйшлі ўспаміны Зінаіды Браварскай «І кожны вечар у час прызначаны...» — апавяданні пра Купалаўскі тэатр, пра майстроў, якія служылі ў ім.

Работы актрысы высока ацэнены на дзяржаўным узроўні. У 1967 годзе ёй было прысвоена званне народнай артысткі Беларусі. Яна ўзнагароджана ордэнам «Знак Пашаны», медалём «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гадоў» і медалём Францыска Скарыны.

Валодаючы фенаменальнай адданасцю мастацтву, Зінаіда Іванаўна пакінула глыбокі след не толькі ў гісторыі беларускага тэатра, кіно і радыёвяшчання, але і ў сэрцах соцень сваіх вучняў, для якіх яна стала эталонам прафесійнага майстэрства і душэўнай шчодрасці.

Памерла Зінаіда Іванаўна Браварская ў 2005 годзе.

У маі 2026 года ў Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Я. Купалы адкрылася экспазіцыя «Купалаўка. Гісторыя ў асобах», прысвечаная Году беларускай жанчыны. Унікальныя архіўныя матэрыялы распавядаюць у тым ліку пра жыццё і творчы шлях Зінаіды Браварскай.

arrow
Нашы выданні

Толькі самае цікавае — па-беларуску!

Напішыце ў рэдакцыю