Канстытуцыйная скарга досыць новая ў прававой сістэме Беларусі. «З’явілася яна ў сувязі з абнаўленнем Асноўнага закона. Пачала сваю практычную рэалізацыю з 1 кастрычніка 2023 года. За тры гады ў Канстытуцыйны Суд паступіла 265 канстытуцыйных скаргаў. Прычым мы адзначаем штогадовае павелічэнне колькасці зваротаў грамадзян непасрэдна ў Канстытуцыйны Суд. Наогул вельмі інавацыйны, прагрэсіўны прававы інстытут, які дазваляе грамадзянам наўпрост звяртацца ў Канстытуцыйны Суд па пытанні, звязанаму з неабходнасцю праверкі закона, які быў ужыты ў той ці іншай судовай справе з удзелам гэтага грамадзяніна і які, на думку грамадзяніна, валодае пэўнай дэфектнасцю — у частцы наяўнасці канстытуцыйных калізій, прабелаў, прававой нявызначанасці, якая так ці інакш магла паўплываць на законнасць вынясення судовага вердыкту судамі агульнай юрысдыкцыі», — расказаў Сяргей Сівец.

Ён дадаў, што ўжо вынесена досыць вялікая колькасць рашэнняў. «Два з гэтых рашэнняў тычыліся прызнання шэрагу палажэнняў закона аб прафілактыцы безнагляднасці і правапарушэнняў непаўналетніх неадпаведнымі палажэнням Канстытуцыі, а таксама асобных палажэнняў Падатковага кодэкса. Адпаведна ўпаўнаважаныя дзяржаўныя суб’екты, рэгулятары распачалі шэраг дзеянняў, звязаных з карэкціроўкай гэтых заканадаўчых прававых актаў», — растлумачыў старшыня КС.

У большасці выпадкаў канстытуцыйныя скаргі разглядаюцца грамадзянамі як яшчэ адзін спосаб абскардзіць ужо на ўзроўні канстытуцыйнага судаводства судовыя вердыкты, якія былі вынесеныя судамі агульнай юрысдыкцыі па індывідуальна-прававых спрэчках. «У сувязі з гэтым не заўсёды Канстытуцыйны Суд узбуджае вытворчасць па канстытуцыйнай скарзе, якая паступіла, таму што не знаходзіць прыкмет парушэння канстытуцыйных правоў і свабод. Тым не менш нават калі выносіцца вызначэнне аб адмове ва ўзбуджэнні вядзення па канстытуцыйнай скарзе, ужо былі прэцэдэнты, калі суддзя Канстытуцыйнага Суда, не ўбачыўшы прыкмет парушэння канстытуцыйных правоў у дачыненні да дадзенай прававой сітуацыі, у той жа час аналізуючы і прагназуючы наступствы прымянення дадзенай нарматыўна-прававой нормы, дадзенага закона ў часе, у сярэдне-доўгатэрміновай перспектыве, прымяраючы яе да іншых прававых сітуацыях, таксама маюць дачыненне да дадзенага закона або, якая пацягне за сабой парушэнне канстытуцыйных правоў і свабод грамадзян. У гэтай сувязі звярнуліся да рэгулятара з просьбай звярнуць больш пільную ўвагу пры бягучай карэкціроўцы дзеючага заканадаўства менавіта на дадзенае становішча закона альбо на закон у цэлым. Гэта так званая разнавіднасць папярэдняга канстытуцыйнага кантролю — прэвентыўны канстытуцыйны кантроль, гэта значыць папярэджанне ўзнікнення неспрыяльных прававых наступстваў пры фарміраванні правапрымяняльнай практыкі і дзеянні канкрэтнага заканадаўчага акта», — растлумачыў Сяргей Сівец.

Ён таксама адказаў на пытанне, ці маюць права дэлегаты УНС прапаноўваць на праверку законы на адпаведнасць Канстытуцыі. «Я мяркую, што ў бліжэйшай перспектыве, магчыма, такія звароты і з’явяцца, таму што сам алгарытм фарміравання Усебеларускага народнага сходу прадугледжвае ўцягванне практычна ўсіх сацыяльных слаёў і груп насельніцтва, пачынаючы ад прадстаўнікоў усіх трох галін улады, прадстаўнікоў мясцовых органаў самакіравання, уключаючы таксама і суб’ектаў грамадзянскай супольнасці. Дэлегаты Усебеларускага народнага сходу павінны пастаянна трымаць руку на пульсе, дакладна вызначаць сацыяльны запыт, у тым ліку ў частцы магчымага звароту ў Канстытуцыйны Суд з прапановай разгледзець той ці іншы праект нарматыўнага прававога акта на прадмет адпаведнасці яго канстытуцыі, калі ёсць прыкметы таго, што ён нейкім чынам абмяжоўвае альбо парушае канстытуцыйныя правы і свабоды грамадзян», — адзначыў Сяргей Сівец.