Маштабная інтэрнэт-рэвізія сацсетак: вядучыя праекта навялі фокус камер на рэзанансныя ролікі і сталі выводзіць на чыстую ваду адкрытыя фейкі ў новым аўтарскім тэлепраекце «У панядзелак дойдзе да Лукашэнкі». Тэлекарэспандэнты Анастасія Бенедзісюк, Дар’я Рачко і Стэфанія Віннічак раскрываюць усю праўду аб тым, што хаваецца за відэа ў сацсетках: гэта крык аб дапамозе ці жаданне стаць «зоркай» інтэрнэту? А для гэтага — выязджаць на месца, правяраць факты і шукаць рашэнне. Прэм’ера тэлепраекта адбылася 18 мая ў вячэрнім эфіры тэлеканала «Беларусь 1».
Дабрацца да сутнасці праблемы
Кароткае відэа ў сетцы... Што гэта — крык аб дапамозе і апошняя магчымасць звярнуць на сваю праблему ўвагу? А можа, проста фэйк?
Тэма першага выпуску — звольненая дэкрэтніца. Звольнена ў першы ж дзень пасля выхаду з дэкрэта. Ці ж гэта не бязмежжа? І, па сутнасці, гэта ўсё, што можна даведацца з відэа ў «Цік-Току». Гераіня — Юлія Плотнікава, шматдзетная маці. І, уласна, звольнілі яе ў першы працоўны дзень пасля выхаду з дэкрэта па доглядзе за дзіцем. Уявіць, што такое можа здарыцца ў нашай краіне, калі шчыра, складана. Ні слова ад аўтара, хаця ўжо з відэа выдатна зразумела, каму яно было адрасавана.
Каб разабрацца ў сітуацыі, аўтары тэлепраекта адправіліся адразу ў два гарады — у Гомель, дзе знаходзіцца асноўны офіс фабрыкі «8 Сакавіка», і яе філіял у Магілёве, дзе, уласна, і была працаўладкавана Юлія.
Знаёмства са старонкай Юліі Плотнікавай у «Цік-Току» паказвае, што яна шматдзетная маці... Сама так сябе падпісвае. І будуе дом па 240-му Указу Прэзідэнта — гэта льготная праграма, указ быў падпісаны Кіраўніком дзяржавы ў 2021 годзе. Па ім субсідыя выдаецца, можна пакрыць крэдыт. Што да шматдзетных сем’яў — аж да 95 працэнтаў, калі трое дзяцей. Некалькі ролікаў на старонцы — з нецэнзурнай лаянкай. Рабіць высновы па старонцы карэспандэнты не спяшаюцца — магчыма, гэта проста мода або шмат вольнага часу. Ужо ў Магілёве пры сустрэчы высвятляецца, што Юлія — не беспрацоўная, хаця пра гэта ў сацсетках ні слова. Уладкавалася менеджэрам па продажах на фабрыку марожанага. Знаёмыя дапамаглі. Кажа, і ў гэтым таксама сіла сеткавага клічу. У гутарцы з журналістамі жанчына адзначыла, што знаходзіцца на выпрабавальным тэрміне і прыглядаецца, што месяц ужо адпрацавала. Для паўнаты карціны ўжо пасля таго, як здымачная група з’ехала з Магілёва, гераіня роліка напісала: «Звольнілася і адтуль сама».
Звольнілі ці звольнілася сама?
Крыху больш за два гады Юлія ўзначальвала Магілёўскі філіял фабрыкі «8 Сакавіка». 12 крам, 60 чалавек у падпарадкаванні. Як ставяцца да такой зорнай экс-калегі? Кажуць, што лепш кнігу пачытаць, чым у «Цік-Току» прасядзець гадзіну.
Адказваючы на пытанне журналістаў аб тым, што ўваходзіла ў яе абавязкі, Юлія Плотнікава расказала, што займалася забеспячэннем функцыяналу работы магазінаў:
— Гэта асартымент і шыльда. І табель я вяла, і пераўлікі, і падатковыя пытанні. Цалкам у нас жа быў філіял у свой разліковы рахунак, таму мы тут былі як асобнае падраздзяленне.
Галоўны дакумент, які рэгламентуе водпуск па цяжарнасці і родах і водпуск па догляду дзіцяці да 3 гадоў, — гэта Працоўны кодэкс. Па ім працоўнае месца за матуляй па выхадзе захоўваецца.
— Так атрымалася, што ў дэкрэтным была 4 гады і 2 месяцы. Двое пагодкаў, таму мы сталі шматдзетнай сям’ёй. Па выхадзе аказалася, што стабільнасці ў працы ў мяне няма. Гэта ў першы працоўны дзень, а ў першыя паўгадзіны працы прыйшло апавяшчэнне: дырэктар прыняў рашэнне аб тым, што маё працоўнае месца павінна быць у Гомелі, — сказала Юлія Плотнікава.
— Гэта значыць, вы выйшлі на працу і ў першы дзень атрымалі апавяшчэнне? — пацікавіліся журналісты ў гераіні праграмы. На што атрымалі станоўчы адказ.
Адлегласць ад Магілёва да Гомеля — 175 км. Па часе гэта складае 2 гадзіны 40 хвілін у адзін бок — не блізкі свет для шматдзетнай мамы. Хаця з пункту гледжання законнасці наймальнік мае права змяніць адрас, у дадзеным выпадку, кіруючыся эканамічнымі меркаваннямі. Пры гэтым для прадаўцоў нічога не змянілася. Крамы ўсё там жа, працуюць усё тыя ж. Праўка датычыцца пасады кіраўніка філіяла.
— На гэта я сказала, што згодна, даяце мне жыллё, кватэру, куды я магу прыехаць са сваімі дзецьмі. Мне сказалі: дадуць пакой у інтэрнат. Я кажу: «Ну як інтэрнат? Трое непаўналетніх дзяцей — і ў інтэрнаце, у пакоі. Са свайго дома, там 120 „квадратаў“, не зусім мэтазгодна». Тады сказалі: «Дадуць два пакоі ў інтэрнаце». Я кажу: «Ну добра». Атрымліваецца, апавяшчэнне я атрымала 17 лютага, першы дзень, і 18 лютага павінна быць ужо ў Гомелі. Калі я не згодная, звальняюся, выплачваюць двухтыднёвую дапамогу. Я сказала, што згодная. На што мне прыйшло пісьмо, што мяне пазбаўляюць персанальнай надбаўкі. Яна складала да дэкрэтнага 50 працэнтаў ад акладу, — падкрэсліла Юлія Плотнікава.На пытанне аб тым, што паслужыла прычынай такіх дзеянняў, гераіня адказала, што не падпісаў дырэктар. І заробак складаў 800 рублёў у месяц без усялякіх надбавак і ўсяго астатняга. У сувязі з чым яна прыняла рашэнне, што за 800 рублёў нават сядзець месяц і працаваць няма сэнсу, пасля чаго напісала заяву на звальненне.
І першае пытанне — аб суме 800 рублёў. Ці за гэтым заробкам шматдзетная маці павінна была пераязджаць у іншы горад з дзецьмі?
У тэлефоннай размове з журналістамі дырэктар ААТ «8 Сакавіка» Юлія Грынчык сказала:
— Не, не. Ёй ніхто такіх паведамленняў не дасылаў. Так як у яе сістэма аплаты працы часткова прэміяльная, гэта значыць прэмія за выкананне плана работ, ёй проста спецыяліст аддзела выслала прыкладны разлік: пры нейкім выкананні плана ў цябе вось такая прэмія, пры іншым выкананні — вось такая прэмія. Ніякіх афіцыйных апавяшчэнняў у яе і не было.Для паўнаты карціны з Магілёва здымачная група перамясцілася ў Гомель ужо да канца працоўнага дня. Тая самая фабрыка «8 Сакавіка», дзе нібыта жаночы дзень — круглы год. Мэта візіту — даведацца пазіцыю па гэтым пытанні іншага боку.
— З ёй (Юліяй Плотнікавай. — Заўв. рэд.) размаўлялі некалькі разоў. І нават пасля звальнення я ёй тэлефанавала — пасля выхаду правакацыйнага відэа — і казала пра тое, што мы гатовыя вам прапанаваць пасаду, напрыклад загадчыцы крамы ў Магілёве. Калі не яе, то там таксама як бы вакансія была. Яна сказала, што не, гэта не мой узровень, я не яго заслугоўваю. Гэта значыць «я не хачу, не бачу, не буду». Таму там рэальна была правакацыя. Мы гэта разумеем выдатна, — звяртае ўвагу дырэктар ААТ «8 Сакавіка» Юлія Грынчык.
Гэта значыць, яшчэ раз, ужо пасля заявы на звальненне па дамове бакоў, Юліі Плотнікавай прапаноўвалі застацца ў сваім жа горадзе, у Магілёве, але стаць загадчыцай крамы — гэты варыянт таксама не падышоў.
Дырэктар прадпрыемства звяртае ўвагу, што з боку аўтара роліка не было нейкай агрэсіі ў працэсе звальнення ці пераводу:
— Гэта ўсё было спакойна, а потым вылілася вось у гэта. Як быццам яе разгайдалі з боку яшчэ.Журналісты азнаёміліся з заявай на звальненне па дамове бакоў. Там, у прыватнасці, было напісана, што Юлія Плотнікава просіць звольніць яе 19 лютага 2026 года. Заява была напісана 18 лютага, а просіць звольніць 19 лютага.
Начальнік аддзела кадраў ААТ «8 Сакавіка» Алена Буднік, каментуючы сітуацыю, кажа:
— Яна ў сваіх сацсетках не раскрывае поўную гісторыю аб тым, што яна напісала заяву па пагадненню бакоў. Яна ў сваіх сацсетках паказвала толькі тое, што яе выгналі, яна маці траіх дзяцей і засталася без працы. Для прадпрыемстваў, зразумела, мы страцілі супрацоўніка. Цяпер у нас няма кіраўніка філіяла. Гэта для нас вельмі складана. Мы шукаем на гэтае месца чалавека. У дадзены момант пакуль, нажаль, нікога не знайшлі.Хайпануць спаўна...
«Перастаем хадзіць у дэкрэт». «Проста бязмежжа нейкае». «Мы нікому не патрэбныя»... Як вам такія каментарыі пад відэа, не разабраўшыся? Ды і не ва ўсіх мэта такая. Вось асобныя медыя з цытатамі Юліі, што не адна яна такая, але многія замоўчваюць. Замоўчваюць, што?
На пытанне аб тым, ці вывучыла заканадаўства, Юлія Плотнікава адзначыла, што хадзіла ў аддзел па працы, дзе ёй сказалі, што нічога не парушана.
— Працоўнае заканадаўства кажа, на працягу якога тэрміну наймальнік павінен паведаміць аб сваім пераездзе. У дадзенай сітуацыі далі месяц. Жанчына магла адмовіцца ў сувязі з пераездам наймальніка ў іншую мясцовасць, і тады яна была б звольнена з выплатай двухтыднёвай дапамогі. Па нейкіх прычынах жанчына не стала чакаць гэты месяц, не скарысталася гэтым правам, а літаральна на наступны дзень падала заяву наймальніку з просьбай звольніць яе па дамове бакоў, што і было зроблена. Зразумела, што, калі работнік звальняецца па пагадненню бакоў, ніякіх выплат у такой сітуацыі Працоўным кодэксам не прадугледжана, таму што абодва бакі прыйшлі да ўзаемнага пагаднення аб спыненні працоўных адносін. Так гэтая гісторыя бачыцца для нас, — каментуе сітуацыю дырэктар Дэпартамента дзяржаўнай інспекцыі працы Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Беларусі Аляксандр Семіч.На пытанне журналіста, чаму гераіня вырашыла звярнуцца праз «Цік-Ток», а не праз ліст ці прыём грамадзян, іншыя формы, Юлія Плотнікава адказала наступнае:
— Ну я трошкі, мусіць, пакрыўдзілася, чаму так, не абгаварыўшы, не папярэдзіўшы... Ну брыдка проста паступілі.— Дапусцім, Аляксандр Лукашэнка ўбачыў ваша гэтае паведамленне. Вось ваш ідэальны зыход для вас. Вось што б вы хацелі?
— Я не ведаю, што б я хацела.
— Нічога не трэба ўжо, атрымліваецца, усё ёсць?
— У мяне так, усё ёсць. Дапамогу мы атрымліваем выдатную як шматдзетная сям’я. Ну, усё цудоўна. Просьбаў няма, ніякіх зваротаў, скаргаў і ўсяго астатняга. Усё толькі цудоўна. Адна падзяка. Вось і ўсё. Каб былі здаровыя.
— Там такі рэзананс у інтэрнэце з вашым гэтым паведамленнем, зваротам. Мы ўжо прыехалі рабіць расследаванне, а вы кажаце: «Слухайце, усё ўжо добра, праца ёсць, усё ёсць».
Не запалохвалі, не ціснулі і нават далі кантэнту. Усе гэтыя некалькі гадзін здымак Юлія не выпускала з рук тэлефон — відасікі самі сябе не запішуць.
— Але гэта пакуль не прафесійна, гэта хобі? — цікавіцца здымачная група.
— Ну, я ўсё ж разглядаю. Чаму б і не?
— А на гэтым можна зарабіць наогул, на «Цік-Токе»?
— Ну так. Так.
Па словах дырэктара ААТ «8 Сакавіка» Юліі Грынчык, супрацоўнікам, з якімі Юлія Плотнікава гаварыла раней, яна сказала, што класна хайпанула, што яе пачынаюць пазнаваць у горадзе і літаральна за некалькі дзён яна стала там ці не самай папулярнай:
— Наколькі мы ведаем там, па наяўнай інфармацыі, яна займаецца дома стрыжкай сабак. У яе там дадаўся шэраг кліентаў.
Журналісты таксама пацікавіліся, ці дабавілася ў гераіні роліка падпісчыкаў пасля гэтага. Дыялог атрымаўся наступны:
— Так, ну крыху — чалавек 200.
— Вы яшчэ сабачак разводзіце, так? Ці ў вас свае?
— Ды гэта ж не для тэмы.
— Чаму?
— Ай, ну ці мала потым яшчэ прыедуць і мне скажуць падаткі плаціць.
— Эх, Юлія, дык вы ж у «Цік-Току» пра гэта раказваеце.
— Мы там плацім, калі прадаеш, — 100 рублёў у месяц.
Несці адказнасць за кожнае слова
У дом, пабудаваны па Указе № 240, ужо заехалі, абжываюць. Рамонт амаль дароблены, планаў шмат. І Юлію, здаецца ўжо не спыніць. Па-першае, ёсць не толькі «Цік-Ток» — і гэта паказвае яе асабісты вопыт. Праз зварот ад грамадзян раней было вырашана пытанне з прыпынкам — каб дзяцей з яе ў школу аўтобус забіраў. Цяпер мясцовыя жыхары чакаюць добраўпарадкаванне дарогі. Адказ, зноў жа, па выніках чарговага прыёму грамадзян. «Магілёўаблдарбуд» жыхарам вёскі Калесішча Магілёўскага раёна паведамляе аб маючых адбыцца неўзабаве работах: «У другім квартале бягучага года пачнуць».
Тэлежурналісты падзяліліся яшчэ адным з назіранняў — сітуацыяй у лесе па ўсім маршруце ў вёску. Тут уздоўж дарогі шмат паваленых дрэў. Аднак наша гераіня і тут гатова сітуацыю «ўзяць на кантроль». Журналістам Юлія патлумачыла:
— Напэўна, выклікаю давер у вёсцы, таму яе жыхары мяне і падштурхоўваюць: «Давай, старшынёй будзеш нашага сельсавета. У цябе ўсё атрымаецца! На жаль, вакансія занятая. А прапануюць, таму што ініцыятыўная.
— Але вы сябе ў гэтым бачыце?
— Ну, магла б разгледзець. Так, чаму б і не?
...Калі падводзіць вынік усёй гэтай гісторыі, яна аказалася дастаткова цікавай і закручанай. Журналісты працягнуць сачыць за развіццём падзей, прынамсі, за дарогай, лесам і іншым. Што тычыцца прадмета зыходнай спрэчкі і разбораў, звольнена або звольнілася сама дэкрэтніца, Юлія прызналася: звольнілася сама. І, больш за тое, ніякіх прэтэнзій не мае, з юрыстамі кансультавалася. Што да яе звароту ў «Цік-Току», гэта было эмацыйна. Чаму не выдаліла гэтае паведамленне? Ну, можа, і не патрэбна. Навошта? Блогер усё ж. А вось ці быць ёй старшынёй сельсавета? Вырашаць тым, з кім жыве разам. Галоўнае — несці адказнасць. І ў інтэрнэце таксама.
Паўтор гэтай праграмы будзе 19 мая, у 10:10 — і ён жа будзе ў 19:30 на «Першым інфармацыйным». Не прапусціце, ваш голас пачуюць, і ён сапраўды дойдзе да адрасата.
