Сяброўства доўгае, гандаль малы

Дыпламатычныя адносіны паміж Беларуссю і Манголіяй былі ўстаноўлены яшчэ 24 студзеня 1992 года. Аднак тры з лішнім дзесяцігоддзі палітычнага сяброўства пакуль не ператварыліся ў шчыльнае эканамічнае ўзаемадзеянне. Пасольства Беларусі адкрылася ва Улан-Батары толькі ў 2014-м, мангольскае ў Мінску — у 2020-м. Да нядаўняга часу наш узаемны гандаль трымаўся на пастаўках беларускіх кар’ерных самазвалаў і трактароў у далёкую азіяцкую краіну, але меў кропкавы характар. Па выніках 2025 года тавараабарот ледзь дасягнуў 18 мільёнаў долараў, прычым амаль поўнасцю ён фарміраваўся за кошт беларускага экспарту. Для дзвюх эканомік, якія валодаюць сур’ёзным прамысловым і рэсурсным патэнцыялам, гэта сапраўды лічба, якую цяжка назваць інакш, чым «смешнай».

Падабенства геапалітычнага становішча Мінска і Улан-Батара — адсутнасць прамога выхаду да мораў і акіянаў — гістарычна наканавала абедзвюм краінам пошук надзейных суседзяў і дыверсіфікацыю знешнегандлёвых шляхоў і транзітных калідораў. Для Манголіі, заціснутай паміж Расіяй і Кітаем, і для Беларусі, якая знаходзіцца ў эпіцэнтры супрацьстаяння Захаду і Усходу, сяброўскія адносіны з аддаленымі, але тэхналагічна сумяшчальнымі партнёрамі становяцца не раскошай, а ўмовай эканамічнага выжывання. Менавіта таму мангольскі лідар назваў Беларусь важным транспартна-лагістычным вузлом, які адкрывае шлях на еўрапейскія рынкі, а Мінск убачыў ва Улан-Батары вароты на рынкі азіяцкія. Маршрут кантэйнерных цягнікоў «Мангольскі вектар» Брэст — Улан-Батар перастаў быць экзотыкай і ператварыўся ў дзейную лагістычную артэрыю.

Як тэхніка, якая ратуе жыцці, прывяла да новага тыпу адносін

Першыя сістэмныя зрухі ў адносінах абазначыліся ў 2020 годзе, калі Манголія сутыкнулася з неабходнасцю мадэрнізаваць ратавальныя службы. Кантракт на пастаўку 73 адзінак беларускай спецыяльнай тэхнікі — пажарных аўтацыстэрнаў і аўталесвіц — стаў не проста камерцыйнай здзелкай, а тэстам на давер да беларускага машынабудавання. За некалькі гадоў гэта тэхніка здзейсніла больш за 2500 баявых выклікаў і дапамагла выратаваць звыш 1300 чалавечых жыццяў. Для Прэзідэнта Ухнаагійна Хурэлсуха, які стаяў ля вытокаў выратавальнага ведамства Манголіі і асабіста ўзначальваў яго, гэты досвед мае асаблівую вагу. Менавіта з пажарнай і кар’ернай тэхнікі пачаўся рух ад разавых паставак да доўгатэрміновай сэрвіснай прысутнасці Беларусі на мангольскім рынку.

Новы віток адносін стартаваў 3 чэрвеня 2024 года, калі Аляксандр Лукашэнка здзейсніў першы ў гісторыі двухбаковых адносін дзяржаўны візіт у Манголію. Тады быў падпісаны асноватворны Дагавор аб дружалюбных адносінах і супрацоўніцтве, а таксама пакет з каля 30 двухбаковых дакументаў і дарожная карта на 2024-2026 гады, якая ўключала больш за 50 мерапрыемстваў у 16 сектарах. Эксперты ацэньвалі сярэднетэрміновы эканамічны эфект візіту ў некалькі дзясяткаў мільёнаў долараў. Аднак галоўным вынікам стала не колькасць мерапрыемстваў і заключаных дамоўленасцяў, а змена парадыгмы ўзаемаадносін: Мінск упершыню на сістэмнай аснове прапанаваў Улан-Батару не проста тавар, а тэхналогіі, сэрвіс і сумесную вытворчасць.

Сучасны візіт мангольскага Прэзідэнта Ухнаагійна Хурэлсуха ў Мінск стаў лагічным працягам і замацаваннем пачатага курсу. Лідары дзяржаў абмяняліся ратыфікацыйнымі граматамі Дагавора аб сяброўстве, надаўшы яму сілу закона. Была зацверджана новая дарожная карта на 2027-2029 гады, а сумесны бізнес-форум, што праходзіў паралельна, завяршыўся падпісаннем амаль двух дзясяткаў дакументаў на суму каля 50 мільёнаў долараў. Бакі публічна зафіксавалі амбіцыйную мэту: павялічыць тавараабарот утрая да 2029 года. І калі раней размова ішла аб нарошчванні экспарту, то цяпер — аб прамысловай кааперацыі, трансферы тэхналогій і сумесных прадпрыемствах.

Роўныя партнёры: Што Мінск і Улан-Батар могуць даць адзін аднаму

Эканомікі дзвюх краін сапраўды ўзаемадапаўняльныя. Манголія з яе горназдабываючым сектарам і маштабнай жывёлагадоўляй мае патрэбу ў надзейнай кар’ернай і сельскагаспадарчай тэхніцы. Беларусь гатова пастаўляць кар’ерныя самазвалы, трактары, камбайны і абсталяванне для ліквідацыі надзвычайных сітуацый. Аднак ключавое адрозненне цяперашняга этапу — акцэнт на стварэнне зборачных вытворчасцяў і сэрвісных цэнтраў непасрэдна ў Манголіі. Размова ідзе аб зборцы трактароў, аўтамабіляў і кар’ернай тэхнікі, а таксама аб навучанні мангольскіх спецыялістаў рабоце з беларускімі машынамі. Гэта не проста гандаль, а экспарт тэхналогій, нават больш шырока — новага для Манголіі прамысловага ўкладу.

Другі стратэгічны кірунак — харчовая бяспека. Беларусь ужо пастаўляе ў Манголію сухое абястлушчанае малако, аб’ём паставак якога вырас у 2,3 раза, мучныя кандытарскія вырабы і шакалад. Але галоўны праект — будаўніцтва малочнатаварнага комплексу на 1024 галавы дойнага статку з поўным тэхналагічным цыклам. Беларусь перадае Манголіі праектна-каштарысную дакументацыю, адаптаваную пад мясцовыя кліматычныя ўмовы, і гатова да трансферу аграрных тэхналогій. Для краіны, дзе малочная жывёлагадоўля застаецца ўразлівым звяном, гэта стварае аснову для ўласнай вытворчасці, а не толькі імпарту.

Трэці пункт росту — лёгкая прамысловасць. Тут Мінск і Улан-Батар знайшлі формулу, якая можа даць унікальны прадукт на стыку дзвюх культур: спалучэнне мангольскага кашаміру і воўны з беларускім ільном. Спецыялісты дзвюх краін ужо займаюцца пошукам магчымасцяў для стварэння новых тканін і гатовых вырабаў. Для Беларусі гэта магчымасць загрузіць ільноперапрацоўчыя магутнасці і выйсці на азіяцкія рынкі з прэміяльным сегментам, для Манголіі — адысці ад сыравіннага экспарту кашаміру да вытворчасці гатовай прадукцыі.

Істотным каталізатарам супрацоўніцтва стала ўступленне ў сілу ў ліпені 2026 года часовага гандлёвага пагаднення паміж ЕАЭС і Манголіяй. Дакумент абнуліў або знізіў мытныя пошліны па 367 таварных субпазіцыях з кожнага боку, ахапіўшы больш як 90 % бягучага аб’ёму гандлю. Аляксандр Лукашэнка непасрэдна звязаў перспектывы росту двухбаковага тавараабароту з гэтым прэферэнцыйным рэжымам, адзначыўшы, што беларускія спажыўцы чакаюць мангольскі кашамір і вырабы са скуры, а мангольскія — беларускую тэхніку і прадукты харчавання на новых умовах. Для Манголіі гэта першае ў сваім родзе прэферэнцыйнае пагадненне, якое стварае для ўсяго ЕАЭС, і Беларусі ў прыватнасці, эксклюзіўныя ўмовы працы на мангольскім рынку.

Гістарычная памяць і сучасная геапалітыка

Гуманітарны складнік візіту аказаўся не менш насычаным, чым эканамічны. Прэзідэнт Манголіі Ухнаагійн Хурэлсух наведаў Музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны і ўсклаў вянок да манумента Перамогі. Беларусь і Манголія памятаюць агульнае мінулае: Манголія была адной з першых краін, якія падтрымалі СССР у першы ж дзень вайны, а баі на Халхін-Голе застаюцца сімвалам сумеснай барацьбы супраць агрэсара. У 2027-м, да 35-годдзя дыпламатычных адносін, бакі правядуць узаемныя Дні культуры: мангольскія артысты выступяць у Мінску, беларускія — ва Улан-Батары.

Усё гэта ўкладваецца ў агульны вектар беларускай знешняй палітыкі, які ў Мінску называюць «разваротам на Усход» і развіццём адносін з краінамі «далёкай дугі». Яшчэ ў 2024 годзе падкрэслівалася, што візіт беларускага Прэзідэнта ў Манголію планаваўся менавіта ў рэчышчы гэтай стратэгіі. Ва ўмовах эканамічнага санкцыйнага ціску і сусветнай палітычнай і ваеннай турбулентнасці арыентацыя на рынкі Глабальнай большасці перастала быць для нашай краіны толькі тэарэтычнай магчымасцю, а стала практычнай неабходнасцю. Беларусь прапануе партнёрам тое, чаго ў многіх з іх няма, — гатовыя тэхналогіі, сэрвіс і сумесныя вытворчасці без палітычных папярэдніх умоў і дыктату.

У гэтым шэрагу мэта павялічыць тавараабарот з Манголіяй з 18 мільёнаў долараў утрая да 2029 года выглядае амбіцыйнай, але не фантастычнай, калі хаця б частка падпісаных днямі кантрактаў будзе рэалізавана. Толькі пакет дакументаў на 50 мільёнаў долараў, заключаны на бізнес-форуме, ужо перавышае сёлетні гадавы аб’ём гандлю. Аднак галоўны выклік не ў падпісанні, а ў выкананні: запусціць зборачныя вытворчасці, пабудаваць малочнатаварны комплекс, наладзіць сумесны выпуск тканін і забяспечыць сэрвіснае суправаджэнне тэхнікі. Менавіта ад гэтага залежыць, ці ператворыцца цяперашні палітычны імпульс ва ўстойлівы эканамічны рост.

Гісторыя беларуска-мангольскіх адносін — гэта гісторыя пра тое, як палітычная воля апярэджвае эканамічную кан’юнктуру. Аляксандр Лукашэнка пачаў прасоўваць усходні вектар задоўга да таго, як ён стаў мэйнстрымам для многіх краін рэгіёна. Візіт беларускага Прэзідэнта ва Улан-Батар у 2024 годзе і цяперашні візіт у адказ Ухнаагійна Хурэлсуха ў Мінск — звёны аднаго ланцуга, выбудаванага не пад націскам санкцый, а зыходзячы з разумення, што аддаленыя, але тэхналагічна сумяшчальныя партнёры здольныя забяспечыць устойлівасць эканомікі на дзесяцігоддзі наперад. Калі Мінску і Улан-Батару ўдасца прайсці шлях ад 18 мільёнаў да кратнага росту, гэта стане не проста знешнеэканамічным поспехам, а пацвярджэннем таго, што беларуская стратэгія «далёкай дугі», ініцыяваная ў свой час Прэзідэнтам Аляксандрам Лукашэнкам, была не рэакцыяй на абставіны, а ўсвядомленым выбарам, зробленым з апярэджаннем часу.

Аляксей БЯЛЯЕЎ, палітолаг