Добра з бульбай атрымалася. Дакладней, не зусім добра, што яе не вельмі шмат засталося. Але яна ёсць. У нязвыклым асартыменце, аднак прысутнічае ў крамах. Камусьці якасць не падабаецца, камусьці — цана. Усё-ткі мы прывыклі да асартыменту базавых прадуктаў харчавання па не надта высокіх цэнах і з вельмі высокай якасцю. У канцы міжсезоння гародніна паднесла сюрпрыз. Па вялікім рахунку — яшчэ ў літасцівым рэжыме. Як бы нагадваючы пра харчовую бяспеку, у важнасць якой, прама скажам, далёка не ўсе вераць. Як кажуць, невялікія семінарскія заняткі на тэму: навошта патрэбен свой аграрны сектар. Які, скажам шчыра, мы паважаем далёка не заўсёды, а калі і завём карміцелямі, то нярэдка з пэўнай доляй іроніі.
Дэфіцыту бульбы ў краіне няма. Запэўніваю тых, хто сапраўднага дэфіцыту не бачыў, і нагадваю тым, хто яго заспеў у канцы 1980-х — пачатку 1990-х. Сапраўдны дэфіцыт, гэта калі гародніны няма зусім. Хоць тыдзень па крамах блукай — не знойдзеш. Ні буйной, ні дробнай, ні таннай, ні дарагой, ні мытай, ні бруднай... Ніякай. Паспрабуйце ў нашых крамах чаят пашукаць. Ёсць такая гародніна ў Лацінскай Амерыцы, на смак да кабачка падобная. Яе проста няма. Нідзе. І такі дэфіцыт банальных прадуктаў гадоў 35-40 таму мы праходзілі. Дзеля справядлівасці адзначу: бульбы тады справа не датычылася. Але мы цяпер гаворым аб паняцці дэфіцыт у прамым яго разуменні. У нашым канкрэтным агароднінным выпадку ёсць нараканні на асартымент. Прынамсі, у эканом-сегменце. А на рынку з выбарам усё ў парадку: дастаткова і старых прыгожых клубняў, і новага ўраджаю. Выбірай і атрымлівай асалоду. Праўда, цана не вельмі радуе...
Але гэта толькі даказвае неабходнасць харчовай палітыкі на дзяржаўным узроўні. Да яе не заўсёды ставяцца з разуменнем. У душы, іншы раз, раздражняе гэты аграрны сектар, які патрабуе і датацый, і ўвагі. Прадпрыемствы «ў нагрузку» калгасамі ўзнагароджваюць, і холдынгі. Ды яшчэ аграгарадкі будуюць за дзяржаўны кошт! Маўляў, вёска столькі рэсурсаў спажывае. І без належнай аддачы!
А аддача ёсць. Прадукты харчавання ў нас не па завоблачных цэнах. Так, хацелася б яшчэ танней. Але ўсё ж такі цалкам сабекошт падмануць нельга. А бульба на практыцы даказала тэорыю: адкрытасць і канкурэнцыя далёка не заўсёды прыводзяць да таннасці. Рынак у нас па гародніне адкрыты? У прынцыпе, так. У гіпермаркетах ляжыць прадукцыя ледзь не з усяго свету. Тая ж бульба — з Азербайджана, Егіпта, Македоніі, калі не памыляюся... Толькі купляй. Але чамусьці гэта спаборніцтва не збівае цану ніжэй за 8 рублёў. А ў сярэднім свежы імпартны ўраджай каштуе каля 10 рублёў за кілаграм. Магла б быць і даражэйшай. Але падціскае імпарт па цане наяўнасць уласнай бульбы леташняга ўраджаю. Нават калі і не зусім прывабная (усё-ткі паўгода паляжала), але каштуе каля 2 рублёў. Мытая — даражэйшая. Але нашмат таннейшая, чым замежныя «аналагі».
Давайце змадэлюем сітуацыю: калі б аграрнага сектара не было ўвогуле?! Ці ён быў бы цалкам камерцыйным да мозга касцей: кожны працуе толькі на прыбытак?! І дзяржаўны сектар, і прыватны. Паверце, грошы лічыць усе ўмеюць, незалежна ад формы ўласнасці. Проста дзяржаўныя кампаніі больш жорстка ўпісаны ў дзяржаўную ж харчовую палітыку, чым прыватнікі. Дарэчы, прэферэнцыі атрымліваюць усе вытворцы. Так, менавіта датацыі дазваляюць стрымліваць цэны. А бюджэтныя ўкладанні ў сельскую інфраструктуру — утрымліваць там работнікаў. Іх не хапае сёння. Але калі б не будавалі аграгарадкі, сацыяльныя аб’екты, дарогі — людзі з сельскай мясцовасці зніклі б зусім. Прынамсі, працаздольнага ўзросту. Не выключаю, што пры чыста камерцыйным падыходзе з’явіліся б аграхолдынгі, якія маглі б для сваіх работнікаў будаваць прыстойныя ранча. Але гэтыя выдаткі адносілі б на сабекошт прадукцыі. Так сабе для спажыўца гісторыя. Але давялося б купляць.
На жаль, чалавек можа абысціся без шматлікіх прадметаў і рэчаў. Але без харчавання доўга існаваць не атрымліваецца. Таму ў бескантрольнай канкурэнцыі горад — вёска заўсёды выйграюць аграрыі. Пачытайце літаратуру пра складаныя часы: са сталіц голад гнаў людзей у вёскі. А хлеб, малако, яйкі і іншую правізію можна было абмяняць на любыя выгоды жыцця. Вядома, і ў аграрным сектары неабходна ўкараняць тэхналогіі, павышаць эфектыўнасць, прадукцыйнасць, паляпшаць фінансава-эканамічны вынік. Але ў рамках парадыгмы, што сельская гаспадарка — гэта не проста бізнес, і не проста з сацыяльнай місіяй (яна ёсць, па вялікім рахунку, у любога вытворцы), яна з’яўляецца станавым хрыбтом суверэнітэту і бяспекі дзяржавы. Галодную краіну, вобразна кажучы, можна браць голымі рукамі. Таму, калі прамыслоўцы, айцішнікі, фінансісты ці іншыя высокія прафесіяналы пачынаюць параўноўваць свае дасягненні з фінансавымі паказчыкамі ў раслінаводстве ці жывёлагадоўлі, то дазваляюць сабе, мякка кажучы, бестактоўнасць, якая мяжуе з амаральнасцю. Паўтаруся: без нагрузкі харчовай бяспекі селянін заробіць. І заробіць шмат. А вось рацыён працаўнікоў іншых сфер можа паменшыцца. Такая рэальнасць. Таму сельская гаспадарка ў больш-менш прыстойных краінах — адна з самых зарэгуляваных галін. А аграрныя рынкі ў самыя пікавыя моманты глабалізацыі і блізка не былі адкрытымі і свабоднымі. Наадварот, рынак сельскагаспадарчай прадукцыі з’яўляецца адным з самых зарэгуляваных. Па колькасці бар’ераў і іншых абмежаванняў аграрны сегмент міжнароднага гандлю разы ў два-тры перавышае хімічны, напрыклад. Таму што кожная дзяржава імкнецца абараніцца не ад чужой прадукцыі, а ад дэмпінгу, які можа разбурыць нацыянальны аграрны сектар. А потым будзе вельмі балюча. Бо на імпарце ўсе імкнуцца зарабіць. Не накарміць чужога грамадзяніна (з узросту казак мы ўжо выраслі), а зарабіць.
Што, па вялікім рахунку, сёння і робяць імпарцёры бульбы. Іншае пытанне, што ў іх на звышпрыбытковыя пастаўкі ёсць усяго некалькі тыдняў. У чэрвені ўжо будзе беларуская хуткаспелая бульба. І тады цэны рэзка пойдуць уніз, як гэта здараецца з любой сезоннай прадукцыяй. Таму па скрытай рэкламе бульба сёння, напэўна, лідар сярод спажывецкіх тавараў. Адбудзецца насычэнне рынку за кошт уласнай прадукцыі — пра яе наогул ніхто не ўспомніць. А калі б сваёй прадукцыі не было? Тады цэннік у 10 рублёў за кілаграм мог трымацца круглы год. Проста завозілі б роўна столькі, каб прапанова забяспечвала гэту цану. Нічога складанага. Адпрацаваная ў бізнесе методыка. Я не супраць імпарту. Але ён добры, як дадатак да асноўнай стравы, якая павінна быць свая.
Каб не застацца галоднымі ў гэтым жорсткім свеце, у Беларусі і развіваюць сельскую гаспадарку. Магчыма, яе нават больш варта было б шанаваць і песціць. Каб у аграрным сектары была магчымасць павысіць заработную плату, палепшыць узровень жыцця. Незалежна ад цаны на паліцы, цана харчавання — цяжкая і зацятая праца. І яе неабходна цаніць. Інакш майская бульба будзе дванаццаць месяцаў на год.
Інтэлект Штучны
