Днямі Служба аховы дзяржаўнай граніцы Літвы паведаміла аб выяўленні двух падземных тунэляў саматужнай пабудовы, якія нібыта прызначаліся для пранікнення нелегальных мігрантаў з Беларусі ў Літву. Праўда, па заяве літоўскіх пагранічнікаў, абодва падземныя хады не былі скончаны, і мігранты імі скарыстацца не паспелі. Ды і ў цэлым, нейкая каламутная гісторыя: напрыклад, тунэль каля вёскі Пертакас у Варэнскім раёне, калі меркаваць па апублікаваных відэакадрах і прадстаўленай інфармацыі, пачынаўся фактычна на літоўскім беразе невялікай рачулкі, што служыла мяжой паміж краінамі, і павінен быў прайсці пад размешчаным удалечыні ад гразкіх берагоў металічным плотам. Так што дачыненне беларускага боку да гэтага інцыдэнту прыцягнута за вушы, усе падзеі адбываліся на тэрыторыі сумежнай з намі дзяржавы.

Хаця, зразумела, факты спроб нелегальнага перасячэння граніцы мігрантамі з краін Азіі, Афрыкі і Блізкага Усходу маюць месца. Вось толькі ў чым іх сапраўдныя прычыны, трэба разабрацца. Як і з тым, якое абыходжанне чакае на граніцах Прыбалтыкі людзей, якія прэтэндуюць на законнае права на міжнародную абарону, гарантаванае Хартыяй Еўрасаюза аб асноўных правах, а таксама міжнародным правам, у тым ліку Жэнеўскай канвенцыяй 1951 года.

Праблема незаконнай міграцыі на граніцах Беларусі з Латвіяй, Літвой і Польшчай стала адным з самых вострых і палітызаваных пытанняў у адносінах Мінска з Еўрапейскім саюзам у апошнія гады. Пачынаючы з 2021 года, калі паток мігрантаў з краін Блізкага Усходу, Афрыкі і Азіі рэзка павялічыўся, сітуацыя на граніцы ператварылася ў сапраўдны гуманітарны крызіс, які Захад спрабаваў выкарыстоўваць для палітычных маніпуляцый, выкарыстоўваючы гучныя словы аб нейкай спланаванай «гібрыднай пагрозе». Падобныя абвінавачванні гучаць гадамі і не мяняюць свайго зместу і танальнасці, даходзячы часам да ступені прамога абсурду.

Напрыклад, днямі прэм’ер-міністр Латвіі Андрыс Кулбергс заявіў у інтэрв’ю для Euronews, што Расія і Беларусь узмацняюць гібрыдную вайну супраць Прыбалтыкі. Пры гэтым ён спаслаўся на латвійскіх паранічнікаў, якія нібыта толькі за адны суткі зафіксавалі адразу 111 спроб незаконнага перасячэння з боку Беларусі! «Нас правяраюць, — заявіў Кулбергс. — Сёння гэта мая краіна, а заўтра падобны сцэнарый можа закрануць нашых суседзяў у Літве, Эстоніі, Фінляндыі ці Польшчы. Гэта гібрыдная пагроза, ваенная пагроза. Расія дзейнічае менавіта так». Якое дачыненне Расія мае да спроб нелегальнага перасячэння беларуска-латвійскай граніцы бежанцамі з краін, спустошаных еўрапейскім і амерыканскім уварваннем, бясконцымі войнамі і спробамі каланізатарства, так і засталося незразумела.

Насамрэч прычынай патоку мігрантаў з’яўляецца зусім не «гібрыдная атака» з боку Беларусі, як сцвярджаюць у Вільнюсе і Рызе, а сукупнасць глабальных фактараў, узмоцненых палітыкай самога Еўрасаюза. Сярод іх — адсутнасць легальных каналаў міграцыі, паколькі ЕС, уключаючы краіны Балтыі, паслядоўна ўзмацняе жорсткасць візавай палітыкі для грамадзян краін Блізкага Усходу, Афрыкі і Азіі, якія шукаюць прыстанішча ад войнаў, беднасці і кліматычных катастроф. І хоць асноўная частка бежанцаў, колькасць якіх вылічаецца дзясяткамі тысяч, выбірае паўднёвы маршрут, праз Міжземнае мора, але некаторыя аддаюць перавагу больш бяспечнаму сухапутнаму шляху, праз Беларусь. Для параўнання, у 2025 годзе ў ЕС прыбыло каля 178 тысяч нелегальных мігрантаў, з якіх па паўднёвым марскім маршруце — больш за 66 тысяч чалавек. А ў Латвію і Літву пранікла толькі крыху больш за 13 тысяч.

Пры гэтым афіцыйныя ведамствы Рэспублікі Беларусь ніякага дачынення да арганізацыі міграцыйных патокаў не маюць. Усё знаходзіцца ў руках крымінальных пасрэднікаў, якія бяруць на сябе ўсю лагістыку, ад пералёту ў Мінск і размяшчэння да трансферу да граніцы і дапамогі ў яе перасячэнні, а часам і далейшага перамяшчэння з краін Балтыі ў больш забяспечаныя дзяржавы Еўрасаюза. Зразумела, маючы з гэтага немалую выгаду. Як правіла, арганізатарамі нелегальнай міграцыі з’яўляюцца грамадзяне Еўрасаюза, так што еўрапейскім рупліўцам непранікальнасці граніц варта было б заняцца ўласнымі мафіёзнымі структурамі.

Беларусь пры гэтым зусім не абыякавая, а гатова дапамагаць абараняць граніцы Еўропы. Мінск неаднаразова прапаноўваў Бруселю зноў заключыць пагадненне аб рэадмісіі і сумесным кантролі граніц, якое ўжо было ў нашай практыцы, але было фактычна знішчана з-за ўведзеных Еўрасаюзам антыбеларускіх санкцый. У цяперашні час ЕС паслядоўна адмаўляецца ад перагавораў па гэтым пытанні, аддаючы перавагу абвінавачванням і аднабаковым мерам. Як нядаўна адзначаў першы намеснік міністра ўнутраных спраў Беларусі Юрый Назаранка, суседнія краіны Еўрасаюза нават не спрабуюць наладзіць камунікацыю і дыялог, а таксама знайсці агульныя шляхі вырашэння праблемы на граніцы. Аднак ЕС актыўна супрацоўнічае па пытаннях міграцыі з Турцыяй, Лівіяй, Марока і іншымі краінамі, выплачвае ім мільярды еўра за стрымліванне плыняў бежанцаў. Аднак з Беларуссю такі дыялог чамусьці немагчымы. Што гэта, як не двайныя стандарты?!

Замест гэтага краіны Прыбалтыкі выбралі шлях гвалтоўнага выправаджэння мігрантаў і жорсткага абыходжання з бежанцамі, што выклікае сур’ёзную крытыку з боку праваабарончых арганізацый. Чарговы такі факт быў зафіксаваны 22 ліпеня, калі латвійскія СМІ паведамілі аб дзеяннях Нацыянальных узброеных сіл Латвіі супраць бежанцаў, падчас якіх ваенныя прымянілі слёзатачывы газ і нават зрабілі папераджальны стрэл у паветра. Аднак паводле інфармацыі беларускага боку, гісторыя была больш маштабнай і трагічнай: насамрэч латвійскія пагранічнікі пры падтрымцы ваенных здзекаваліся і жорстка збілі грамадзян Афганістана, нягледзячы на іх законныя просьбы прыняць хадайніцтвы аб прадастаўленні прыстанішча. Да мочак вушэй мігрантаў падносілі запальніцы з агнём, білі іх палкамі і прыстаўлялі зброю да галоў, а затым проста выштурхнулі на тэрыторыю Беларусі. Здзекі, масавыя «выштурхванні», ужыванне слёзатачывага газу, шумавых гранат, вадамётаў, гумавых куль і электрашокераў з боку латвійскіх і літоўскіх пагранічнікаў ужо сталі фірмовым знакам прыбалтыйскай «гасціннасці». Нядаўна ў літоўскіх сацыяльных сетках узнялася хваля абурэння сярод праваабаронцаў з-за фатаграфіі, на якой адлюстраваны пагранічнік, службовы сабака і чацвёра мігрантаў, якія стаяць на каленях. Але міністр унутраных спраў Літвы Марцінас Кацялінас заступіўся за падначаленага, заявіўшы, што той усяго толькі выконваў свае службовыя абавязкі.

Бежанцы, якія імкнуцца ў еўрапейскі «райскі сад», так напалохалі ўрад Латвіі, што ён нават запатрабаваў дапамогі ў суседзяў. Міністр унутраных спраў Латвіі Яніс Дамбрава, вядомы сваімі нацыяналістычнымі поглядамі, на мінулым тыдні заявіў, што Літва магла б накіраваць у Латвію не менш за сто пагранічнікаў. Крыху патаргаваўшыся, Вільнюс адправіў на ўзмацненне латвійскіх граніц 20 прагранічнікаў з сабакамі. Накіраваць у Латвію дадатковыя сілы для аховы знешняй граніцы Еўрасаюза днямі пагадзілася таксама і Эстонія, чый міністр унутраных спраў Ігар Таро заявіў: «Калі бегаць за мігрантамі па ўнутраных граніцах, рэсурс будзе выдаткаваны марна. Трэба секчы праблему пад корань — на знешняй граніцы».

Сітуацыя на граніцах Беларусі з Літвой і Латвіяй — гэта не проста пытанне міграцыі, а адлюстраванне больш глыбокіх праблем: адсутнасці легальных каналаў для бежанцаў, палітызацыі гуманітарных пытанняў і нежадання ЕС весці дыялог з непажаданымі рэжымамі. Жорсткасць, з якой краіны Балтыі выштурхваюць мігрантаў, супярэчыць еўрапейскім каштоўнасцям і міжнароднаму праву. Парадокс заключаецца ў тым, што, адмаўляючыся ад мігрантаў, Прыбалтыка падрывае ўласную эканоміку, якая без прытоку працоўнай сілы асуджаная на заняпад.

Адзіным выхадам з крызісу з’яўляецца вяртанне да дыпламатычнага дыялогу паміж Беларуссю і ЕС, стварэнне легальных каналаў міграцыі і гуманнае стаўленне да людзей, якія шукаюць прыстанішча. Пакуль жа граніца застаецца зонай пакут, а палітыкі аддаюць перавагу абмену абвінавачваннямі замест таго, каб ратаваць жыцці.

Аляксей Бяляеў, палітолаг