Тэхналагічны прагрэс нясе ў сабе як выгоды, так і рызыкі, але цывілізацыі прыходзілі ў заняпад і бурыліся ад неўраджаяў і голаду часцей, чым ад дэструктыўнага выкарыстання новых тэхналогій. Сельская гаспадарка і вытворчасць прадуктаў харчавання была і застаецца ахілесавай пятой чалавецтва. Нават у наш век лічбавых платформ, беспілотнікаў, робатаў і іншых мудрагелістых фантастычных прылад голад далёка не пераможаны. Палёты на Марс — вельмі захапляльная перспектыва, хвалюючая фантазію, інтэлект і ўяўленне. Але нельга забываць і пра хлеб надзённы: засваенне іншых планет і галактык на пусты страўнік выглядае сумнеўным мерапрыемствам. Аб харчовай бяспецы ў новай геапалітычнай рэальнасці пагаварылі з загадчыцай кафедры эканамічнай тэорыі і права Беларускага дзяржаўнага аграрнага тэхнічнага ўніверсітэта, доктарам эканамічных навук, прафесарам Наталляй Кірэенка.
Пандэмія вельмі моцна ўдарыла па сельскагаспадарчай вытворчасці. Затым на пандэмійныя непрыемнасці наклаўся пласт складанасцяў, звязаных з абвастрэннем геапалітычнай абстаноўкі. Глабальнага харчовага крызісу, як такога, не здарылася. Але разрыў традыцыйных і стабільных ланцужкоў паставак стварыў пэўнае напружанне ў аграрным сектары. У прыватнасці, растуць цэны на прадукцыю жывёлагадоўлі. Гэта адгалоскі энергетычнага крызісу ў 2021–2022 гадах, які асабліва моцна выявіўся ў Еўрапейскім саюзе. Дарагія каціроўкі на газ тады выклікалі экспанентны рост не толькі на цяпло і электраэнергію, але і на іншыя важныя складнікі для сельскай гаспадаркі. У прыватнасці, тыя ж угнаенні, якія пацягнулі за сабой рост кошту кармоў. У тыя гады горш за ўсё адчувала сябе жывёлагадоўчая галіна, якая ў сілу рэзкага павелічэння выдаткаў і на фоне зніжэння попыту скарачала аб’ёмы вытворчасці. Вытворчасць мяса і малака адрозніваецца доўгім вытворчым цыклам. На аднаўленне пагалоўя неабходна 3-5 гадоў, таму цяпер і назіраецца пэўны дэфіцыт у сегменце прадукцыі жывёлагадоўлі.
Сусветныя аб’ёмы вытворчасці і сельскагаспадарчай прадукцыі, прадуктаў харчавання, у прынцыпе, дазваляюць надзейна і годна пракарміць усё насельніцтва Зямлі. Аднак праблема голаду не страціла актуальнасці, бо існуе нераўнамернае размеркаванне сельскагаспадарчай вытворчасці па рэгіёнах. Акрамя таго, хочам мы таго ці не, але кліматычныя змены накладваюць свой негатыўны адбітак. Калі не цалкам пераадолець рызыкі, то ў значнай ступені іх мінімізаваць магчыма, абнаўляючы тэхналогіі вытворчасці. Але сусветныя інвестыцыі скарачаюцца, у тым ліку і ў сельскую гаспадарку. Па даных ФАО, у свеце ва ўмовах вострага недахопу харчавання пражываюць 22,6 % чалавек. І па прагнозах да 2030 года сітуацыя, на жаль, кардынальна не зменіцца ў лепшы бок.
Тым актуальней паглыбленне ўзаемадзеяння па забеспячэнні харчовай бяспекі ў рамках інтэграцыйных аб’яднанняў.
У 2021 годзе Савет Еўразійскай эканамічнай камісіі прыняў рашэнне аб агульных прынцыпах і падыходах да забеспячэння харчовай бяспекі. Станоўчы момант гэтага дакумента — вызначаны пералік паказчыкаў, па якіх арганізаваны маніторынг, як у цэлым па Саюзе, так і па асобных дзяржавах — яго ўдзельніцах. Дэпартамент аграпрамысловай палітыкі ЕЭК праводзіць ацэнку па 15 індыкатарах. Гэта дазваляе павысіць эфектыўнасць кіраўніцкіх рашэнняў, што зніжае верагоднасць вострага дэфіцыту па тых ці іншых харчовых пазіцыях.
Маніторынг у рамках ЕАЭС паказаў: у цэлым па Саюзе ўзровень забяспечанасці харчаваннем складае 93,4 %. Самы высокі ўзровень у Беларусі — 94,5 %. Далей ідуць Расійская Федэрацыя — 90,8 %, Казахстан — 81,1 %, Кыргызстан — 72,1 %, Арменія — 68,7 %. Самае слабае месца ЕАЭС — забяспечанасць садавіной. Гэта праблема характэрная для ўсіх дзяржаў-членаў, за выключэннем Арменіі, — у яе па гэтай пазіцыі прафіцыт. Але цалкам адна краіна не можа закрыць патрэбы Саюза. Маніторынг дазваляе выбудоўваць стратэгію аграпрамысловага комплексу на нацыянальным узроўні, а таксама аператыўна рэагаваць на пазаштатныя сітуацыі. У рамках ЕАЭС фарміруюцца рэгіянальны сярэдне- і доўгатэрміновы прагнозы развіцця аграпрамысловага комплексу. Па ключавых пазіцыях сельскагаспадарчай і харчовай прадукцыі распрацоўваюцца балансы для ўсяго Саюза. Яны зацвярджаюцца штогод, пры неабходнасці пераглядаюцца. Ёсць разуменне і сукупнага, і рэгіянальных попыту і прапановы па шэрагу пазіцый: збожжавых, малаку, мясе і прадуктах іх перапрацоўкі. Зыходзячы з гэтага ёсць магчымасць выбудоўваць планы вытворчасці і пастаўкі на замежныя рынкі нацыянальным вытворцам.
Для павышэння ўстойлівасці харчовых рынкаў цяпер абмяркоўваецца магчымасць стварэння стабілізацыйных фондаў у рамках ЕАЭС па асноўных відах сельскагаспадарчай прадукцыі і прадуктах харчавання. Прычым кожная дзяржава будзе адказваць за асобныя кірункі ў сілу сваёй спецыялізацыі. Беларусь — малочная прадукцыя, Расія — збожжавыя, Казахстан — збожжавыя і некаторыя віды агародніны. Такая канструкцыя паглыблення ўзаемадзеяння прапрацоўваецца. І яна павінна знізіць уплыў знешніх шокаў, верагоднасць якіх толькі павышаецца ў сілу тэндэнцыі да фрагментацыі сусветнай эканомікі і ўсё больш шырокім выкарыстанні мер пратэкцыянізму. Прычым зыходзячы не толькі з эканамічнай мэтазгоднасці, але і па палітычных матывах.
Ва ўсіх дакументах у рамках Саюзнай дзяржавы Беларусі і Расіі і ЕАЭС праходзіць чырвонай ніткай арганізацыя сумесных вытворчасцяў, недахоп якой адчуваецца ў той ці іншай краіне. Адна з ідэй — выкарыстоўваць нацыянальныя напрацоўкі ў рамках спецыялізацыі, якая склалася. Ёсць сумесныя праграмы і праекты ў галіне распрацоўкі і вытворчасці сельскагаспадарчай тэхнікі, вытворчасці насення і ў некаторых іншых кірунках. Ёсць яшчэ велізарны патэнцыял сумесных прадпрыемстваў у сферы непасрэдна сельскагаспадарчай вытворчасці. Яны дазволілі б маштабаваць тыя кампетэнцыі, якія назапашаныя ў той жа Беларусі ў галіне малочнай жывёлагадоўлі. Несумненна, супрацоўніцтва па забеспячэнні харчовай бяспекі ў рамках інтэграцыйных аб’яднанняў будзе працягвацца і паглыбляцца. Бо супрацоўніцтва ў такой адчувальнай сферы дазваляе павысіць устойлівасць нацыянальных харчовых рынкаў у рамках агульных рэгіянальных падыходаў.
