Беспілотныя тэхналогіі сёння з’яўляюцца пэўным выклікам для бяспекі любой краіны паасобку і рэгіёнаў у цэлым. Адрозніваючыся таннасцю і даступнасцю, беспілотнікі могуць выкарыстоўваць не толькі ўзброеныя сілы, але і нелегальныя групоўкі для вырашэння сваіх нейкіх непрыстойных мэт, таксама для правакацыі. І апошні інцыдэнт з парушэннем польскай паветранай прасторы выразна прадэманстраваў надзённую неабходнасць супрацоўніцтва і ўзаемадзеяння для забеспячэння рэгіянальнай бяспекі.
Не будзем пускацца ў канспіралагічныя тэорыі і пабудову пустых здагадак, наколькі магутнай з’яўляецца польская сістэма супрацьпаветранай абароны і ці здольная яна надзейна кантраляваць усю паветраную прастору. Асабліва калі гаворка ідзе пра такія нізкалятальныя і складаныя для выяўлення мэты, як беспілотнікі. Але факт застаецца фактам: беларускія баявыя разлікі па прадугледжаных на такі выпадак каналах камунікацыі папярэдзілі польскіх і літоўскіх калег аб неапазнаных лятальных аб’ектах. Пра гэта днямі афіцыйна паведаміў начальнік Генеральнага штаба — першы намеснік міністра абароны Беларусі Павел Муравейка. Ён дадаў, для захавання справядлівасці, што польскі бок таксама інфармаваў беларускія дзяжурныя разлікі аб набліжэнні да беларускай мяжы неапазнаных лятальных апаратаў з тэрыторыі Украіны.
Адкуль у небе Беларусі і Польшчы з’явіліся гэтыя невядомыя паветраныя аб’екты, што стала прычынай парушэння паветранай прасторы і на іншыя пытанні, падазраю, у будучыні адкажуць кампетэнтныя службы. Але НАТА ўжо афіцыйна заявіла, што лічаць гэты выпадак інцыдэнтам, выпадковасцю, што ні ў якім разе не з’яўляецца ваенным нападам на Польшчу. Таму ніякай рэакцыі ў рамках альянсу не прадугледжваецца. А чацвёрты артыкул, задзейнічаны Варшавай, прадугледжвае кансультацыі, але яны і без гэтага праходзяць у рамках НАТА. У цэлым пазіцыя разумная і ўзважаная. І генералы з вялікімі зоркамі ў альянсе і ў Пентагоне цудоўна разумеюць: маштабны ўзброены канфлікт ва Украіне з высокай інтэнсіўнасцю баявых дзеянняў стварае перадумовы для тых ці іншых інцыдэнтаў. Цалкам іх выключыць немагчыма, але неабходна эфектыўна прадухіляць.
Апошняя беспілотная гісторыя выразна падкрэслівае надзённую неабходнасць выбудоўвання рэгіянальнай бяспекі. І таму за стол перагавораў неабходна садзіцца, незалежна ад нейкіх палітычных, эканамічных, ідэалагічных і іншых рознагалоссяў. Яны не будуць вырашаны, калі не забяспечыць базавую патрэбу грамадзян любой краіны — у бяспецы. Ці можа яна з’яўляцца стабільнай катэгорыяй пры канфлікце і яго падтрымцы з боку той жа Еўропы? Відавочны адказ — не. Ці могуць быць бяспечнымі граніцы, калі не супрацоўнічаць у гэтым пытанні? Таксама адказ відавочны. А заклікі да супрацоўніцтва ў частцы гарантавання бяспекі граніцы Беларусі з імі еўрапейцы ігнаруюць, нягледзячы на вельмі шматлікія прапановы з нашага боку. У гэтых адносінах польскія вайскоўцы паказваюць сябе прагматычнымі рэалістамі.
Таго ж сказаць пра палітыкаў не атрымліваецца. У Бруселі і іншых еўрапейскіх сталіцах шмат і маляўніча кажуць аб гарантыях бяспекі:
ЕС у цэлым, яго краінам-членам, Украіне... але спрэс ігнаруюць праблему рэгіянальнай бяспекі ў цэлым, робячы выгляд, што за межамі Еўрапейскага саюза жыцця няма і інтарэсы адсутнічаюць. Што, натуральна, з’яўляецца глыбокай памылкай. Несумненна, ёсць багаты вопыт выбудоўвання разнастайных жалезных заслонаў. Не толькі падчас «халоднай вайны», але і ў больш далёкіх гістарычных кантэкстах. Несумненна, можна рабіць стаўку на ізаляцыянізм. Толькі наколькі такі падыход жыццяздольны? Тым больш што нямала пагроз і выклікаў сёння носяць не лакальны, і нават не рэгіянальны, а глабальны характар. Тая ж праблема незаконнай міграцыі і звязанай з гэтай з’явай шырокага спектру крымінальных праяў. Выклік, які валодае эфектыўным рашэннем выключна на міжнародным узроўні. Але Еўрапейская дыпламатыя ў апошнія гады не генерыруе ніякіх цікавых рашэнняў, якія з’яўляліся хоць бы ў першым набліжэнні прымальнымі для ўсіх удзельнікаў міжнароднай палітыкі. І ў значнай ступені ад гэтага і пакутуе.
Той жа ўкраінскі канфлікт, які развіваўся і дайшоў да свайго самага драматычнага развіцця ў адкрытым ваенным супрацьстаянні, зарадзіўся не без еўрапейскага ўдзелу. У нейкай ступені Кіеву была прыгатаваная роля буфера паміж ЕС і Еўразіяй. Абяцанні членства і ў ЕС, і, па вялікім рахунку, у НАТА, былі той казкай, якая наўрад ці калісьці магла стаць быллю, што, аднак, не выключала фінансавую і тэхналагічную падтрымку мілітарызацыі Украіны.
Але такі падыход не ўзмацніў, а наадварот, знізіў узровень рэгіянальнай бяспекі. І да яе перазагрузкі ў ЕС большасць не гатова і не імкнецца. На жаль. Хоць практыка паказвае: бяспека ўжо не можа ажыццяўляцца на нацыянальным узроўні, а толькі на рэгіянальным. Перагаворы непазбежныя. І бессэнсоўна зацягваць іх пачатак.
ІНТЭЛЕКТ Штучны
