Маці — асаблівы чалавек у жыцці кожнага з нас, крыніца безумоўнай любові, падтрымкі і адчувальнай апоры. Але часам адносіны з маці могуць быць няпростымі, асабліва калі яна праяўляе нарцысічныя рысы. Нарцысічная маці будуе сваю асобу вакол адчування ўласнай выключнасці і важнасці, пры гэтым пазбягаючы прызнання памылак ці слабасцяў. Хоць такія паводзіны могуць здацца бяскрыўднымі, у глыбіні яны могуць аказваць значны ўплыў на псіхалагічны стан дзяцей і іх эмацыянальны дабрабыт.

У псіхалогіі паняцце «нарцысічная маці» апісвае не проста жанчыну з завышанай самаацэнкай, а маці, чые паводзіны сістэматычна наносяць шкоду псіхалагічнаму развіццю дзіцяці. Такой маці складана распазнаваць і задавальняць сапраўдныя эмацыянальныя запатрабаванні дзіцяці, таму што яна сама, як правіла, траўміраваная і ўнутры адчувае пустэчу, якую спрабуе запоўніць за кошт навакольных, у першую чаргу — сваіх дзяцей.

Партрэт нарцысічнай маці: 7 ключавых прыкмет

Усё круціцца вакол яе. Любая падзея — поспех дзіцяці, яго хвароба, праблема — успрымаецца праз прызму таго, як гэта адаб’ецца на ёй. На ранішніку яна перажывае, як выглядае сама, а не як выступае дзіця. Яго выпускны — гэта праверка яе бацькоўскай заможнасці.

Адсутнасць эмпатыі. Яна не здольная па-сапраўднаму зразумець і раздзяліць пачуцці дзіцяці. На яго слёзы можа адказаць: «Хопіць раўці, ты мяне няславіш» ці «У іншых праблемы і пабольш, а ты ныеш». Дзіця расце з адчуваннем, што яго перажыванні няважныя і неістотныя.

Парушэнне асабістых меж. Дзіця ўспрымаецца не як асоба, а як працяг маці. Яна не саромеецца ўваходзіць без стуку ў пакой, чытаць асабістыя дзённікі, кантраляваць перапіску, даваць няпрошаныя парады і навязваць сваё меркаванне па любым пытанні — ад выбару адзення да прафесіі і партнёра.

Маніпуляцыя і пачуццё віны. Гэта галоўны інструмент кіравання. Класічныя фразы: «Я для цябе ўсё зрабіла, а ты...», «З-за цябе ў мяне ціск падскочыў», «Калі б не вы, дзеці, я б магла...». Дзіця з маленства жыве з грузам адказнасці за эмацыянальны і фізічны станы маці.

Параўнанне з іншымі. Пастаяннае параўнанне («Вось Маша выдатніца, а ты...», «Сын маёй сяброўкі ўжо ажаніўся, а ты ўсё пра сябе любімага думаеш») выкарыстоўваецца для матывацыі праз сорам. Гэта стварае жорсткую канкурэнцыю, падрывае самаацэнку і фарміруе перакананне, што любоў трэба заслужыць.

Двайныя пасланні. Дзіцяці даюцца супярэчлівыя ўказанні, якія заганяюць яго ў пастку. Напрыклад, маці кажа: «Будзь самастойным!», але пры гэтым крытыкуе і абвяргае любое яго самастойнае рашэнне. 

Трыянгуляцыя. Маці залучае дзіця ў свае канфлікты з бацькам або іншымі членамі сям’і, робячы яго сваім персанальным суддзёй або саюзнікам супраць «ворага». Гэта пазбаўляе малога дзяцінства, прымушаючы яго несці непасільны дарослы груз і раздзіраючы яго лаяльнасць паміж бацькамі.

Мова нарцысічнай маці: фразы, якія раняць

Мова нарцысічнай маці перанасычана пэўнымі абаротамі, якія з гадамі становяцца ўнутраным голасам яе ўжо дарослага дзіцяці.

Выказванні, якія абясцэньваюць пачуцці і досвед:

1. «Што ты ўвогуле разумееш у жыцці?»
2. «Ды каму ты патрэбен(а)?»
3. «Не выдумляй, усё ў цябе добра».
4. «Хопіць дурыць галаву / строіць з сябе немаведама што».

Выказванні-маніпуляцыі праз віну:

1. «Я дзеля цябе ўсім ахвяравала, а ты...»
2. «У мае гады я ўжо сама зарабляла, а ты яшчэ на маёй шыі сядзіш».
3. «Ты мяне ў магілу звядзеш».
4. «Пасля тваіх слоў у мяне сэрца баліць».

Выказванні, якія парушаюць межы:

1. «Я маці, я маю права ведаць!» (датычыцца ўсяго).
2. «Пакуль ты тут жывеш, будзеш рабіць так, як я сказала».
3. «Хто ён такі? Я з ім пагавару па-даросламу» (пра вашага партнёра).

Выказванні, накіраваныя на кантроль і абясцэньванне поспехаў:

1. «Я ж цябе папярэджвала!» (падкрэсліванне сваёй правасці ў выпадку вашай няўдачы).
2. «Ну, нарэшце. А то ўжо ўсе твае аднагодкі...» (рэакцыя на ваш поспех).
3. «Гэта глупства, не варта радавацца».
4. «Табе проста пашанцавала».

Выказванні, якія ствараюць ідэалізаваны вобраз:

1. «Усе кажуць, якая я выдатная маці, а ты гэтага не шануеш».
2. «Паглядзі, як я для цябе стараюся, а ты няўдзячны(ая)».

Наступствы для псіхікі дарослага дзіцяці. Вырастаючы, дзеці нарцысічных маці часта сутыкаюцца з:

1. Сіндромам самазванца: Няздольнасць прызнаць свае поспехі, адчуванне, што яны «падманваюць» навакольных.
2. Нізкай самаацэнкай: Пошук пацверджання сваёй каштоўнасці звонку.
3. Цяжкасцямі ва ўстанаўленні меж: Няўменне казаць «не», страх канфліктаў.
4. Перфекцыянізмам або пракрасцінацыяй: Страх зрабіць памылку, бо ў дзяцінстве любая памылка жорстка крытыкавалася.

Як узаемадзейнічаць з нарцысічнай маці?

Прызнаць праблему. Першы і самы важны крок — усвядоміць, што справа не ў вас, а ў парушанай мадэлі мацярынства.

Звярнуцца да псiхалага. Работа з тэрапеўтам дапаможа прапрацаваць дзіцячыя траўмы, выбудаваць унутраныя апоры і навучыцца жыць сваёй жыццём.

Вучыцца самаспагадзе. Перастаць вінаваціць сябе і зразумець, што вы выжылі ў вельмі складаных умовах і заслугоўваеце любові і павагі проста па праве нараджэння.

Устанавіце межы. Дакладна і спакойна кажыце, што для вас важна павага да асабістай прасторы і пачуццяў. Напрыклад: «Я шаную тваё меркаванне, але мне трэба прымаць свае рашэнні самастойна».

Не рэагуйце на правакацыі. Нарцысічная маці часта шукае рэакцыі і жаданне кіраваць вамі. Пастарайцеся захоўваць спакой, не ўвязваючыся ў канфлікт.

Падтрымлівайце ўнутраную ўпэўненасць. Дапамагайце сабе памятаць аб сваёй каштоўнасці і праве на ўласнае жыццё.

Памятайце: усведамленне і разуменне прычыны паводзін маці — гэта ўжо частка шляху да ўнутранай палёгкі. Важна не барацьба, а прыняцце і межы, якія дазваляюць захаваць сваю душэўную раўнавагу. Глыбока ў душы кожны з нас — не толькі дзіця, якога бацькі фарміруюць сваімі словамі і ўчынкамі, але і дарослы чалавек, здольны выбраць свой шлях. Любіце сябе, шануйце свае пачуцці і не забывайце — вы заслугоўваеце клопату і павагі, нават калі ў дзяцінстве іх не было дастаткова. Вы не былі «дрэнным дзіцем» у складанай маці. Вы былі дзіцем, якое сутыкнулася з няздольнасцю дарослага даць вам безумоўную любоў і падтрымку. І ваша задача сёння — даць гэта самому сабе.

Сямейны псіхолаг Алена ШАЎЧЭНКА

Фота: pexels. com