Вы калі-небудзь траплялі ў сітуацыю, калі крыўдныя словы ўжо сказаныя, а ўнутры ўсё кіпіць? Або наадварот — вас пакрыўдзілі, і вы чакаеце, чакаеце гэтых трох запаветных слоў: «Даруй мне, калі ласка». А яны ўсё не прыходзяць. А калі і прыходзяць, то гучаць неяк крыва: «Ну прабач, калі я цябе нечым зачапіў...» Знаёма? У псіхалогіі адносін уменне прасіць прабачэння і прымаць яго — гэта найвышэйшы пілатаж. Гэта не проста словы. Гэта цэлы акт мужнасці.
Здавалася б, што прасцей? Сказаў «Прабач» — і пайшлі далей піць каву. Але не. Унутры нас спрацоўвае тумблер. Замест шчырага раскаяння мы выдаём: «Прабач, але ты сама справакавала».
Чаму так адбываецца? Таму што прызнаць сваю памылку для мозгу — гэта сігнал небяспекі. З эвалюцыйнага пункта гледжання прызнаць няправасць значыла страціць статус, быць выгнаным. Наша старажытнае «я» да гэтага часу крычыць: «Не смей прызнаваць віну! Цябе з’ядуць!».
І вось мы ўключаем абарону:
• Апраўданні («Я стаміўся», «У мяне быў цяжкі дзень»).
• Перакладанне віны («Гэта ты мяне давяла»).
• Абясцэньванне («Падумаеш, глупства якое»).
Факт! Але праўда ў тым, што за гэтай бранёй хаваецца звычайны страх. Страх здацца слабым.
Толькі моцныя прызнаюць памылкі. У дзяцінстве нас часта вучылі: «Прасі прабачэння, а то пакараю». І прабачэнне стала сінонімам пакарання, знявагі. Мы выраслі з устаноўкай: «Калі я прашу прабачэння — я прайграў, я слабак».
Але давайце паглядзім на гэта вачамі дарослага псіхалагічна сталага чалавека.
Слабы чалавек не просіць прабачэння ніколі. Для яго гэта крушэнне крохкага свету. Яго эга настолькі ранімае, што найменшы ўкол віны руйнуе яго вобраз «ідэальнага сябе». Ён хутчэй пераверне ўсё дагары нагамі, чым скажа: «Я не меў рацыю».
Моцны чалавек просіць прабачэння лёгка. Яго самаацэнка не залежыць ад таго, каб заўсёды мець рацыю. Ён ведае: «Я добры чалавек, нават калі памыляюся». Памылка не адмяняе яго каштоўнасці. Наадварот, яна паказвае яго сумленнасць і павагу да іншага.
Здольнасць папрасіць прабачэння — не жэст слабасці. Гэта жэст каласальнай унутранай сілы і ўпэўненасці ў сабе.
Памылка — зона росту адносін. У псіхалогіі ёсць паняцце «разрыў і аднаўленне». У любых адносінах — з партнёрам, дзецьмі, калегамі бываюць непазбежныя сутычкі. Ідэальных людзей не існуе. Сварка — гэта разрыў тканкі адносін. І вось тут пачынаецца магія. Калі пасля сваркі мы робім выгляд, што нічога не здарылася, разрыў застаецца. Ён ператвараецца ў мікратрэшчыну, якая аднойчы разбурыць увесь будынак. Але калі мы знаходзім у сабе смеласць падысці і сказаць: «Прабач. Я нагаварыў лішняга. Давай пагаворым», — мы не проста заклейваем дзірку. Мы ствараем у гэтым месцы новы, больш трывалы вузел.
Памылка, за якой стаіць шчырае выбачэнне, — гэта зона росту. Мы вучымся бачыць боль іншага. Мы становімся бліжэй, чым былі да сваркі. Менавіта праз пераадоленне канфліктаў нараджаецца сапраўдны давер.
Як прасіць прабачэння правільна? (Мастацтва трох крокаў). Мы часта гаворым «прабач» аўтаматам. І гэта не працуе. Крыўда застаецца вісець у паветры. Каб прабачэнне спрацавала, яно павінна быць шчырым і поўным.
Ёсць простая формула: Скажыце ШТО менавіта вы зрабілі не так. Не «Прабач за ўчарашняе», а «Прабач, што я ўчора накрычаў на цябе пры ўсіх. Гэта было зневажальна і груба з майго боку».
Называйце рэчы сваімі імёнамі. Гэта паказвае, што вы разумееце свой боль. Скажыце, ШТО вы адчуваеце з гэтай нагоды. Не «Я ж папрасіў прабачэння, чаго ты хочаш?», а «Мне вельмі сорамна і горка, што я прымусіў цябе гэта перажыць. Я злуюся на сябе за гэту ўспышку». Вашы эмоцыі — масток да эмпатыі іншага.
Дайце гарантыю (ці прапануйце выпраўленне). Што вы зробіце, каб гэта не паўтарылася? «Я разумею, што я не меў рацыю. Наступным разам, калі зразумею, што закіпаю, я выйду ў іншы пакой і астыну, перш чым нешта сказаць». І галоўнае — ніякіх «АЛЕ». «Прабач, але ты...» — гэта не прабачэнне. Гэта нападзенне.
Як навучыцца прымаць прабачэнні? Гэта не менш складана. Часам нас так паранілі, што мы жадаем дабіць крыўдзіцеля: «Ці мала што ты сказаў, мне ўсё роўна балюча!» І мы маем на гэта права. Але калі вы хочаце захаваць адносіны, важна ўмець закрываць гештальт. Шчырае «Я табе дарую» або «Дзякуй за твае словы, мне вельмі важна гэта пачуць» — гэта такі ж акт сілы.
Гэта значыць, што вы шануеце чалавека і адносіны вышэй за сваю крыўду. Гэта не значыць, што вы забылі боль. Гэта значыць, што вы гатовы рухацца далей. Здольнасць прасіць прабачэння і дараваць — гэта не пра слабасць. Гэта пра смеласць быць уразлівым. Гэта пра павагу да іншага і да сябе.
У наступны раз, калі вам будзе цяжка выціснуць з сябе гэта слова, успомніце: вы не становіцеся горш у момант выбачэння. Вы становіцеся больш сумленнымі і моцнымі.
І памятайце: памыляцца — гэта чалавечна. Прызнаваць памылкі — гэта мудра. А дараваць — чароўна.
Сямейны псіхолаг Алена Шаўчэнка
Фота: pexels.com
