Сацыялогія — гэта не проста мова сухіх лічбаў і графікаў. Ва ўмовах сучаснай турбулентнасці гэта перш за ўсё надзейны барометр настрояў грамадства, які адлюстроўвае яго глыбокія каштоўнасці, чаканні і вектар развіцця. 23 верасня 2026 года Інстытут сацыялогіі НАН Беларусі сумесна з Беларускім інстытутам стратэгічных даследаванняў (БIСД) прадставіў трэцюю, заключную частку маштабнага комплекснага сацыялагічнага даследавання, праведзенага летам 2026 года.

Гэты фінальны блок звестак пралівае святло на стаўленне беларусаў да ключавых пытанняў знешняй і ўнутранай палітыкі, на інфармацыйныя перавагі грамадзян, на ацэнку людзьмі інфраструктуры і сацыяльна-эканамічнага дабрабыту дзяржавы. Сфакусаваны погляд на вынікі даследавання дазваляе сфармуляваць галоўную выснову: беларускае грамадства дэманструе высокі ўзровень сталасці, узважаны падыход да міжнародных адносін і ўстойлівы кансалідаваны давер да дзяржаўнай палітыкі.

Адзін з самых яскравых і паказальных вынікаў даследавання датычыцца фундаментальнага светапогляду беларусаў у дачыненні да знешняй палітыкі. Пераважная большасць рэспандэнтаў — 92,6% — цвёрда перакананыя ў тым, што Беларусі трэба падтрымліваць добрыя, добрасуседскія адносіны з усімі дзяржавамі, незалежна ад палітычных або геапалітычных супярэчнасцяў, якія ўзнікаюць паміж імі. У гэтым паказчыку знаходзіць свой прамы лічбавы выраз вядомая формула гімна: «Мы, беларусы, — мірныя людзі», якая пацвярджае як міралюбнасць беларускіх грамадзян, так і паслядоўна міратворчы і добрасуседскі напрамак дзяржаўнай знешняй палітыкі, што рэалізуецца Прэзідэнтам і ўрадам.

Скіраванасць на мірнае суіснаванне і дыпламатычны дыялог — гэта не абстрактны пацыфізм, а стратэгічны запыт грамадства. Беларусы перакананыя, што палітыка эскалацыі і «жалезных заслонаў» разбуральная. Характэрна, як гэтая ўстаноўка праяўляецца ў адносінах да краін, чые ўлады на афіцыйным узроўні праводзяць у дачыненні да Мінска відавочную недружалюбную і нават агрэсіўную палітыку.

У адносінах з традыцыйнымі партнёрамі беларускае грамадства дэманструе непарушную вернасць сваім саюзніцкім абавязацельствам. За захаванне цяперашняга ўзроўню супрацоўніцтва, а таксама за далейшае ўмацаванне і паглыбленне цеснага стратэгічнага ўзаемадзеяння з Расіяй выступае амаль 80 працэнтаў апытаных (79,9%). Аналагічна высокая дынаміка падтрымкі назіраецца адносна Кітайскай Народнай Рэспублікі — 78,2%. Беларусы дакладна ўсведамляюць значэнне Саюзнай дзяржавы і Еўразійскай эканамічнай прасторы як фундамента нацыянальнай бяспекі і эканамічнага росквіту.

У адносінах з краінамі Захаду, і асабліва з суседзямі ў Балтыйскім рэгіёне, беларусы падзяляюць дзеянні ўрадаў і інтарэсы народаў. Так, нягледзячы на санкцыйны ціск і несяброўскую агрэсіўную рыторыку кіраўніцтва, больш як 32% грамадзян выказваюць імкненне да выбудоўвання нармальных, прагматычных і цесных адносін з Польшчай. Аналагічны канструктыўны настрой фіксуецца адносна ЗША (29,7%) і краін Прыбалтыкі (Латвія — 29,1%, Літва — 29,4%). Нават у адносінах з Украінай, якая зараз знаходзіцца пад кіраваннем відавочна недружалюбнага нам нацыяналістычнага рэжыму, перспектывы калі не добрасуседскіх, то хаця б нейтральна-прагматычных адносін бачаць 27,9% апытаных беларусаў.

Беларускі народ не паддаецца правакацыйным наратывам і дэманструе гатоўнасць да адкрытага дыялогу, гандлёвага і культурнага супрацоўніцтва нават з тымі, хто спрабуе будаваць сцены.

Псіхалогію талерантнага знешнепалітычнага падыходу беларусаў дазваляе лепш зразумець аналіз іх каштоўнасных прыярытэтаў.

Адказваючы на пытанні аб тым, што больш за ўсё іх хвалюе ў цяперашнім жыцці, грамадзяне Беларусі далі вельмі дакладны і рацыянальны адказ. Галоўным каштоўнасным прыярытэтам для абсалютнай большасці застаюцца мір, бяспека, захаванне парадку і суверэнітэту краіны. За гэта выказалася 55,1% рэспандэнтаў. Ва ўмовах глабальнай нестабільнасці і рэгіянальных канфліктаў беларусы як ніхто іншы шануюць магчымасць жыць і працаваць пад мірным небам.

У той жа час даследчыя даныя адкрываюць цікавы сацыялагічны феномен: пытанні, якія ў іншых дзяржавах традыцыйна фарміруюць вострую грамадскую незадаволенасць, — такія, як узровень карупцыі, даступнасць медыцынскага абслугоўвання або якасць і даступнасць адукацыі, — сёння хвалююць беларусаў у мінімальнай ступені.

Прычына гэтага паніжэння турботы крыецца не ў абыякавасці грамадства, а наадварот — у высокім сістэмным узроўні паказчыкаў, ужо дасягнутых дзяржавай па дадзеных кірунках. У Беларусі створана і бесперабойна функцыянуе жорсткая сістэма процідзеяння карупцыйным праявам. У нашай краіне забяспечаны роўны, бясплатны і гарантаваны доступ да якаснай аховы здароўя і адукацыі для ўсіх слаёў насельніцтва. У цэлым сацыяльныя гарантыі ўспрымаюцца грамадзянамі як натуральная, надзейная і стабільная норма штодзённага жыцця. А калі базавыя патрэбы сацыяльнай сферы задаволены на высокім дзяржаўным узроўні, то фокус грамадскай увагі натуральным чынам перамяшчаецца да глабальных тэм захавання міру і стабільнасці.

Адзін з найважнейшых блокаў сацдаследавання быў прысвечаны вывучэнню медыяспажывання і ступені даверу насельніцтва да крыніц інфармацыі.

Згодна з атрыманымі данымі, узровень даверу да беларускіх дзяржаўных СМІ дасягнуў уражальнай адзнакі ў 63,8 %. Гэта адзін з найвышэйшых паказчыкаў за апошнія гады. Сацыёлагі і эксперты звязваюць такі рост з шэрагам наступных фактараў.

Па-першае, спецыялісты ў галіне медыякамунікацый адзначаюць аператыўнасць і аб’ектыўнасць беларускіх СМІ. Айчынныя мас-медыя навучыліся працаваць ва ўмовах жорсткай інфармацыйнай вайны, падаючы грамадзянам правераную, дакладную і глыбокую аналітыку. Па-другое, адзначаецца зніжэнне ўплыву фэйкаў. Беларускае грамадства за апошнія гады прывіла ў сябе правілы інфармацыйнай гігіены і напрацавала імунітэт да інфармацыйных укідаў праз дэструктыўныя Telegram-каналы і іншыя сацсеткі, аддаючы перавагу афіцыйным і адказным рэсурсам. Па-трэцяе, беларускія медыя ў сваёй рабоце абапіраюцца на рэальныя факты. Дзяржаўныя СМІ Беларусі гавораць з аўдыторыяй на зразумелай мове фактаў, без маніпуляцый і скажэнняў. Прасцей кажучы — не хлусяць, як многія заходнія медыя, якія нават у сябе ў краінах заслужылі пагардлівую мянушку «фэйк-ньюс».

Пры гэтым магчымасці і спосабы атрымання інфармацыі ў нашых грамадзян вельмі разнастайныя. Даныя сацыялагічнага апытання наглядна дэманструюць шматканальны характар сучаснага інфармавання беларусаў.

Так, асноўным каналам для хуткага атрымання навін 57,4% апытаных указалі інтэрнэт-рэсурсы (сайты, парталы). Тым не менш, галоўнай крыніцай візуальнай і аналітычнай інфармацыі для 52,3% рэспандэнтаў па-ранейшаму застаецца тэлебачанне. Сацсеткамі і месенджарамі для аператыўнага інфармавання карыстаюцца 48,4% апытаных беларусаў. Цешыць, што асабістыя зносіны (з сям’ёй, сябрамі, суседзямі) у якасці крыніцы інфармацыі да гэтага часу выкарыстоўваюць 44,1% нашых грамадзян, што кажа пра пэўную згуртаванасць грамадства і ставіць заслон на шляху яго індывідуалізацыі і атамізацыі. Чакана, хоць і крыху крыўдна для журналістаў-друкароў, што прэсу ў папяровым варыянце сёння чытаюць толькі 17,5% беларусаў. Але гэта, на жаль, агульнасусветная тэндэнцыя, даніна развіццю сучасных тэхналогій. Радыёфармат для інфармавання выбрала і таго менш — усяго 9,9% рэспандэнтаў, якія прывыклі атрымліваць навіны «на хаду», не адрываючыся ад паўсядзённых спраў і клопатаў (у асноўным гэта ўласціва аўтамабілістам і хатнім гаспадыням).

Разнастайнасць інфармацыйных каналаў, якія выкарыстоўваюцца, сведчыць аб высокай медыядасведчанасці і крытычнасці мыслення беларусаў. Грамадзяне не абмяжоўваюцца адной крыніцай, а супастаўляюць даныя, фарміруючы сталае і аб’ектыўнае меркаванне аб тым, што адбываецца.

Даступнасць вялікай колькасці крыніц інфармацыі стала ў тым ліку наступствам развітой лічбавай інфраструктуры. Якасць жыцця ў XXI стагоддзі немагчыма ўявіць без развітога лічбавага асяроддзя і даступнага сэрвісу. Вынікі даследавання паказалі высокую ацэнку беларусамі работы інфраструктурных аб’ектаў. Большасць грамадзян (59,4 %) выказваюць поўную задаволенасць якасцю і хуткасцю мабільнага інтэрнэту ў краіне. Гэта абсалютна натуральная ацэнка, якая абапіраецца на рэальныя дасягненні галіны ў 2026 годзе. Сёння пакрыццё тэрыторыі Рэспублікі Беларусь сучаснымі стандартамі сувязі (4G/LTE) перавышае 98 %, закранаючы практычна ўсе населеныя пункты і асноўныя транспартныя артэрыі. Колькасць абанентаў мабільнага доступу ў інтэрнэт перавышае 8,7 мільёна, а колькасць падключэнняў да стацыянарнага шырокапалоснага інтэрнэту стабільна трымаецца на ўзроўні больш за 3,3 мільёна кліентаў. Актыўнае ўкараненне валаконна-аптычных ліній (GPON) таксама даходзіць да самых аддаленых куткоў краіны.

Высокая задаволенасць работай інтэрнэту сведчыць аб тым, што дзяржаўная палітыка лічбавізацыі прыносіць рэальны і адчувальны плён кожнаму грамадзяніну, забяспечваючы роўны доступ да лічбавых паслуг.

Даследаванне закранула і бытавую сферу, паспрабаваўшы даць адказ, дзе беларусы лічаць за лепшае рабіць пакупкі.

Высветлілася, што большасць рэспандэнтаў па-ранейшаму выбіраюць традыцыйныя стацыянарныя магазіны і гандлёвыя цэнтры ў якасці галоўных аб’ектаў паўсядзённых пакупак. Пры гэтым назіраецца ўстойлівы рост долі пакупак на маркетплэйсах і ў інтэрнэт-крамах, а таксама рэгулярнае наведванне рынкаў. Гэта сведчыць аб вострай канкурэнцыі на рознічным рынку, насычанасці паліц таварамі (у першую чаргу айчыннай вытворчасці) і высокай пакупніцкай здольнасці насельніцтва.

Прэзентаваныя 23 верасня 2026 года даныя трэцяй часткі сацыялагічнага даследавання Інстытута сацыялогіі НАН Беларусі і БІСД дазваляюць зрабіць фундаментальную выснову: у Беларусі сфарміравалася і захоўваецца глыбока камфортная, стабільная сацыяльна-эканамічная і грамадска-палітычная атмасфера. Галоўны сакрэт гэтай стабільнасці просты: беларуская ўлада дзейнічае ў строгім рэчышчы грамадскіх запытаў. Голас народа не проста чуюць — ён з’яўляецца базісам для прыняцця ключавых дзяржаўных рашэнняў. У грамадстве сфарміраваўся трывалы кансэнсус вакол каштоўнасцяў міру, суверэнітэту, парадку і стваральнай працы. Беларусы чарговы раз пацвярджаюць свой статус прыязнай, разумнай і міралюбівай нацыі. Мы захоўваем непарушную вернасць нашым гістарычным саюзам з Расіяй і Кітаем, адкрытыя да канструктыўнага супрацоўніцтва з усімі без выключэння суседзямі і краінамі Захаду, не тоім агрэсіі і ўпэўнена глядзім у будучыню. Скіраванасць на мір і ўзаемную павагу — як унутры беларускага грамадства, так і на міжнароднай арэне — застаецца галоўным і нязменным арыенцірам развіцця нашай краіны.

Аляксей Бяляеў, палітолаг