Гэтае пытанне рана ці позна задае сабе кожны, хто стаіць на парозе разводу. Адносіны трашчаць па швах. Сваркі сталі звыклымі. Замест цяпла — холад. І ўнутры гучыць голас: «Трэба цярпець. Дзеля дзіцяці. Каб у яго быў бацька. Каб яно расло ў поўнай сям’і». Знаёма? Давайце разбірацца. Без пафасу. Толькі факты і псіхалогія. І без дзялення на мужчынскае і жаночае — таму што пакутуюць і першыя, і другія. Што насамрэч трэба дзіцяці? Калі мы гаворым «дзеля дзіцяці», мы думаем аб тым, каб у яго былі маці і бацька пад адным дахам. Каб у анкеце ў графе «Сям’я» было напісана «Поўная».
Але псіхолагі гавораць: дзіцяці патрэбна не проста поўная сям’я. Яму патрэбна здаровая сям’я. Дзе бацькі паважаюць адно аднаго, дзе ёсць каханне, дзе не крычаць і не зневажаюць. Калі ўсяго гэтага няма — поўная сям’я ператвараецца ў дэкарацыю. І дзіця ўбірае ўсё, што ў ёй адбываецца.
Бацькі робяць выгляд, што ўсё добра. Церпяць, маўчаць, прыкідваюцца. Але дзіця бачыць гэтую хлусню, адчувае кожнай клеткай. Адчувае холад паміж вамі, чуе фальш у галасах, напружанне ў паветры. І яно вучыцца самаму страшнаму — таму, што можна хлусіць блізкім людзям. Што можна цярпець і рабіць выгляд, што кахаеш. Што нармальна жыць з нялюбым чалавекам і кожны дзень напружана «іграць ролю». Гэта ўрок, які разбурыць яго будучыя адносіны. Таму што яно не ведае, як выглядае сапраўднае каханне. Яно ведае толькі, як выглядае фальш і прытворства.
Што адбываецца з дзіцем у нешчаслівай сям’і? Вы можаце думаць, што хаваеце напружанне. Але дзеці адчуваюць усё. Яны не разумеюць словамі, але разумеюць целам, голасам, цішынёй. Дзіця, якое расце ў атмасферы канфлікту, жыве ў пастаянным стрэсе. Яно не ведае, калі бацькі зноў пасварацца. Але спрабуе быць добрым, каб іх прымірыць.
Дзеці з сем’яў, дзе бацькі захоўваюць шлюб толькі дзеля іх, часта вырастаюць трывожнымі і няўпэўненымі. У іх прыніжаная самаацэнка. Яны дрэнна будуюць свае адносіны, бо не бачылі здаровага прыкладу. І ў дарослым жыцці часта паўтараюць сцэнарый бацькоў.
Аднолькава цяжка і мужчынам, і жанчынам. Мужчына ў нешчаслівым шлюбе таксама задыхаецца. Ён адчувае холад, адхіленне, бессэнсоўнасць. Ён можа піць, сыходзіць у працу, закрывацца ў сабе. Ён страчвае сябе, сваю годнасць, свой мужчынскі пачатак. Бо побач з ім жанчына, якую ён больш не кахае, не хоча. І ён трывае. Дзеля дзяцей. Дзеля статусу, маёмасці, таксічнай стабільнасці. Таму што «трэба» — гэта мой абавязак, мая адказнасць.
І жанчыны, і мужчыны ў такой сітуацыі плацяць аднолькавую цану — сваё жыццё, свае нервы, сваё здароўе. І дзеці бачаць гэта. Яны бачаць тату, які прыходзіць дадому і маўчыць. Або маці, якая ўвесь час раздражнёная. Яны бачаць не каханне, а выжыванне. І запамінаюць гэта.
Для жанчын: страх застацца адной
Жанчыны часта трымаюцца за шлюб са страху. «А раптам я нікому не патрэбна?», «А раптам я не спраўлюся адна?», «А раптам мне будзе яшчэ горш?». Гэты страх паралізуе. Прымушае трываць гадамі. І дзеці бачаць маці, якая баіцца. Якая не верыць у сябе. Якая ахвяруе сабой, таму што не можа па-іншаму.
Але калі вы расстанецеся з годнасцю, калі вы пакажаце дзіцяці, што можна паважаць сябе — вы дасце яму галоўны ўрок. Вы навучыце яго не баяцца цяжкіх рашэнняў. Не баяцца адзіноты. Давяраць сабе. Гэта даражэй, чым любы «поўны» шлюб.
Для мужчын: страх страціць дзяцей
Мужчыны часта трымаюцца за шлюб з іншага страху. «Суды не на баку бацькоў», «Яна не дасць мне бачыць дзяцей», «Я стану нядзельным татам». Гэты страх не меншы за жаночы. І ён прымушае трываць гадамі. Нават калі жонка даўно чужая. Нават калі дома — пекла. Але калі вы мужчына з добрай якасцю — вы зможаце дамовіцца. Вы зможаце быць бацькам, нават калі жывяце асобна. Вы зможаце паказаць дзіцяці, што мужчына ўмее прымаць рашэнні, нават калі яны балючыя. Што мужчына ўмее браць адказнасць. Што мужчына ўмее кахаць і паважаць сябе.
Ваша прысутнасць у жыцці дзіцяці — гэта пра ваш удзел. Пра званкі, сустрэчы, размовы, падтрымку. Калі вы будзеце побач эмацыйна — дзіця вас не страціць. Нават калі вы ў розных дамах.
А што наконт дзяцей, якія ўжо падраслі. Многія думаюць: «Дзіця ўжо вялікае. Хутка іспыты. Я пачакаю».
Псіхолагі гавораць: падлеткі пакутуюць нават больш, чым маленькія. Яны бачаць, што бацькі прыкідваюцца. Адчуваюць хлусню. І гэта атручвае іх больш, чым калі б бацькі развяліся.
Падлетак страчвае павагу да бацькоў. Ён бачыць, што яны не змаглі быць сумленнымі. І яго давер разбураецца. Ён пачынае думаць: «Калі бацькі хлусяць адно аднаму кожны дзень — значыць, хлусіць нармальна». Або яшчэ горш: «Яны церпяць адно аднаго дзеля мяне — значыць, я прычына іх пакут».
Калі сям’ю варта захоўваць?
• Калі муж і жонка гатовы працаваць над адносінамі.
• Калі ёсць узаемная павага, але страчана жарсць.
• Калі вы разумееце, што дзіця — не адзіная прычына, а ёсць яшчэ каханне, сяброўства, агульныя каштоўнасці.
• Калі вы абое хочаце паспрабаваць зноў.
У такіх выпадках змагацца трэба. Таму што захаванае каханне — гэта заўсёды лепш, чым разбітае. І дзеці ўбачаць, што бацькі ўмеюць дараваць, умеюць працаваць над сабой, умеюць вяртаць цеплыню. Але захоўваць шлюб «таму што так трэба» — няправільна. Калі вы не кахаеце адно аднаго, не паважаеце, вам балюча побач — вы не захоўваеце сям’ю. А вучыце дзіця самаму страшнаму — трываць і хлусіць.
Што рабіць: пытанні да сябе
- Што я паказваю свайму дзіцяці кожны дзень?
- Які прыклад адносін я стаўлю перад ім?
- Ці вучу я яго любові ці цярплівасці?
- Ці будзе майму дзіцяці лепш, калі я перастану мучыцца па начах, перастану злавацца і пачну паважаць сябе?
- Ці хачу я, каб маё дзіця будавала такія ж адносіны, як у мяне цяпер? Каб мой сын жыў з такой жа жанчынай?
- Што я магу зрабіць, каб стаць больш шчаслівым — не калісьці потым, а прама цяпер?
Адказы не заўсёды прыемныя. Але яны сумленныя. І яны прывядуць вас да правільнага рашэння.
Самае галоўнае — дзіцяці не патрэбны няшчасныя бацькі пад адным дахам. Дзіцяці патрэбны шчаслівыя бацькі. Нават калі яны жывуць асобна. Развод — не траўма. Траўма — гэта хлусня, прытворства, жыццё ў холадзе, дзе ўсе робяць выгляд, што цёпла. Вы паказваеце яму, што свае пачуцці няважныя, што можна цярпець і пакутаваць. Што каханне — гэта боль. Калі ж вы жывяце ў павазе да сябе — вы не перадасце дзіцяці патэрны ахвяры і пакуты. Вы перадасце яму патэрны сілы і вартасці.
Сямейны псіхолаг, коуч па асабістых адносінах Алена ШАЎЧЭНКА
Фота: pexels. com
