«Зараз!». Яшчэ праз пяць хвілін вы ўжо падлятаеце, выхопліваеце тэлефон і крычыце нешта накшталт: «Ты мяне наогул не чуеш?» Дзіця пачынае плакаць, крычаць ці грукае дзвярыма. А вы потым сядзіце на кухні і думаеце: «Ну чаму я зноў сарвалася? Што са мной не так?».
З вамі ўсё так. Гэта не вы дрэнная маці. Гэта проста вельмі распаўсюджаная пастка, у якую трапляюць амаль усе бацькі. І з яе ёсць выйсце. Не чароўнае, не хуткае, але рабочае. Давайце разбірацца на жывым прыкладзе.
Гісторыя адной звычайнай сям’і. Маю знаёмую завуць Лена, у яе дачка Ілона, 13 гадоў. Кожны вечар у іх адно і тое ж. Ілона прыходзіць са школы, кідае заплечнік і сядае за планшэт. Гуляе ў «Роблакс» ці глядзіць нейкія ролікі. Лена спачатку церпіць, потым пачынае мякка нагадваць. Потым крычыць, адбірае планшэт, Ілона крыўдзіцца, і ўсе ў сям’і ходзяць злосныя да самага сну. Праз гадзіну Лена адчувае сябе вінаватай і дазваляе яшчэ паўгадзінкі — толькі б не ныла. На наступны дзень усё паўтараецца. Лена неяк паскардзілася: «Я ўжо баюся ўласнага голасу. Як толькі бачу яе з тэлефонам, мяне пачынае трэсці». Знаёма, праўда?
Але вось што цікава. Лена, па парадзе псіхолага, паспрабавала адзін просты прыём. Праз тры дні канфлікты амаль зніклі. Не на сто працэнтаў, але замест двух скандалаў у дзень засталася адна кароткая спрэчка. А праз тыдзень Ілона сама стала казаць: «Маці, мне яшчэ пяць хвілін можна?». Як ёй гэта ўдалося? Яна перастала патрабаваць імгненна выключаць тэлефон. І пачала папярэджваць.
Чаму не працуе каманда «Выключы зараз жа!» Растлумачу проста. Уявіце, што вы глядзіце цікавы фільм, ужо ў самым напружаным месцы. І нехта падыходзіць і выключае тэлевізар без слоў. Што вы адчуеце? Злосць, нават калі фільм не вельмі важны. Прыкладна тое ж самае адчувае дзіця, калі вы выхопліваеце тэлефон без папярэджання. Яго мозг проста не паспявае пераключыцца. Яму патрэбны час, каб скончыць гульню, дабудаваць хатку ў «Майнкрафце» або даглядзець ролік да канца.
Калі вы проста крычыце «выключы», дзіця чуе гэта як напад. І абараняецца: альбо крычыць у адказ, альбо робіць выгляд, што не чуе. Ні тое, ні іншае не дапамагае. А калі вы яшчэ і непаслядоўныя — спачатку крычыце, потым адбіраеце, потым самі даяце назад, — дзіця хутка вучыцца: «Маці можна ігнараваць, яна праз паўгадзіны супакоіцца і дазволіць далей сядзець».
Што працуе замест крыкаў. Лена стала рабіць так. За пяць хвілін да таго, як трэба было выключаць, яна падыходзіла да Ілоны і спакойным голасам казала: «Ілона, праз пяць хвілін выключаем». Без «а то...», без пагроз. Проста факт. Праз дзве хвіліны яна зноў падыходзіла: «Засталося дзве хвіліны, заканчвай гульню». І толькі калі час выходзіў, яна казала: «Усё, выключаем. Дзякуй, што скончыла своечасова».
Першы раз Ілона не выключыла. Яна працягвала гуляць. Тады Лена спакойна сказала: «Ты не выключыла сама, таму я забіраю тэлефон на дзесяць хвілін». І забрала. Без крыку, без скандалу. Ілона абуралася, але праз хвіліну супакоілася. Роўна праз дзесяць хвілін Лена вярнула тэлефон. На наступны дзень Ілона ўжо сама выключыла пасля другога папярэджання. Лена сказала: «Малайчына, я бачу, як цяжка было спыніцца. Ты справілася». І яна нават усміхнулася.
А калі вы ўжо сарваліся? Бывае, што вы не паспелі папярэдзіць, самі закіпелі і ўжо крычалі. Спыніцеся прама пасярэдзіне выказвання. Скажыце: «Усё, я зараз занадта злая. Я выйду на кухню на хвіліну». Выйдзіце, выпіце вады, зрабіце тры глыбокія ўдыхі. Калі ласка, вярніцеся і скажыце спакойна: «Давай пачнём нанова. У цябе пяць хвілін, потым выключаем». Гэта не слабасць. Гэта прыклад таго, як дарослы чалавек спраўляецца са сваім напружаннем.
Не чакайце, што ўсё атрымаецца з першага разу. Але калі пратрымаецеся тыдзень, вы самі здзівіцеся, як ціха стала ў доме па вечарах. І галоўнае — вы перастанеце адчуваць сябе «вечным паліцэйскім». А дзіця пачне вучыцца галоўнаму: своечасова спыняцца самому. А гэта важней за любыя забароны. Паспрабуйце хаця б адзін вечар без крыку. Проста дзеля эксперымента. Хутчэй за ўсё, вы захочаце працягваць.
Псіхолаг Алена Шаўчэнка
Фота: pexels.com
