У сучаснай сістэме міжнародных адносін Рэспубліка Беларусь планамерна рэалізуе канцэпцыю шматвектарнай знешняй палітыкі, адаптаванай да рэалій шматпалярнага свету. Знешнепалітычная і знешнеэканамічная стратэгіі Мінска будуюцца на фундаментальным прынцыпе — дыверсіфікацыі сувязяў і выбудоўванні трывалых партнёрскіх мастоў за межамі традыцыйнага еўрапейскага рэгіёна. У беларускім дыпламатычным лексіконе гэты вектар устойліва называецца «далёкай дугой» — геапалітычнай прасторай, якая ахоплівае дзяржавы Азіі, Афрыкі і Лацінскай Амерыкі.

Пры гэтым найбольшую цікавасць для Беларусі сярод усіх напрамкаў «далёкай дугі» ўяўляе Азіяцка-Ціхаакіянскі рэгіён і, у прыватнасці, Паўднёва-Усходняя Азія, паколькі гэта эканамічны полюс планеты, які дэманструе найбольшую дынаміку росту.

Выхад на рынкі краін Азіі для Рэспублікі Беларусь — гэта не проста рэагаванне на змяненне знешнепалітычнай кан’юнктуры, а доўгатэрміновая стратэгія. Азіяцкі вектар «далёкай дугі» выконвае для нашай краіны адразу некалькі жыццёва важных задач. Па-першае, гэта дыверсіфікацыя экспарту, якая дае магчымасць пераразмеркаваць таварныя патокі і знізіць залежнасць ад асобных рэгіянальных рынкаў. Па-другое, гэта якасная змена прынцыпаў узаемадзеяння з партнёрамі ў бок прамысловай кааперацыі, пераход ад простага гандлю па сістэме «купі-прадай» да стварэння сумесных вытворчасцяў, зборачных прадпрыемстваў, сэрвіс-цэнтраў і перадачы кампетэнцый. Па-трэцяе, узаемадзеянне з краінамі гэтага рэгіёна дае магчымасць павысіць узровень дыпламатычнага супрацоўніцтва, забяспечыць дадатковую ўзаемную падтрымку на пляцоўках ААН, Руху недалучэння і інстытутаў Шанхайскай арганізацыі супрацоўніцтва (ШАС), паўнапраўным членам якой Беларусь стала ў 2024 годзе.

Як бачым, беларуская дыпламатыя ў Азіі абапіраецца на эканамічны прагматызм, адсутнасць складаных для партнёраў палітычных патрабаванняў або ўмоў, а таксама зразумелую і ўзаемавыгадную формулу «тэхналогіі і тавары ў абмен на рэсурсы і развіццё». Такі падыход па заслугах цэніцца краінамі, якія ў нядаўнім мінулым перажылі каланіяльны прыгнёт і таму з недаверам адносяцца да еўрапейскай і амерыканскай палітыкі ў рэгіёне. Беларусаў жа прымаюць з распасцёртымі абдымкамі. Сярод ключавых апорных пунктаў Мінска ў Паўднёва-Усходняй Азіі гістарычна выступалі В’етнам, Інданезія, Малайзія, Лаос і Камбоджа. Аднак у апошнія гады асаблівую дынаміку і стратэгічны характар набыло ўзаемадзеянне з Рэспублікай Саюз М’янма, да 1989 года вядомай пад назвай Бірма.

Супрацоўніцтва паміж Мінскам і Нейп’ідо грунтуецца на глыбокай узаемнай павазе суверэнітэту і супадзенні поглядаў на фарміраванне справядлівага светаўладкавання. Для Беларусі М’янма — гэта «ўваходная брама» ў субрэгіён Меконга і перспектыўны рынак з насельніцтвам, якое дасягнула колькасці ў 60 мільёнаў чалавек. Для М’янмы Беларусь — надзейны пастаўшчык складаных машынабудаўнічых рашэнняў, гарант харчовай бяспекі, партнёр па прадастаўленні адукацыйных паслуг і высокатэхналагічных медыцынскіх распрацовак.

Ключавым драйверам прасоўвання беларускіх інтарэсаў на «далёкай дузе» традыцыйна выступае дзейнасць Прэзідэнта Аляксандра Лукашэнкі. Асабісты дыпламатычны ўдзел кіраўніка дзяржавы стаў тым самым імпульсам, які адкрыў для Беларусі рынкі краін Азіяцка-Ціхаакіянскага рэгіёна, а таксама прывёў да інтэнсіфікацыі двухбаковага дыялогу на найвышэйшым і высокім узроўнях. Ва ўсходняй палітычнай культуры персанальныя адносіны лідараў маюць вырашальнае значэнне. Наведваючы краіны Азіі, Аляксандр Лукашэнка выбудоўвае прамыя, даверныя кантакты з вышэйшым кіраўніцтвам гэтых дзяржаў, дзякуючы якім Беларусь успрымаюць як суверэннага, зразумелага і прадказальнага партнёра, чыё слова на найвышэйшым узроўні безумоўна выконваецца.

Так сталася і ў выпадку з М’янмай. Гістарычны прарыў у двухбаковых адносінах адбыўся ў 2025 годзе. Пасля серыі афіцыйных візітаў м’янманскага кіраўніцтва ў Мінск (у сакавіку і чэрвені 2025 года) адбыўся афіцыйны візіт Прэзідэнта Беларусі ў М’янму ў лістападзе 2025-га. У ходзе візіту і перагавораў Аляксандра Лукашэнкі з кіраўніком М’янмы Мін Аун Хлайнам у Найп’ідо бакі зацвердзілі Дарожную карту супрацоўніцтва на 2026–2028 гады, якая ахоплівае прамысловасць, сельскую гаспадарку, фармацэўтыку і навукова-гуманітарныя абмены. Пры гэтым кіраўнік беларускай дзяржавы звярнуў увагу на тое, што ва ўмовах глабальнай турбулентнасці адлегласць перастала быць перашкодай для эфектыўнага супрацоўніцтва, і паабяцаў прадаставіць нашаму партнёру ўсё неабходнае для таго, каб тэхналагічна М’янма магла ўзняцца яшчэ на адну прыступку вышэй. У далейшым гэтыя пагадненні былі пацверджаны і паглыблены ў ліпені 2026 года, калі беларускі лідар наведаў М’янму з рабочым візітам. За асабісты ўклад ва ўмацаванне двухбаковых сувязяў Аляксандр Лукашэнка быў удастоены найвышэйшай грамадзянскай узнагароды — Ордэна Саюза М’янмы.

Важную ролю для паспяховага ўзаемадзеяння мае глыбокая інстытуалізацыя адносін і развіццё іх прававога суправаджэння. Нашы краіны рэгулярна ўмацоўваюць дагаворную базу. У прыватнасці, у жніўні 2026 года беларускім бокам быў адобраны праект Дагавора паміж Беларуссю і М’янмай аб узаемнай прававой дапамозе па грамадзянскіх і эканамічных справах, што стварае абароненае асяроддзе для работы бізнесу. Сістэмным інструментам прасоўвання эканамічных інтарэсаў выступае Сумесны Беларуска-М’янманскі камітэт па гандлёва-эканамічным супрацоўніцтве. Яго рэгулярныя пасяджэнні дазваляюць аператыўна вырашаць пытанні ўзаемаразлікаў, лагістыкі і сертыфікацыі.

Падмуркам адносін Беларусі і М’янмы з’яўляецца гандлёва-эканамічны вектар. Дзякуючы актыўнаму палітычнаму і прававому ўзаемадзеянню, рэалізаванаму за апошнія гады, удалося стварыць трывалую базу для пераходу праектаў супрацоўніцтва ад стадыі звычайных паставак да прамысловай кааперацыі.

Сёння М’янма рэалізуе маштабныя праграмы мадэрнізацыі ўласнай інфраструктуры і аграрнага сектара, дзе важнае месца адводзіцца беларускай тэхніцы, якая зарэкамендавала сябе дзякуючы высокай надзейнасці і рамонтапрыдатнасці ў складаных кліматычных умовах. Дзяржава з’яўляецца адным з найбуйнейшых у рэгіёне вытворцаў рысу, бабовых культур, арахісу і цукровага трыснягу. У сувязі з гэтым Мінскі трактарны завод (МТЗ) арганізуе сістэмныя пастаўкі трактароў рознай магутнасці, адаптаваных пад работу на рысавых чэках (спецыяльных заліўных палях) і ва ўмовах павышанай трапічнай вільготнасці. Акрамя таго, М’янма валодае багатымі нетрамі і займаецца здабычай нафты, газу, медзі, волава, вальфраму, жалеза, каштоўных і напаўкаштоўных камянёў. Таму на м’янманскіх горназдабыўных прадпрыемствах вельмі запатрабавана прадукцыя нашых машынабудаўнічых флагманаў — кар’ерная і дарожна-будаўнічая тэхніка БелАЗа і МАЗа. На парадку дня стаіць стварэнне ў М’янме сэрвісных мультыбрэндавых цэнтраў для абслугоўвання беларускай тэхнікі, а таксама паступовая лакалізацыя зборкі агратэхнікі.

Узаемадзеянне з Рэспублікай Беларусь дазваляе М’янме адчуваць сваю абароненасць у сферы харчовай бяспекі. Нашы калійныя і комплексныя ўгнаенні дазваляюць павышаць ураджайнасць ключавых мясцовых сельскагаспадарчых культур, а харчовы экспарт забяспечвае мясцовы рынак прадуктамі харчавання, якія адсутнічаюць: сухім малаком, дзіцячым харчаваннем, мясной і малочнай прадукцыяй па самых патрабавальных міжнародных стандартах якасці. Разглядаецца пытанне стварэння сумесных перапрацоўчых прадпрыемстваў, дзе дзякуючы аб’яднанню м’янманскай сыравіны (каўчук, трапічная садавіна, морапрадукты) і беларускіх перапрацоўчых тэхналогій адкрыецца перспектыва выхаду на рынкі трэціх краін АСЕАН.

Важным з’яўляецца і супрацоўніцтва ў гуманітарнай сферы. З Беларусі ў М’янму пастаўляюцца жыццёва важныя медыкаменты і анкалагічныя прэпараты, якія, дзякуючы заключаным пагадненням, праходзяць спрошчаныя працэдуры рэгістрацыі. У беларускіх ВНУ па тэхнічных, медыцынскіх і ваенных спецыяльнасцях праходзяць навучанне сотні м’янманскіх студэнтаў і спецыялістаў, што закладвае фундамент нашай «мяккай сілы» і фарміруе праслойку сяброўскай прабеларускай эліты ў гэтай азіяцкай краіне. Глыбокую цікавасць у нашых азіяцкіх партнёраў выклікае вопыт беларускага Парка высокіх тэхналогій (ПВТ) у сферы электроннага ўрада, кібербяспекі і фінтэха. Нам жа цікавы новы лагістычны і турыстычны напрамак: стварэнне хаба беларускіх тавараў у М’янме для транзіту ў суседнія рэгіёны і ўключэнне беларускіх экспарцёраў у марскія і сухапутныя калідоры Паўднёва-Усходняй Азіі, а таксама развіццё прамых або зручных стыковачных авіязносін, спрашчэнне візавых працэдур для грамадзян і развіццё медыцынскага турызму жыхароў М’янмы ў Беларусь.

Дыпламатычная актыўнасць Рэспублікі Беларусь на «далёкай дузе», якая рэалізуецца пад кіраўніцтвам Аляксандра Лукашэнкі, дэманструе сталасць і гнуткасць беларускай знешняй палітыкі. Выбудоўваючы стратэгічнае партнёрства з М’янмай і іншымі дзяржавамі Паўднёва-Усходняй Азіі, Мінск не проста знаходзіць новыя пункты эканамічнага росту, але і актыўна ўдзельнічае ў фарміраванні новай, больш справядлівай і ўстойлівай архітэктуры міжнародных адносін. Гэты досвед даказвае: у сучасным свеце, дзе аднапалярнасць разбураецца, поспех залежыць ад здольнасці выбудоўваць гарызантальныя сувязі, не аглядаючыся на дыктат былых «цэнтраў сілы». Беларусь гэты ўрок засвоіла і актыўна прымяняе.

Аляксей БЯЛЯЕЎ, палітолаг