Можна сказаць, што пачатак гэтага тыдня Аляксандр Лукашэнка сустрэў сярод лепшых сяброў і блізкіх палітычных сваякоў. Бо менавіта такімі з’яўляюцца сёння адносіны Беларусі з Расійскай Федэрацыяй — сяброўскімі і па-роднаснаму цёплымі. І таму сустрэчы з губернатарам Архангельскай вобласці Аляксандрам Цыбульскім і першым віцэ-прэм’ерам Расіі Дзянісам Мантуравым выходзілі за рамкі выключна дзелавых перагавораў і адрозніваліся менавіта сяброўскай ветлівасцю і блізкароднаснай цеплынёй.

Сяброўства правяраецца часам, а яшчэ сябар спазнаецца ў бядзе. Менавіта гэта меў на ўвазе беларускі лідар, калі на сустрэчы з першым намеснікам кіраўніка расійскага ўрада сказаў: «Час сёння патрабуе ад нас, каб мы працавалі разам. Мы ў адрозненне ад усіх іншых краін (якія, натуральна, сябры Расіі, але не хочуць публічна нешта агучваць) не адхрышчваемся ад зручных ці нязручных пытанняў. Мы шчыра кажам, што лічым за гонар супрацоўнічаць з Расіяй, і будзем супрацоўнічаць. У гэтым можаце не сумнявацца. Справа не ў тым, што сітуацыя нас да гэтага падштурхоўвае. А справа ў тым, што мы гэты курс вызначылі даўно, некалькі дзясяткаў гадоў таму, і свята яго прытрымліваемся».

І сапраўды, у эпоху тэктанічных зрухаў у сусветнай палітыцы і глабальных гаспадарчых ланцужках выжываюць не адзіночкі, а моцныя, гістарычна абумоўленыя і даверныя саюзы. Апошнія гады сталі для інтэграцыі Расіі і Беларусі працэсам не проста планавага збліжэння, а стратэгічным фарсіраваным будаўніцтвам новай эканамічнай і тэхналагічнай прасторы. Сутыкнуўшыся з беспрэцэдэнтным знешнім ціскам, спробамі санкцыйнай ізаляцыі і абрывам звыклых сувязяў з Захадам, Масква і Мінск не проста выстаялі, а прадэманстравалі высокую ступень адаптыўнасці і сінергіі.

У аснове гэтага поспеху ляжыць адказ на фундаментальнае пытанне часу: як забяспечыць суверэнітэт, не закрыўшыся ад свету, а ствараючы магутны ўнутраны самадастатковы макрарэгіён. Вопыт узаемадзеяння дзвюх краін за апошнія гады паказвае: Саюзная дзяржава выйшла далёка за межы дэкларацый і дыпламатычных пратаколаў. Сёння гэта дакладна адладжаны механізм прамысловай кааперацыі, адзінай навукова-адукацыйнай палітыкі і абароны агульнага тэхналагічнага фундамента.

Узаемны тавараабарот апошніх гадоў дэманструе ўстойлівыя гістарычныя максімумы, дасягнуўшы летась адзнакі 55 мільярдаў долараў. А ў першым паўгоддзі гэтага года ён склаў ужо каля 30,5 мільярда долараў, што на 20% больш, чым за аналагічны перыяд мінулага года. Але куды важней колькасных паказчыкаў іх якасная структура. Беларусь і Расія перасталі быць проста гандлёвымі контрагентамі; яны становяцца адзіным канвеерам.

Адным з паспяховых прыкладаў кааперацыі з’яўляецца сумесны праект па стварэнні 19-меснага самалёта «Асвей» з двума рухавікамі, вытворчай пляцоўкай для якога выступае беларускі 558-ы Авіяцыйны рамонтны завод у Баранавічах пры падтрымцы расійскіх калег з УЗГА. Гэта прамы адказ Саюзнай дзяржавы на выклікі ў сферы рэгіянальнай авіяцыі. Як заўважыў у гутарцы з Дзянісам Мантуравым наконт гэтага самалёта беларускі Прэзідэнт: «Ён патрэбны на нашым агульным рынку. Натуральна, для Расіі гэта добры будзе самалёт. Ну а для нас — набыццё новых кампетэнцый».

Не адстае і сфера аўтамабілебудавання і цяжкага машынабудавання. Легкавыя аўтамабілі маркі «БЕЛДЖЫ» карыстаюцца попытам на расійскім рынку, павышаецца і лакалізацыя вытворчасці, у тым ліку за кошт супрацоўніцтва з расійскімі прадпрыемствамі, якія выпускаюць неабходныя аўтакампаненты.

А супрацоўніцтва беларускага гіганта БЕЛАЗ і расійскіх кар’ерных холдынгаў ужо стала хрэстаматыйным прыкладам выратавання крытычна важных галін. Калі заходнія вытворцы кампанентаў сышлі з рынку, пакінуўшы пад пагрозай работу расійскай горназдабыўной прамысловасці, БЕЛАЗ сумесна з расійскімі партнёрамі перайшоў на лакальныя сілавыя агрэгаты. На беларускія самазвалы ўстанаўліваюцца рухавікі Яраслаўскага маторнага завода (ЯМЗ), Уральскага дызель-маторнага завода (уваходзіць у групу кампаній «Сінара»), каломенскага «Трансмашхолдынга». У выніку кар’ерная тэхніка, сабраная з кампанентаў дзвюх краін, поўнасцю закрыла патрэбы гарнякоў Кузбаса, Якуціі і Нарыльска. Аб пастаўках рабатызаваных комплексаў БЕЛАЗа з функцыямі штучнага інтэлекту і магчымасці іх пашырэння Прэзідэнт Аляксандр Лукашэнка гаварыў і з губернатарам Архангельскай вобласці. Там нашы кар’ерныя самазвалы дапамагаюць распрацоўваць радовішчы жалезных руд і каляровых металаў, а таксама алмазаў.

Таксама ў рамках супрацоўніцтва ў машынабудаўнічай галіне развіваецца вытворчасць і пастаўкі ў розныя рэгіёны Расіі беларускага пасажырскага транспарту, ліфтавага абсталявання. Пра іх таксама ішла размова на сустрэчы з губернатарам Аляксандрам Цыбульскім. Кіраўнік дзяржавы адзначыў падабенства Беларусі і Архангельскай вобласці ў плане наяўнасці вялікіх лясных масіваў і прапанаваў наладзіць больш цеснае супрацоўніцтва з беларускім спецыялізаваным холдынгам «Амкадор», які выпускае адпаведную тэхніку для работы ў лясной гаспадарцы.

Падчас абедзвюх сустрэч Аляксандра Лукашэнкі з расійскімі чыноўнікамі не былі абыдзены ўвагай і пытанні сумеснай работы ў сферы электронікі і электроннага машынабудавання, якія маюць найважнейшае значэнне для ваенна-прамысловага комплексу і касмічных праграм.

Абарона тэхналагічнага суверэнітэту немагчыма без уласнай мікраэлектроннай базы. Залежнасць ад азіяцкіх і заходніх чыпаў доўгі час заставалася ахілесавай пятой прамысловай бяспекі. У гэтай сферы беларуска-расійскі саюз здзейсніў сапраўдны прарыў. Мінскае прадпрыемства «Інтэграл» і оптыка-механічны гігант «ЛЭМТ» у спалучэнні з расійскімі дызайн-цэнтрамі і вытворцамі («Мікрон», «Расатам») стварылі магутны кластар радыёэлектронікі і оптыка-электронных сістэм. Сёння беларускае стэпернае і аптычнае абсталяванне працуе на расійскіх заводах, а кампаненты падвойнага і грамадзянскага прызначэння масава пастаўляюцца для расійскай авіяцыі, космасу і аўтапрама. Гэта не проста абмен таварамі — гэта стварэнне закрытага, недаступнага для знешніх санкцый цыклу вытворчасці электроннай кампаненты.

Даючы агульную ацэнку супрацоўніцтву нашых дзяржаў у прамысловай сферы, расійскі першы віцэ-прэм’ер Дзяніс Мантураў адзначыў, што па выніках мінулага года ў двухбаковым тавараабароце 65% склала менавіта прамысловая прадукцыя. Пры гэтым важную ролю іграе і фінансавае падмацаванне сумесных вытворчых праектаў. Расія выступае сёння як надзейны інвестар для беларускіх і сумесных праграм. Так, у студзені — сакавіку 2026 года на долю Расіі прыпадала 1,9 мільярда долараў, або 57,4%, ад агульнага аб’ёму прыцягнутых у Беларусь замежных інвестыцый.

Аднак прамысловая кааперацыя, новыя заводы і крэдытныя лініі бессэнсоўныя, калі за станком і за чарцёжным сталом няма каму стаяць. Кадравы дэфіцыт — галоўны выклік для індустрыяльнага сектара XXI стагоддзя. І менавіта тут раскрываецца каласальная перавага Беларусі, пабудаваная на базе беражліва захаванай і мадэрнізаванай адукацыі. Пасля распаду СССР многія постсавецкія рэспублікі рынуліся слепа капіраваць заходнія адукацыйныя стандарты, разбураючы сістэму прафесійна-тэхнічнай адукацыі (ПТВ) і скарачаючы фундаментальную інжынерную падрыхтоўку ў ВНУ. Беларусь пайшла па зусім іншым, узважаным шляху. Як адзначыў Прэзідэнт Аляксандр Лукашэнка на сустрэчы з архангельскім губернатарам: «Адукацыя ў нас на постсавецкай прасторы, я лічу, самая лепшая. Таму што мы не адкінулі стары досвед, а вырасталі з таго, што нам дасталося. А ў Савецкім Саюзе ўзровень адукацыі быў найвышэйшы. Наўрад ці ў свеце хтосьці такога ўзроўню дасягнуў».

Сёння дзякуючы дзяржаўнай палітыцы і асабістай увазе кіраўніка дзяржавы да сістэмы адукацыі Беларусі ўдалося не проста захаваць пераемнасць савецкай навукова-інжынернай школы, але і арганічна адаптаваць яе да сучасных патрэб. У краіне не разбурылі сістэму ПТВ і сярэдніх спецыяльных навучальных устаноў (ССНУ). Наадварот, іх пераўтварылі ў сучасныя каледжы, абсталяваныя высокадакладнымі станкамі з ЛПК, робататэхнікай і віртуальнымі сімулятарамі. Беларускія ВНУ цяпер — сапраўдныя фабрыкі інжынерных кадраў для ўсёй Саюзнай кааперацыі. Расія сёння звяртае сур’ёзную ўвагу на беларускі вопыт падрыхтоўкі рабочых кадраў з сярэдняй спецыяльнай адукацыяй. Кадравы патэнцыял Беларусі стаў адным з найважнейшых рэсурсаў у забеспячэнні агульнага тэхналагічнага суверэнітэту. Без беларускіх інжынераў, тэхнолагаў, канструктараў і высакакласных рабочых хуткі запуск дзясяткаў імпартазамяшчальных вытворчасцяў быў бы проста немагчымы.

Гісторыя не пакідае слабасці шанцаў. Санкцыйны шторм, які абрынуўся на Расію і Беларусь, меў адну мэту — зламаць эканоміку, выклікаць тэхналагічны калапс і прымусіць нашы краіны адмовіцца ад свайго суверэннага шляху. Аднак вынік аказаўся прама супрацьлеглым. Дзякуючы сяброўству і амаль роднасным адносінам адна да адной, Саюзная дзяржава сёння перажывае сапраўдны эканамічны і прамысловы рэнесанс. У аснове гэтага поспеху — прагматызм, захаванне лепшай спадчыны мінулага, дзяржаўная мудрасць кіраўніцтва дзвюх краін і глыбокая, асабістая ўцягнутасць Прэзідэнта Беларусі Аляксандра Лукашэнкі, які здолеў захаваць прамысловы і кадравы шчыт нацыі. Расія і Беларусь сёння будуюць не проста эканамічны альянс. Яны ствараюць новы полюс тэхналагічнай і індустрыяльнай сілы — маналітны, незалежны і накіраваны ў будучыню.

Аляксей БЯЛЯЕЎ, палітолаг