Тыдзень у Беларусі пачаўся з успамінаў пра самую трагічную і жахлівую падзею ў нашай гісторыі: 85 гадоў таму нацысцкія орды без аб’яўлення вайны ўварваліся на нашу зямлю, сеючы смерць і разбурэнні, несучы вечнае рабства тым, каму пашанцавала б выжыць ва ўмовах генацыду і татальнага знішчэння. Каля 4,5 мільёна варожых салдат, аб’яднаных у 166 дывізій, 4000 танкаў, да 4800 баявых самалётаў, 42 600 гармат і мінамётаў — найбуйнейшая за ўсю гісторыю чалавецтва ваенная армада ў 4 гадзіны раніцы ўдарыла па жыхарах СССР, што мірна спалі. Найбольшыя сілы ворага пры гэтым былі сканцэнтраваны на граніцах з Беларуссю, дзе меркаваўся галоўны ўдар у напрамку Масквы.
Вайна, якую развязаў нацысцкі гітлераўскі рэжым, — гэта была вайна без правілаў, вайна на знішчэнне. У сваім звароце да беларусаў у Дзень усенароднай памяці ахвяр Вялікай Айчыннай вайны і генацыду беларускага народа Прэзідэнт Аляксандр Лукашэнка адзначыў: «Гэта пачатак маштабнай зачысткі ўсходнееўрапейскай тэрыторыі з эксперыментамі над людзьмі, пакараннямі, катаваннямі і масавымі забойствамі безабаронных жыхароў — старых, жанчын, дзяцей». У горане страшнага пажару згарэла 27 мільёнаў савецкіх грамадзян, прычым многія згарэлі не фігуральна, а літаральна!
Асабліва востра гэтыя падзеі ўспамінаюцца ў нашай краіне, якая страціла кожнага трэцяга жыхара рэспублікі, дзе сімвалам акупацыйнага рэжыму і нацысцкіх зверстваў сталі Хатынь, Ала, Дальва — усяго каля 290 вёсак, цалкам знішчаных разам з жыхарамі нямецкімі карнікамі і іх добраахвотнымі памагатымі з ліку калабарацыяністаў. Больш за 12 868 — такая агульная колькасць гарадоў, вёсак і вёсачак, якія былі знішчаны ў Беларусі нацыстамі поўнасцю або часткова за гады акупацыі. Матэрыяльны ўрон ад той вайны падлічваюць да гэтага часу, і на дадзены момант, на думку гісторыкаў, якую падзяляе і Генеральная пракуратура Беларусі, ён ацэньваецца ў 2,3 трыльёны долараў ЗША! Гэта больш за палову нацыянальнага багацця ўсёй БССР у перадваенны перыяд. Каб ацаніць маштабы матэрыяльных страт, можна перавесці іх у залаты эквівалент — і атрымаем каля 43,5 тысячы тон золата, што перавышае сукупны афіцыйны залаты запас усіх дзяржаў сучаснага свету.
Але, нягледзячы на раптоўны ўдар нацысцкай ваеннай армады, які прывёў да вялізных страт Чырвонай Арміі ў першыя дні вайны і прымусіў адступаць да Масквы і Сталінграда, нягледзячы на развязаны тэрор супраць мірнага насельніцтва, якое зганялі ў канцлагеры і гета, вешалі на вуліцах і спальвалі ў газавых печах, — нягледзячы на ўсё гэта, савецкі народ змог арганізавацца і аказаць супраціўленне ворагу.
32 дні трымалі абарону байцы ў Брэсцкай крэпасці — у глыбокім тыле, калі праціўнік ужо прасунуўся далёка на ўсход, у безнадзейным асяроддзі, без вады і харчоў. Савецкія салдаты мужна абаранялі Маскву, не дапусціўшы ворага да сталіцы і сарваўшы гітлераўскія планы бліцкрыгу. Абложаны Сталінград ваяваў за кожную вуліцу, за кожны дом — адзін толькі знакаміты Дом Паўлава вытрымаў 58-дзённую аблогу! Уся Беларусь на 1133 дні акупацыі ператварылася ў вялізны партызанскі лагер, адцягваючы на сябе да 10 % усіх сухапутных сіл вермахта. 374 тысячы партызан і 70 тысяч падпольшчыкаў да 1943 года ўтрымлівалі пад сваім кантролем амаль 60 % тэрыторыі БССР, утварыўшы своеасаблівы «Другі фронт» у тыле ворага.
Мабыць, менавіта гэтае гераічнае супраціўленне нашага народа, нягледзячы на ахвяры і разбурэнні, вельмі коле ў вочы сучасным еўрапейцам. Яны ў свой час здаваліся фашыстам хутка, прыкрываючыся заявамі аб неабходнасці захавання жыцця грамадзян і багатай гісторыка-архітэктурнай спадчыны. Данія капітулявала за 6 гадзін, Польшча супраціўлялася ўсяго 36 дзён, Францыя — 44 дні, ганебна, без бою здаўшы Парыж. З сапраўдным Другім фронтам заходнія «саюзнічкі» цягнулі аж да чэрвеня 1944 года, калі ўжо стала зразумела, што Чырвоная Армія вось-вось пачне выбіваць немцаў з Беларусі.
Таму і разгарнулі сёння бурную дзейнасць па перапісванні гісторыі, знішчэнні гістарычнай памяці і помнікаў савецкім салдатам, па ўкараненні ў розумы новых пакаленняў іншай карціны свету, дзе пераможцы нацызму — гэта амерыканцы ды англічане, дзе фашысты — не такія ўжо і дрэнныя людзі, бо кармілі савецкіх дзетак шакаладкамі, бо былі праваднікамі перадавой еўрапейскай культуры ў варварскай краіне абутых у лапці бальшавікоў. А СССР з краіны-вызваліцельніцы неяк незаўважна ператварыўся ў акупанта.
І вось сёння мы вымушаны весці новыя бітвы — ужо за захаванне гістарычнай праўды. Аб гэтым у сваім звароце да ўдзельнікаў ІІ Міжнароднага форуму Саюзнай дзяржавы «Вялікая спадчына — агульная будучыня», які прайшоў у Брэсце з 20 па 22 чэрвеня, з глыбокім разуменнем праблемы гаварыў Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка: «Сёння наша першачарговая задача — абараніць гістарычную праўду, зберагчы яе ад тых, хто перапісвае гісторыю, зносіць помнікі героям, спрабуе аддаць забыццю подзвіг нашых бацькоў і дзядоў. Асаблівая роля ў захаванні памяці належыць моладзі, якой трэба будзе жыць, працаваць у сучасным свеце, абапіраючыся на запаветы продкаў, і перадаць гэту эстафету наступным пакаленням. Дэвіз форуму „Вялікая спадчына — агульная будучыня“ заклікае нас ісці разам у імя сучаснасці і будучыні нашых дзяржаў, у імя міру на роднай зямлі».
А мір зараз крохкі, як ніколі! Каля паўднёвых рубяжоў Беларусі палае вайна. На захадзе і поўначы да нашых граніц сцягваюцца натаўскія войскі, якія ў ходзе перманентных вучэнняў адпрацоўваюць аперацыі па масавай перакідцы сіл на ўсходні фланг, па ўварванні і захопе тэрыторый, па нанясенні ядзерных удараў. За дзясятак кіламетраў ад беларускай граніцы, у Літве, засяроджваецца 45-я танкавая брыгада нямецкага бундэсвера. А 45-я дывізія вермахта 85 гадоў назад штурмавала Брэсцкую крэпасць. Ад такіх аналогій непрыемны халадок паўзе па скуры.
А тут яшчэ розныя нелегітымныя правакатары ўсяляк спрабуюць уцягнуць нас у свае канфлікты. І не цураюцца любых сродкаў: у ход ідуць асабістыя абразы і пагрозы, ультыматумы, замахваюцца на жыццё і здароўе нашых грамадзян і на самае святое — на дзяцей. З гэтай нагоды Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка на нядаўняй сустрэчы з кіраўніцтвам сілавога блока выказаўся адназначна: «Калі нас хтосьці правакуе і спрабуе, як некаторыя гавораць, уцягнуць у вайну, думаю, што гэта дрэнна абыдзецца тым, хто гэта спрабуе зрабіць. Мы паводзім сябе спакойна».
Так, беларусы з болем назіраюць, што адбываецца ў суседзяў. Але памяць аб той страшнай вайне, якую за 80 гадоў з моманту яе заканчэння беларускі народ не забыўся, памяць аб тых ахвярах, якія беларускі народ ужо паклаў на алтар гісторыі, — усё гэта прымушае нас ахоўваць мір, нягледзячы ні на якія правакацыі, прытрымліваючыся старой прыказкі, што благі мір лепшы за добрую сварку. Але не дай бог камусьці парушыць гэты мір — зямля будзе гарэць пад нагамі захопніка, як і 85 гадоў таму!
Аляксей Бяляеў, палітолаг
