Вось і на мінулым тыдні паміж глыбокімі і сяброўскімі зносінамі з лідарам М’янмы Мін Аун Хлайнам, наведваннем зброевага прадпрыемства «Кідма Тэк» і дакладам міністра сельскай гаспадаркі і харчавання аб стане галіны і разліках на ўраджай, Аляксандр Лукашэнка вывучыў і падпісаў Указ № 277 «Аб развіцці гандлю, грамадскага харчавання і бытавога абслугоўвання на тэрыторыі сельскай мясцовасці і малых гарадскіх паселішчаў».

Здавалася б, якая дробязь — гандаль на сяле, пральні ды цырульні ў вёсцы! Ці прэзідэнцкая гэта справа — думаць аб падобных рэчах. Аднак насамрэч менавіта гэтыя пытанні і складаюць аснову паўсядзённага жыцця беларусаў, якія пражываюць у той самай сельскай мясцовасці і ў малых гарадскіх паселішчах, — а гэта, па статыстыцы, каля 3,3 млн чалавек! Таму для іх, для трэцяй часткі грамадзян нашай краіны, указ, падпісаны Прэзідэнтам Аляксандрам Лукашэнкам, мае вельмі важнае значэнне. Гэты сістэмны нарматыўны акт закліканы фундаментальна змяніць падыход да сацыяльнага абслугоўвання жыхароў глыбінкі, замацаваць за чалавекам у вёсцы права на высокую якасць жыцця і стварыць заканадаўчы падмурак для раўнамернага развіцця рэгіёнаў.

Прыняццю ўказа № 277 папярэднічала сур’ёзная, прынцыповая размова на вышэйшым дзяржаўным узроўні. Дакумент стаў прамой рэакцыяй кіраўніка дзяржавы на назапашаныя праблемы ў сельскім гандлі. Нагадаем, што праведзеная 7 жніўня выязная нарада ў Вілейскім раёне па пытаннях сацыяльнага забеспячэння вяскоўцаў ператварылася ў жорсткі разбор палётаў для кіраўніцтва Белкаапсаюза, Міністэрства антыманапольнага рэгулявання і гандлю (МАРГ) і мясцовых улад.

Як высветлілася падчас нарады, Камітэт дзяржаўнага кантролю Беларусі зафіксаваў парушэнні амаль у 90 % правераных гандлёвых аб’ектаў у вёсцы! Уражвала кола праблем: ад нясвежых і няякасных прадуктаў да завышаных цэн і небагатага асартыменту. Грамадзяне скардзіліся на пратэрмінаваныя харчовыя тавары, на адсутнасць нават самых элементарных пазіцый «баршчавога набору» (бульба, буракі, цыбуля), на збоі ў рабоце аўтакрам. Аляксандр Лукашэнка быў непрыемна ўражаны тым фактам, што Белкаапсаюз, найбуйнейшая гандлёвая сетка ў Беларусі, сутыкаецца з дэфіцытам работнікаў і прадаўцоў у вёсцы і закрывае магазіны (314 аб’ектаў закрылася толькі за апошні год). Выклікала шмат пытанняў і адсутнасць магчымасці атрымання ў вёсцы паслуг бытавога абслугоўвання.

Нормы падпісанага 20 жніўня ўказа Прэзідэнта № 277 якраз і прысвечаны ўстараненню вышэйназваных недахопаў і стварэнню атмасферы, якая спрыяе развіццю ў сельскай мясцовасці высокай якасці жыцця. У ім гарманізаваны інтарэсы вяскоўцаў, якім патрэбны даступныя паслугі, і суб’ектаў гаспадарання, якія сутыкаюцца з высокай лагістычнай затратнасцю. Дакумент абавязвае мясцовыя выканаўчыя камітэты сумесна з Белкаапсаюзам і прыватным бізнесам на працягу 2027 года аднавіць сетку комплексных прыёмных пунктаў бытавога абслугоўвання, увесці графікі аўтакрам, зацвердзіць пералік сацыяльных тавараў з фіксаванай нацэнкай. Больш за тое, дакумент уводзіць персанальную адказнасць старшынь райвыканкамаў за выкананне гэтых норм.

Падпісаны Прэзідэнтам указ — заканамерная і лагічная частка агульнай дзяржаўнай палітыкі адраджэння вёскі, якая прадугледжвае стварэнне камфортных умоў для вяскоўцаў нароўні з гараджанамі. Ключавымі прынцыпамі гэтай палітыкі з’яўляюцца даступнасць і роўнасць у вёсцы прадпрыемстваў грамадскага харчавання і бытавых паслуг. Незалежна ад месца жыхарства, чалавек павінен мець магчымасць купіць прадукты, атрымаць бытавую паслугу, паабедаць па-за домам, а цэны ў сельскай краме не павінны быць вышэйшыя за гарадскія, і асартымент не павінен быць меншым. Пры гэтым дзяржава не імкнецца манапалізаваць сферу паслуг, а стымулюе прыватную ініцыятыву: стварае ўмовы для малога бізнесу, уводзячы падатковыя канікулы, устанаўліваючы танныя стаўкі арэнды, забяспечваючы кампенсацыю для набыцця абсталявання.

Дзелавая супольнасць сустрэла ўказ з асцярожным аптымізмам. Буйныя гандлёвыя сеткі ўжо маюць вопыт работы ў аграгарадках, але часта сутыкаюцца з нізкай рэнтабельнасцю з-за малога патоку пакупнікоў. Указ прапануе механізмы, якія робяць такую работу выгаднай. Напрыклад, для крам у населеных пунктах да 2000 чалавек уводзіцца паніжаная стаўка падатку на прыбытак (на 50 % ніжэй за базавую), а таксама льготная арэнда памяшканняў — 1 рубель за квадратны метр у першы год. Акрамя таго, дзяржава субсідзіруе транспартныя выдаткі на дастаўку тавараў.

Указ стварае ўмовы для развіцця лічбавізацыі і мабільнага гандлю ў вёсцы, што немалаважна для прасунутай сельскай моладзі. Ён замацоўвае абавязковае ўкараненне аўтакрам з тэрміналамі аплаты і магчымасцю замовы тавараў праз інтэрнэт. Да 2028 года кожны раён павінен быць ахоплены маршрутамі мабільнага гандлю з перыядычнасцю не радзей як два разы на тыдзень. Таксама ўводзіцца нарматыў: час чакання дастаўкі замоўленага тавару ў аддаленую вёску не павінен перавышаць 48 гадзін.

Вялікія льготы прадугледжаны і для прадпрымальнікаў, якія гатовы працаваць у сельскай мясцовасці ў сферы бытавога абслугоўвання насельніцтва. Для цырульнікаў, майстроў па рамонце абутку, швачак, а таксама ўладальнікаў невялікіх кафэ ўказ уводзіць «пад’ёмны» сертыфікат у 10 тысяч рублёў на куплю абсталявання. Акрамя таго, мясцовыя ўлады абавязаны даваць памяшканні ў арэнду без таргоў. У Белкаапсаюзе адзначылі, што ўжо сфарміраваны пералік з 300 населеных пунктаў, дзе найперш з’явяцца комплексныя прыёмныя пункты. Прыватныя прадпрымальнікі, асабліва маладыя, бачаць у гэтым шанц пачаць сваю справу без вялікіх стартавых укладанняў.

Указ № 277 «Аб развіцці гандлю, грамадскага харчавання і бытавога абслугоўвання на тэрыторыі сельскай мясцовасці і малых гарадскіх паселішчаў» — гэта не проста чарговы нарматыўны акт. Гэта маніфест новай сацыяльнай палітыкі, дзе інтарэсы чалавека ставяцца вышэй за ведамасныя справаздачы. Ён замацоўвае права кожнага беларуса, дзе б ён ні жыў, на належны ўзровень бытавога камфорту. Нормы ўказа даюць магчымасць захаваць дэмаграфічны патэнцыял вёскі, прадухіляючы адток насельніцтва, асабліва моладзі. Бо калі ў вёсцы ёсць звычайная крама, дзе можна купіць свежыя прадукты, кафэ, дзе можна сустрэцца з сябрамі, і майстэрня, дзе адрамантуюць боты ці туфлі, — знікае адчуванне «інфармацыйнай і бытавой ізаляцыі». Гэта павялічвае прывабнасць сельскага ладу жыцця. Дакумент садзейнічае сацыяльнай стабільнасці і справядлівасці: ён ускосна падтрымлівае даходы сельскіх жыхароў — праз зніжэнне іх расходаў (даступныя цэны ў крамах, бясплатная дастаўка). Акрамя таго, ён дае работу тысячам людзей у сферы паслуг, што зніжае напружанне на рынку працы ў малых гарадах. Нарэшце, указ № 277 — гэта канкрэтны механізм, які садзейнічае рэалізацыі прынцыпу «дзяржава для чалавека», замацоўваючы адказнасць мясцовых улад за стварэнне ў вёсцы абавязковага мінімуму камфорту.

Сувязь гэтага ўказа з нарадай у Вілейскім раёне відавочная: Прэзідэнт пачуў людзей, даў жорсткую ацэнку мясцовай уладзе і потым падмацаваў свае патрабаванні юрыдычнай сілай. Бізнес, у сваю чаргу, атрымаў дакладныя і выгадныя правілы гульні. А сяляне — надзею на тое, што іх жыццё будзе станавіцца лепшым не на словах, а на справе.

Беларусь працягвае будаваць сацыяльна арыентаваную дзяржаву, дзе вёска — не забытая ўскраіна, а паўнавартасная частка адзінай краіны. І ў цэнтры гэтага працэсу стаіць чалавек, які асабіста адказвае за кожнае абяцанне, — Прэзідэнт Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка. Клопат кіраўніка дзяржавы аб сялянах не ведае выхадных і свят. Гэта праца на кожны дзень, вынік якой бачаць мільёны людзей, і якая дае ім надзею, што вёска будзе жыць, развівацца і заставацца тым самым «родным кутком», які беларусы носяць у сэрцы, дзе б ні знаходзіліся.

Аляксей БЯЛЯЕЎ, палітолаг