Працягласць падлеткавага перыяду пачынаецца з 11 гадоў, а заканчваецца ў 17. Ён спалучае ў сабе дзёрзкасць і агрэсію, ранімасць і эгаізм.

У чым выяўляецца крызіс падлеткавага ўзросту?

1. У гэты час у школьнікаў пастаянна і рэзка мяняецца настрой і перавагі.
2. Імкненне да самавыяўлення, самасцвярджэння, самавыхавання. 
3. Дэманстрацыя незалежнасці. 
4. Зніжэнне матывацыі да вучобы. 
5. Канфлікты з бацькамі, педагогамі.
6. Зніжэнне паспяховасці.
7. Адмова ад творчых заданняў (і ад любой каманднай працы).
8. Павышаная адчувальнасць у псіхічным фоне (агрэсія, імпульсіўнасць).
9. Разыходжанне паміж словам і справай (дзіця пачынае хлусіць у твар).
10. Дэманстрацыя сваёй даросласці, спробы быць нароўні з дарослымі.
11. Шмат хобі.

Факт: У падлеткаў рост касцей і мышцаў значна апярэджвае развіццё сардэчна-сасудзістай сістэмы, з-за чаго ўзнікаюць галавакружэнні, страта прытомнасці пры нагрузках. Цела імкліва змяняецца, мозг не паспявае каардынаваць рухі, і многія падлеткі становяцца нязграбнымі.

Які самы складаны перыяд у падлеткаў? Па выніках апытання, у якім прынялі ўдзел каля тысячы дарослых, цяжэй за ўсё становіцца бацькам, калі падлетку спаўняецца 15 гадоў.

Колькі доўжыцца крызіс падлеткавага ўзросту? Ён працягваецца ў сярэднім ад 5 да 8 гадоў. Падлеткавы крызіс з’яўляецца адным з самых працяглых і глабальных у жыцці чалавека. 

Як пубертат уплывае на псіхіку? У падлеткавым узросце дзеці вырашаюць для сябе няпростыя жыццёвыя задачы, спрабуюць зразумець сябе, сваё «Я», шукаюць сваё месца ў свеце. Акрамя таго, пубертатны перыяд суправаджаецца гарманальным усплёскам, які правакуе рэзкія перапады настрою, раптоўна ўзнікае гнеў, грубасць, істэрыкі. У гэты перыяд падлетак перажывае фізіялагічныя змены. Як і ў малодшых дзяцей, лішак эмоцый можна накіраваць на спорт, захапленні, хобі. 

Праблемы падлеткавага ўзросту:

• нізкая самаацэнка, незадаволенасць знешнасцю
• нежаданне вучыцца
• праблемы ў зносінах з аднагодкамі
• праблемы ў зносінах з дарослымі (асабліва з бацькамі)
• пратэсныя паводзіны і, як вынік, шкодныя звычкі.

Чаму падлетак грубіць бацькам? Падлеткі выкарыстоўваюць грубасць як заклік да бацькоў змяніць свае адносіны да іх. У гэтым узросце пачынаецца натуральны працэс сепарацыі (аддзялення ад бацькоў).

У дзяўчынак гарманальныя змены запускаюцца на 1-2 гады раней, чым у хлопчыкаў, і доўжацца ў сярэднім 3 гады. У норме працэс займае ад 2 да 6 гадоў.

Як зразумець, што ў вас цяжкі падлетак? Характэрныя рысы — напускная незалежнасць, непаслушэнства, грубасць, жорсткасць, грэбаванне грамадскімі нормамі і правіламі. Дзеці схільныя да канфліктаў, недысцыплінаваныя, прагульваюць школьныя заняткі, ігнаруюць хатнія абавязкі, правакуюць бойкі, спрабуюць алкаголь.

Што рабіць з падлеткавым крызісам? Як правільна паводзіць сябе бацькам у гэты перыяд?

1. Старайцеся не ціснуць на дзіця. Гэта разбурае давер.
2. Слухайце дзіця. Уважлівыя бацькі ўбачаць і зразумеюць, аб чым перажывае падлетак. 
3. Праяўляйце спачуванне і падтрымку.
4. Дзіцяці важна ведаць, што з яго меркаваннем лічацца.
5. Не крытыкуйце. Бо толькі вы любіце яго безумоўна. 
6. Ваша безумоўная любоў дапаможа пераадолець падлеткавы крызіс. Любіце ў дзецях усё, нават тое, што вас раздражняе.
7. Кажыце «так» часцей, чым «не». 
8. І ўсё ж умейце сказаць «не». 
9. Дазваляйце запрашаць дадому сяброў. 
10. Далучайце падлетка да выканання хатніх спраў. Гэта дазволіць дзіцяці адчуваць сябе больш дарослым і сфарміруе правільнае разуменне таго, што ў дарослых людзей больш не толькі правоў, але і абавязкаў.

Любіце і паважайце сваё дзіця нават у канфліктных сітуацыях. І ніколі не грэбуйце яго даверам, калі яно дзеліцца чымсьці патаемным і важным. Толькі разуменне з боку дарослых зможа выратаваць сям’ю ад непрыемнасцяў і сур’ёзных канфліктаў. 

Сямейны псіхолаг, коўч па асабістых адносінах Алена ШАЎЧЭНКА

Фота: pexels. com