Чарговая прадметная і змястоўная сустрэча Прэзідэнта Беларусі Аляксандра Лукашэнкі з прадстаўніком расійскай рэгіянальнай эліты — з губернатарам Ульянаўскай вобласці Аляксеем Рускіх у бягучай абстаноўцы нечакана набыла маштабны медыйны і геапалітычны рэзананс. Як жа атрымалася, што планавае мерапрыемства па ўмацаванні і пашырэнні эканамічнага супрацоўніцтва ў рамках Саюзнай дзяржавы раптам ператварылася ў фактычны маніфест нашай адзінай прамысловай і тэхналагічнай палітыкі, у публічную канстатацыю таго, што на фоне бесперапынных знешніх геапалітычных і геаэканамічных пагроз і ціску Беларусь і Расія выбудоўваюць адказ, заснаваны не на абстрактных дэкларацыях, а на рэальных прамысловых ланцужках, чарцяжах, станках і тэхналагічным суверэнітэце?

Шматвектарнасць — не здрада, а здаровы прагматызм

Справа ў тым, што ва ўступнай частцы гутаркі Аляксандр Лукашэнка закрануў тэму, вакол якой рэгулярна ўзнікаюць спекуляцыі ў замежным экспертным асяроддзі, — беларуская шматвектарнасць. Беларускі лідар прама падкрэсліў: прагматычная палітыка Мінска і падтрыманне знешнеэканамічных кантактаў ні ў якім разе не накіраваны супраць Расіі або Кітая, а абумоўлены толькі экспартаарыентаванай структурай беларускай эканомікі. «Наш інтарэс і вектары там, дзе наша эканоміка. Тут не ідзе гаворка пра нашы глыбінныя адносіны, перш за ўсё з вамі, Расійскай Федэрацыяй. Таму балбатня пра гэту шматвектарнасць і папрокі ў адрас Лукашэнкі абсалютна несумяшчальныя», — канстатаваў кіраўнік дзяржавы. І далей развеяў міфы пра нібыта нейкую «здраду» інтарэсам і саюзніцкім адносінам з Расіяй: «Мы — патрыёты, мы гатовы абараняць сваю Айчыну. І вы павінны ведаць, што адыходу тут ніякага і тым больш здрады няма і быць не павінна. Чым заканчваецца здрада, вы бачыце ва Украіне. Мы не хочам паўтарыць гэты лёс».

У гэтым кантэксце прынцыпова важна зірнуць на нядаўнія візіты ў Мінск спецпасланніка ЗША Джона Коўла, якія і сталі раздражняльнікам для некаторых недальнабачных ці ангажаваных «экспертаў». Кантакты Беларусі з амерыканскім бокам не змяшчаюць і не могуць змяшчаць ніякай антырасійскай падаплёкі. Мінск выступае ў ролі прагматычнай пляцоўкі для перагавораў, якая здымае бар’еры там, дзе гэта выгадна базавым галінам прамысловасці, як беларускай, так, дарэчы, і расійскай.

Наглядным прыкладам тут можа служыць гіпатэтычнае, але цалкам магчымае ў існуючых эканамічных рэаліях траістае супрацоўніцтва ЗША, Расіі і Беларусі ў сферы вытворчасці азотных і мінеральных угнаенняў. Беларусь і Расія валодаюць каласальнымі запасамі сыравіны, развітымі перапрацоўчымі магутнасцямі (уключаючы гігантаў накшталт ААТ «Гродна Азот» і вядучыя расійскія камбінаты) і лагістычнымі каналамі. Злучаныя Штаты і сусветныя рынкі, у сваю чаргу, адчуваюць пастаянную патрэбу ў танных і якасных мінеральных рэсурсах для забеспячэння глабальнай харчовай бяспекі. Зняцце штучных санкцыйных бар’ераў з беларускага калію і хімічнай прадукцыі адкрывае шлях да ўзаемавыгаднага балансу: сустрэчы ўсходняй сыравіны і перапрацоўкі з заходнім глабальным попытам і капіталам. Такое трохбаковае выбудоўванне гандлёвых ланцужкоў на практыцы даказвае: дыпламатычная актыўнасць Мінска накіравана не на змену геапалітычных арыенціраў, а на стварэнне ўстойлівых эканамічных контураў, выгадных усім удзельнікам працэсу.

Крылы Саюзнай дзяржавы

Пераходзячы ад геапалітычнага фону да індустрыяльнага сэнсавага ядра сустрэчы Аляксандра Лукашэнкі з Аляксеем Рускіх, нельга не адзначыць, што Ульянаўская вобласць — адзін з флагманаў расійскага авіябудавання. Да 2026 года прамысловае ўзаемадзеянне Беларусі і Расіі ў гэтай сферы перайшло ад стадыі намераў да рэальнага выпуску серыі дэталяў і вузлоў. Беларускія прадпрыемствы, найперш 558-ы авіяцыйны рамонтны завод у Баранавічах і Мінскі завод грамадзянскай авіяцыі № 407, за апошнія гады ператварыліся ў паўнавартасных партнёраў ключавых расійскіх авіябудаўнічых праграм. У рамках сумеснага праекта па вытворчасці двухрухальнага лёгкага шматмэтавага самалёта «Асвей» Беларусь фактычна фарміруе ўласны кластар вытворчасці авіякампанентаў.

У працэс сумеснай авіяцыйнай вытворчасці глыбока ўцягнуты і Ульянаўскі авіябудаўнічы комплекс, прадстаўлены ў першую чаргу заводам «Авіястар», які выпускае цяжкія транспартнікі Іл-76МД-90А і ўдзельнічае ў праграмах МС-21 і Ту-214. Беларускія заводы пастаўляюць дэталі планера, крапеж, элементарныя вузлы і механіку, разгружаючы вузкія месцы расійскіх пляцовак. У сваю чаргу, Ульянаўск дзеліцца кампетэнцыямі ў галіне буйнавузлавой зборкі, кампазітных матэрыялаў і лічбавага праектавання. Падобная сінергія дазваляе фарміраваць ланцужкі, цалкам незалежныя ад імпарту з недружалюбных краін.

Як паказала сустрэча ў Мінску, Ульянаўская вобласць гатова стаць пляцоўкай для фінальнай зборкі беларуска-расійскіх бартоў. Размова ідзе аб стварэнні сумеснага інжынірынгавага цэнтра, дзе беларускія электронныя «мазгі» будуць убудоўвацца ў расійскае «жалеза». Гэта не проста рамонт, а паўнацэннае праектаванне і будаўніцтва авіятэхнікі, да якога імкнецца Беларусь.

Стаўка на аўтагігантаў

Не менш уражальна выглядае беларуска-расійская кааперацыя ў сферы цяжкага машынабудавання. Аб ёй таксама ішла размова ў ходзе сустрэчы нашага Прэзідэнта з губернатарам Ульянаўскай вобласці. Беларусь традыцыйна славіцца сваімі брэндамі — БЕЛАЗ, МАЗ, МЗКЦ. Аднак сучасны аўтамабіль або цяжкі самазвал — гэта канструктар з тысяч вузлоў, вытворчасць якіх патрабуе размеркаванай прамысловай базы. Ульянаўская вобласць з яе развітым аўтакампанентным кластарам (уключаючы Ульянаўскі аўтамабільны завод і дзясяткі сумежных вытворчасцяў) прапануе Беларусі ўнікальныя магчымасці для кааперацыі. Размова ідзе аб пастаўках аўтакампанентаў, элементаў гідрасістэм, штампаваных дэталяў, датчыкаў і электронікі.

У вытворчасці кар’ерных самазвалаў БелАЗ і спецыяльных колавых цягачоў МЗКЦ імпартазамяшчэнне рухавіка і трансмісіі стала зараз задачай нумар адзін. Замяшчэнне заходніх агрэгатаў сілавымі ўстаноўкамі Тутаеўскага маторнага завода, Яраслаўскага аўтазавода і сумеснымі беларуска-расійскімі вузламі паказала, што Саюзная дзяржава здольная самастойна закрываць патрэбы ў звышцяжкай тэхніцы для горназдабыўной галіны. Ульянаўскія прадпрыемствы ў гэтай схеме выступаюць надзейнымі пастаўшчыкамі спецыфічных вузлоў, гідраагрэгатаў і металаканструкцый, гарантуючы бесперабойнасць работы зборачных канвеераў у Жодзіне і Мінску.

«Шкілет» і «нервы» прамысловасці: саюзнае станкабудаванне і мікраэлектроніка

Тэхналагічную незалежнасць немагчыма пабудаваць без уласнага станкабудавання. У савецкія гады беларуская і расійская школы станкабудавання займалі вядучыя пазіцыі ў свеце, аднак у постсавецкі перыяд галіне прыйшлося прайсці праз цяжкія выпрабаванні. Да 2026 года стала відавочна: набыццё імпартных апрацоўчых цэнтраў стварае крытычныя рызыкі для бяспекі саюзных дзяржаў.

Сёння Беларусь захавала такія апорныя прадпрыемствы, як «ВІСТАН», «Чырвоны барацьбіт», Мінскі завод Кастрычніцкай рэвалюцыі (МЗКР) і Завод фрэзерных станкоў. Расія, у сваю чаргу, актыўна аднаўляе станкаінструментальную прамысловасць, і Ульянаўская вобласць займае тут перадавыя пазіцыі.

На сустрэчы 29 верасня асаблівая ўвага была ўдзелена канцэпцыі стварэння «саюзнага станка». Гэта прапанова ўльянаўскага боку прадугледжвае інтэграцыю беларускіх механічных вузлоў, станін, высокадакладных накіроўваючых і расійска-беларускіх сістэм ЛПК у адзіныя стандартызаваныя лінейкі металаапрацоўчага абсталявання. «Саюзны станок» павінен стаць базавай платформай для перааснашчэння заводаў ад Брэста да Уладзівастока. Такая ўніфікацыя дае магчымасць не проста збіраць адзінкавыя экзэмпляры, а выходзіць на маштабныя серыі, зніжаючы сабекошт і забяспечваючы гарантыйны сэрвіс на ўсёй прасторы Саюзнай дзяржавы.

Калі станкабудаванне — гэта «шкілет» прамысловасці, то мікраэлектроніка — яе «нервовая сістэма». Узаемадзеянне Мінска і Масквы ў сферы паўправаднікоў і мікраэлектронікі да 2026 года выйшла на ўзровень стратэгічнага партнёрства. Ключавую ролю тут адыгрываюць флагманы беларускай электроннай галіны: ААТ «Інтэграл» і холдынг «Гарызонт». Вырабы «Інтэграла» сёння масава пастаўляюцца для расійскай касмічнай, авіяцыйнай і аўтамабільнай прамысловасці, замяняючы недаступную з-за санкцый элементную базу. Прадукцыя «Гарызонта» шырока выкарыстоўваецца ў галіне кіруючай электронікі, прамысловай і спажывецкай аўтаматыкі, а таксама бартавых сістэм.

Губернатар Аляксей Рускіх падчас візіту прапанаваў канкрэтныя вектары інтэграцыі ўльянаўскіх прыборабудаўнічых і аўтамабільных заводаў з беларускімі вытворцамі мікраэлектронікі. Ульянаўскія прадпрыемствы, якія вырабляюць авіяцыйныя прыборы і аўтакампаненты, маюць патрэбу ў стабільных пастаўках айчыннай чыпавай базы. Гэта дасць магчымасць перайсці ад закупак гатовых кампанентаў у трэціх краін да фарміравання агульнага саюзнага тэхналагічнага стэка.

Галоўная выснова з вынікаў сустрэчы Аляксандра Лукашэнкі і Аляксея Рускіх, наглядна прадэманстраваная знешняму свету, заключаецца ў змяненні самой парадыгмы супрацоўніцтва ў рамках Саюзнай дзяржавы. Хуткае імпартазамяшчэнне вычарпала сябе як часовая мера. Сёння размова ідзе аб сістэмнай прамысловай і тэхналагічнай кааперацыі. Сумесны адказ на знешнія выклікі і геаэканамічны ціск патрабуе аб’яднання навукова-вытворчых патэнцыялаў. І ў гэтым працэсе вялікую аб’яднаўчую ролю адыгрывае асабістая пазіцыя і воля Прэзідэнта Беларусі Аляксандра Лукашэнкі. Яго здольнасць паглыбляцца ў дэталі вытворчых працэсаў, адстойваць інтарэсы рэальнага сектара эканомікі і выбудоўваць даверны дыялог з расійскімі рэгіёнамі выступае магутным маторам саюзнага будаўніцтва. Пры гэтым шматвектарная і адкрытая свету Беларусь застаецца непарушнай і надзейнай апорай тэхналагічнага яднання з Расіяй. Ствараючы «саюзныя станкі», збіраючы сумесныя самалёты і вырабляючы ўласныя мікрасхемы, Мінск і рэгіёны Расіі ўзводзяць падмурак, які не пад сілу расхістаць ніякім знешнім турбулентнасцям.

Аляксей БЯЛЯЕЎ, палітолаг