Вы тут

Індывідуальны падыход


Што можа змяніцца пасля падпісання Канвенцыі аб правах інвалідаў?

У канцы верасня Беларусь далучылася да Канвенцыі аб правах інвалідаў. Адпаведны ўказ падпісаў кіраўнік дзяржавы Аляксандр Лукашэнка. Падзея, важная для паўмільёна грамадзян (менавіта столькі людзей з асаблівасцямі ў развіцці пражывае ў нашай краіне). Канвенцыя лічыцца адным з самых перадавых дакументаў па правах чалавека, які ўлічвае досвед папярэдняга заканадаўства. У ёй акцэнтуецца ўвага на тым, што праблема інваліднасці не ў парушэнні здароўя, а ў дыскрымінацыі. Бар'еры ў асяродку, а не хвароба, перашкаджаюць чалавеку ўключыцца ў грамадства і робяць недаступнымі шэраг правоў. Падпісаўшы канвенцыю, Беларусь бярэ на сябе пэўныя абавязкі: не ствараць дыскрымінацыйных нормаў у дачыненні да інвалідаў, імкнуцца да інклюзіі, прымяняць універсальны дызайн. Якія канкрэтныя дзеянні патрэбны ў гэтым напрамку і чаму ўмяшанне дзяржавы ў сітуацыю абавязковае?

Не новыя правы, а ўдакладненне папярэдніх

Прапанова далучыцца да канвенцыі гучала ад грамадскіх арганізацый яшчэ сем гадоў таму. Пазней, у 2009-2010 гадах, Мінпрацы сумесна з ААН правялі маштабнае даследаванне. Вывучылі становішча людзей з інваліднасцю ў краіне, прааналізавалі, наколькі наша заканадаўства адпавядае канвенцыі. І не знайшлі супярэчнасцяў.

— Некаторыя баяцца, што інваліды праз гэту канвенцыю спрабуюць выбіць сабе новыя прывілеі, — кажа каардынатар Офіса па правах людзей з інваліднасцю Сяргей ДРАЗДОЎСКІ. — Але канвенцыя не нясе ніводнага права, якога б не было ў беларускай Канстытуцыі. Яна проста ўдакладняе гэтыя правы, прапаноўвае канкрэтныя меры вырашэння праблемы інваліднасці. Праграмы па паляпшэнні ўмоў жыцця людзей з асаблівасцямі ў развіцці павінны распрацоўвацца не ў вярхах. Не ведаеш на мясцовым узроўні, што варта зрабіць, — спытай у самога інваліда. Размовы пра тое, што адпавядаць патрабаванням канвенцыі вельмі дорага, таксама няпраўда. Як паказвае замежная практыка, колькі грошай грамадства раней траціла на вырашэнне праблем інваліднасці, столькі будзе выдаткоўваць і цяпер. Пытанне ў тым, каб іх аптымальна выкарыстаць.

Падпісанне канвенцыі — толькі першы крок. Далей неабходна ратыфікаваць дагавор (уключыць у заканадаўства краіны) і прывесці да яго нормаў беларускае права і практыку. Сяргей Драздоўскі мяркуе, што ратыфікацыю можна зрабіць ужо ў наступным годзе: Беларусь гатова да яе больш за многіх суседзяў. Аднак, на думку эксперта, у айчынным заканадаўстве ёсць недахопы. Мы дэкларуем недыскрымінацыю і кажам, што арганізуем грамадства так, што будуць забяспечвацца роўныя правы. У той жа час у заканадаўстве адсутнічае інстытут забароны дыскрымінацыі (для тых сітуацый, калі нормы не выконваюцца), уласцівы сусветнай практыцы. Не зусім карэктная і працэдура пазбаўлення дзеяздольнасці. Яна не ўлічвае, што кожны выпадак псіхічнага захворвання індывідуальны. Такі падыход выводзіць вялікую колькасць людзей з грамадзянскага стану. Фактычна чалавек, прызнаны недзеяздольным, пазбаўляецца доступу да 17 правоў!

Камфорт не патрабуе звышвыдаткаў

Паводле канвенцыі, дзяржава павінна ствараць умовы, каб людзі з асаблівасцямі ў развіцці жылі самастойна, у звычайных месцах, а не ў спецыяльна адведзеных для гэтага ўстановах.

— Інтэрнаты не спрыяюць інклюзіі, бо вымаюць чалавека з грамадства, — звяртае ўвагу Сяргей Драздоўскі. — Калі сям'я жыве і ведае, што як толькі іх родзіч стане хворым, яна зможа ад яго пазбавіцца, гэта падрывае салідарнасць.

На незалежны лад жыцця і поўную рэалізацыю сваіх правоў інваліды могуць разлічваць толькі ў безбар'ерным асяродку. І ў гэтым пытанні сістэмнасць абавязковая. Будаўніцтва не павінна зводзіцца да стварэння нейкай колькасці спецыяльных элементаў: так мы не зробім горад цалкам даступным. Канвенцыя абавязвае таксама старацца забяспечыць аб'екты, адкрытыя для насельніцтва, знакамі, выкананымі Брайлем у чытабельнай і зразумелай форме. Будынак, камфортны для ўсіх, не патрабуе нейкіх звышвыдаткаў. Калі закладваць даступнасць на этапе праектавання, узвядзенне дома ці офіса падаражэе толькі на 2-10 працэнтаў. Два працэнты — гэта на ўзроўні звычайных страт, ад дажджоў ці крадзяжоў матэрыялаў. Дзесяць працэнтаў у нас на будоўлі губляецца і цяпер. Для параўнання: зрабіць зручным для інвалідаў ужо гатовае памяшканне можа каштаваць палову ад сумы, выдаткаванай на сам будынак. Таму прыстасаванне аб'ектаў потым амаль ніколі немагчыма ў поўнай меры.

Навучанне ў інтэграваных класах

Асобны артыкул канвенцыі тычыцца інклюзіўнай адукацыі. Галоўны яе прынцып — усе вучацца па агульнай праграме, але з індывідуальнымі планамі. І, трэба сказаць, дзяржава ўжо ўзялася за гэты напрамак. Сёлета з'явілася канцэпцыя развіцця інклюзіўнай адукацыі для асоб з асаблівасцямі ў развіцці. Пакуль гэта толькі агульны план дзеянняў. Каб сістэма запрацавала належным чынам, трэба прыняць яшчэ шэраг лакальных дакументаў, якія канкрэтызавалі б патрабаванні да навучальных устаноў і задачы педагогаў.

— Да адукацыі нельга падысці аднабока, — каментуе дырэктар грамадскай арганізацыі «Дзеці. Аўтызм. Бацькі» Таццяна ЯКАЎЛЕВА. — Усё павінна рэгулявацца па асобных катэгорыях. Сёння школьнікі з аўтызмам, напрыклад, вымушаны вучыцца па праграмах для дзяцей з інтэлектуальнай недастатковасцю ці з затрымкай псіхічнага развіцця. Што, вядома, не ўлічвае іх разумовых здольнасцяў. Патрэбна нацыянальная міжведамасная праграма, дзе б спалучаліся пытанні адукацыі, медыцыны, сацыяльнай дапамогі.

Вопыт інтэграваных класаў у Беларусі ўжо ёсць. Адкрыць іх, зразумела, складаней, чым звычайныя. Хаця б з фінансавага боку: адзін такі клас — абсталяванне і падрыхтоўка спецыялістаў — абыдзецца ў дзясяткі тысяч долараў. Для тых жа дзяцей з аўтызмам абавязковы рэсурсны пакой. Неабходны псіхолагі, што займаюцца паводзінамі; цьютары, без якіх сістэма не запрацуе. Трэба павышаць кваліфікацыю спецыялістаў, пачынаючы ад дэфектолага і заканчваючы кожным настаўнікам-прадметнікам, каб тыя ведалі аб асаблівасцях той ці іншай катэгорыі дзяцей. Ва ўсім гэтым маюць патрэбу і звычайныя школьнікі, толькі не ў такой ступені.

— Сярод задач педагогаў не толькі навучанне, але і выхаванне. На сістэме адукацыі вялікая адказнасць, бо тое пакаленне, якое будзе развіваць ідэі інклюзіі, расце цяпер, — мяркуе Таццяна Якаўлева.

Не забарона, а рэкамендацыі да працы

Па статыстыцы, большасць інвалідаў, што працуюць, заняты на пасадах, якія не прадугледжваюць кар'ернага росту. З розных прычын, аб'ектыўных і не вельмі, людзі з асаблівасцямі ў развіцці займаюць непрэстыжныя і нізкааплатныя вакансіі. Канвенцыя сцвярджае: некаторыя грамадзяне ніколі не змогуць канкурыраваць на роўных на рынку працы. Таму трэба ствараць умовы, у якіх гэтыя людзі будуць рэалізоўваць сябе з улікам іх магчымасцяў. Забяспечыць разумнае прыстасаванне рабочых месцаў, увесці спецыялізаваныя віды работ, наймаць інвалідаў у дзяржаўным сектары.

На працягу апошніх пяці гадоў беларускія медыкі спрабуюць укараняць новы, прагрэсіўны, падыход — выдаюць рэкамендацыі да працы. Урачы вызначаюць шэраг работ, якія чалавеку супрацьпаказаны, бо такім чынам ён будзе несці яўную бяспеку сябе і наваколлю. Але гэта не значыць, што яму забаронены астатнія прафесіі.

А што рабіць з наймальнікамі, якія ў сілу сваіх забабонаў адмаўляюцца прымаць на працу адукаваных і здольных інвалідаў? Самы распаўсюджаны інструмент рэгулявання гэтага пытання — штрафы. У некаторых краінах (Польшча, Германія) прадпрыемствы, штат якіх перавышае, напрыклад, 20 чалавек, абавязаны захоўваць квоту інваліднасці. А значыць, арганізацыя павінна забяспечыць працай пэўную колькасць людзей з асаблівасцямі. Не робіце гэтага — кампенсуйце. І прадпрыемствы выплачваюць сумы па неўладкаванні кожнай вакансіі, прызначанай для інваліда. Гэтыя сродкі паступаюць у спецыяльныя фонды і не трацяцца больш ні на якія мэты, акрамя стварэння новых працоўных месцаў для людзей з парушэннямі ў развіцці, садзейнічання іх занятасці і рэабілітацыі.

На думку экспертаў, дзяржаўнае ўмяшанне ў сітуацыю абавязковае.

— Злучаныя Штаты часта ставяцца ў прыклад, калі закранаецца пытанне становішча інвалідаў. Але калі амерыканцы ў 1991 годзе прымалі закон аб людзях з асаблівасцямі ў развіцці, гэта быў скандал, — кажа Сяргей Драздоўскі. — Праціўнікі праводзілі дэманстрацыі, бо гэты дакумент прадугледжваў жорсткія захады. Парушаеш правы — плаці штрафы. Частка грамадства ніколі не будзе гатова да талерантнасці ў гэтым пытанні. Таму і існуе інструмент дзяржаўнага прымусу, каб уздзейнічаць па некаторых пазіцыях.

Наталля ЛУБНЕЎСКАЯ

lubneuskaya@zvіazda.by

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Пераможца «Жанчыны года-2018»: З трыма дзецьмі можа справіцца кожная пара

Пераможца «Жанчыны года-2018»: З трыма дзецьмі можа справіцца кожная пара

Тры гады таму прозвішча Трыкоза ўжо было на слыху.

Грамадства

Мэр Брэста Аляксандр Рагачук: Дзеці ў пясочніцах на касцях гуляць не будуць

Мэр Брэста Аляксандр Рагачук: Дзеці ў пясочніцах на касцях гуляць не будуць

Кіраўнік Брэсцкага гарвыканкама адмеркаваў рэзанансную тэму раскопак на тэрыторыі гета.

Культура

Як  мастак Май Данцыг ствараў свае карціны

Як мастак Май Данцыг ствараў свае карціны

Наватар, «шасцідзясятнік», ваяўнічы аптыміст — гэта ўсё пра яго.