25 Май, пятніца

Вы тут

Ці здолее Ангола выкараскацца з крызісу?


Ангола абвясціла аб адмове ад жорсткай прывязкі курсу нацыянальнай валюты — кванзы — да долара ЗША. Прычына такога рашучага кроку — скарачэнне міжнародных рэзерваў краіны ва ўмовах эканамічнага крызісу, справакаванага зніжэннем цэн на нафту з сярэдзіны 2014 года. Як адзначаецца ў паведамленні Цэнтрабанка Анголы, для кванзы ўсталяваны новы цэнавы калідор, паколькі той курс, па якім яна фіксавалася да долара з красавіка 2016 года, больш не адпавядае рэчаіснасці. Пры гэтым параметры калідора не раскрываюцца. Паводле ацэнак аналітыкаў, дзеянні ЦБ Анголы могуць прывесці да падзення курсу кванзы на 20 %, піша Fіnancіal Tіmes. Адмова ад прывязкі нацвалюты да долара можа з часам прывесці да перагляду ўмоў выплаты знешняга доўгу гэтай афрыканскай краіны, які складае каля $40 млрд, заявіў кіраўнік Нацбанка Жазэ дэ Ліма Масану. Ці ўдасца Анголе ўрэшце выкараскацца з працяглага крызісу?


Заморская правінцыя

Першыя пісьмовыя гістарычныя звесткі пра гэтую тэрыторыю адносяцца да пачатку VІ стагоддзя да н. э. Тады бушменаў — тагачасных мясцовых жыхароў — пацяснілі плямёны банту, якія валодалі навыкамі апрацоўкі металу, развівалі вытворчасць керамікі і сельскую гаспадарку. На поўначы гэтых зямель у XVІ—XVІІ стагоддзях існавала дзяржава Ндонга, ад спадчыннага тытула кіраўнікоў якой («нгола») і пайшла сучасная назва краіны. У 1482 годзе сюды дабраліся еўрапейцы — на ўзбярэжжы высадзілася эспедыцыя партугальскага мараплаўца Дыегу Кана. У 1576-м закладваецца форт Сан-Паўлу-ды-Луанда, які пасля становіцца сталіцай краіны. Цікава, што ў 1641 годзе галандцы захапілі Луанду, але партугальцы ўжо ў 1648-м вярнулі яе пад свой кантроль.

Да сярэдзіны XІX стагоддзя галоўным заняткам каланізатараў у Анголе быў гандаль рабамі — паводле прыкладных ацэнак, за трыста гадоў з краіны вывезена (у асноўным у Бразілію) каля пяці мільёнаў чалавек.

Дарэчы, гэтая афрыканская краіна была больш звязана менавіта з лацінаамерыканскай дзяржавай, чым з метраполіяй. Пасля абвяшчэння Бразільскай імперыі ангольскія каланісты неаднойчы выказвалі жаданне да яе далучыцца.

У 1951 годзе Ангола атрымала статус «заморскай правінцыі» Партугаліі. У 1958-м у Луандзе пабудаваны першы нафтаперапрацоўчы завод. 11 лістапада 1975 года была абвешчана незалежнасць Анголы. Першым прэзідэнтам становіцца лідар прасавецкай групоўкі МПЛА (Народны рух за вызваленне Анголы — Партыя працы) Агастынью Нета, войскі якога займаюць Луанду. Аднак незалежнасць не прыносіць афрыканскай краіне міру. Пачалася шматгадовая грамадзянская вайна, якая забрала жыцці больш чым двух мільёнаў чалавек і звыш мільёна зрабіла інвалідамі. Гэтая вайна ўскладняецца міжэтнічнымі супярэчнасцямі. У краіну льюцца патокі зброі. У гады жорсткага супрацьстаяння СССР і ЗША Ангола аказалася арэнай напружанай сутычкі: з трох сфарміраваных па этнічным прынцыпе нацыянальна-вызваленчых рухаў, якія змагаліся з партугальскай каланіяльнай сістэмай, Масква зрабіла стаўку на МПЛА, а дзве іншыя групоўкі — УНІТА (Нацыянальны саюз за поўную незалежнасць Анголы) і ФНЛА (Нацыянальны фронт вызвалення Анголы) — былі падтрыманы Злучанымі Штатамі, ПАР, шэрагам краін Захаду. Вялікую ролю ў зыходзе супрацьстаяння адыграў кубінскі вайсковы кантынгент, які быў накіраваны ў падтрымку МПЛА па рашэнні Фідэля Кастра. СССР аказаў Анголе велізарную эканамічную і ваенна-тэхнічную дапамогу — у канцы 1991 года сума ангольскага доўгу перавышала $5,6 млрд.

Пасля вайны

Жазэ Эдуарду душ Сантуш пасля абвяшчэння незалежнасці Анголы працаваў міністрам замежных спраў. Пасля смерці Агастынью Нета ў 1979 годзе ён стаў старшынёй МПЛА, прэзідэнтам краіны і галоўнакамандуючым узброенымі сіламі. У 1990 годзе душ Сантуш абвясціў аб пачатку рэформаў — адмове ад марксізму-ленінізму як ідэалогіі партыі, пераходзе да шматпартыйнай сістэмы і рынкавай эканомікі. У краіне было скасавана смяротнае пакаранне. Больш за 20 гадоў душ Сантуш спрабаваў спыніць грамадзянскую вайну ў Анголе, аднак мірныя дамоўленасці ўвесь час зрываліся, і супрацьстаянне ў выніку доўжылася да 2002 года. Баявыя дзеянні завяршыліся толькі пасля таго, як быў забіты лідар УНІТА Жонас Савімбі.

Валодаючы каласальнымі запасамі прыродных багаццяў (у першую чаргу, нафты, газу і алмазаў), краіна прыступіла да аднаўлення. Сітуацыя змянялася даволі хутка — сталі развівацца жыллёвае будаўніцтва, дарожная інфраструктура, пры ўдзеле замежнага капіталу, перш за ўсё з КНР, пачалі ажыццяўляцца шматлікія праекты. У апошнія 10—15 гадоў Ангола была адной з самых хуткарослых эканомік свету. ВУП у перыяд з 2002-га па 2011-ы павялічваўся ў сярэднім на 11,6 % у год, росту спрыяла падваенне здабычы нафты — да 1,8 млн бараляў у дзень. Даходы бюджэту павялічыліся ў 10 разоў. ВУП Анголы, паводле ацэнак МВФ, з 2002 да 2014 года вырас амаль удвая. У разліку на душу насельніцтва ўжо ў 2008 годзе валавы ўнутраны прадукт перавысіў пяць тысяч долараў, што з'яўляецца вельмі высокім дасягненнем для гэтага рэгіёна свету.

У краіны нізкі ўзровень знешняй запазычанасці, значны прафіцыт бюджэту. Па нафтавых запасах Ангола займае 16-е месца ў свеце, па запасах прыроднага газу — 35-е месца, па здабычы алмазаў — увогуле 4-е месца. Краіна атрымала ад Кітая ў 2003—2009 гадах крэдыты на агульную суму ў 17,4 млрд долараў. Буйныя пазыкі таксама паступілі ад Бразіліі, Партугаліі, Германіі, Іспаніі і Еўрасаюза.

Прамысловасць скіравана на здабычу нафты, алмазаў, інертных будаўнічых матэрыялаў, прыроднага асфальту. Рэканструююцца старыя нафтаперагонныя заводы, будуюцца новыя. Актыўна развіваецца экспарт прыроднага газу — завод па яго звадкаванні ўведзены ў эксплуатацыю ў 2013-м, а першая партыя адпраўлена за мяжу ў чэрвені таго ж года.

Ідзе інтэнсіўная падрыхтоўка радовішчаў жалезнай руды і марганцу для аднаўлення іх экспарту. Праводзіцца дэталёвая геалагічная разведка на раней зафіксаваных праявах фасфатаў, баксітаў, медзі, золата, урану, тытану, марганцу. Адноўлены або пабудаваны новыя прадпрыемствы па вытворчасці цэменту, па апрацоўцы граніту і мармуру, вытворчасці прадуктаў харчовай прамысловасці. Адраджаецца тэкстыльная вытворчасць, якая будзе працаваць на мясцовай сыравіне.

Два долары ў дзень

Аднак карупцыя развівалася яшчэ хутчэй (па версіі Transparency Іnternatіonal краіна апошнія некалькі гадоў уваходзіла ў спіс дваццаці самых карумпаваных дзяржаў), сацыяльнае расслаенне дасягнула крытычных велічынь. Сярэдні клас у краіне ўяўляе сабой тонкую праслойку паміж нешматлікімі вельмі багатымі грамадзянамі і асноўнай масай людзей, якія ледзь зводзяць канцы з канцамі. Сам прэзідэнт Сантуш прызнаваў, што «з кожных 100 ангольцаў 60 жывуць ніжэй за рысу беднасці, не могуць нармальна харчавацца, не маюць вольнага доступу да пітной вады, санітарыі, медыцынскага абслугоўвання, адукацыі». Паводле афіцыйнай статыстыкі, каля 70 % жыхароў краіны жыве на даход менш за два долары ў дзень.

Новы прэзідэнт Анголы Жуан Ларэнсу, які займае гэтую пасаду з канца верасня 2017 года, правёў шэраг маштабных перастановак ва ўрадзе і кіраўніцтве дзяржкарпарацый, у тым ліку ён змяніў кіраўніка ЦБ. Адным з першых рашэнняў новага кіраўніка дзяржавы стала адхіленне дачкі папярэдніка Ізабэль душ Сантуш ад пасады прэзідэнта дзяржаўнай нафтавай кампаніі Sonangol. Былі зроблены буйныя кадравыя перамены ў сілавых структурах. Эканамічная палітыка Ларэнсу рэзка адрозніваецца ад дзеянняў яго папярэдніка Жазэ Эдуарду душ Сантуша, які кіраваў краінай на працягу 38 гадоў. Эканоміка Анголы панесла істотныя страты з-за падзення цэн на нафту, якая забяспечвае каля двух трэціх дзяржаўных даходаў і 95 % валютнай выручкі. Рост ВУП, які на працягу амаль дзесяці гадоў выражаўся двухзначнымі лічбамі, замарудзіўся. Урад краіны быў вымушаны звярнуцца па крэдыты да Міжнароднага валютнага фонду, Сусветнага банка і Кітая. Міжнародныя рэзервы Анголы скараціліся з $20 млрд у пачатаку 2017 года да прыкладна $14 млрд у пачатку 2018-га.

Неабходна тэрмінова рэагаваць на выклікі, якія цяпер паўсталі. Паводле справаздачы ААН, Ангола — адна з тых краін, дзе інвестыцыі акупляюцца лепш за ўсё.

Па словах спецыялістаў, менавіта цяпер неабходна шукаць сваё месца на рынку. Дзяржава перажывае перыяд структурных перамен, у выніку якіх эканамічныя паказчыкі да 2045 года павінны быць падвоены.

Прыкметы рэформаў

Перадвыбарчую кампанію Жуан Ларэнсу вёў пад лозунгам «Палепшым добрае, выправім дрэннае». Ён прапануе дыверсіфікаваць эканоміку краіны для пераадолення бягучага эканамічнага крызісу. Як адзначаюць спецыялісты, неабходна зрабіць эканоміку гэтай краіны больш разнастайнай. Напрыклад, адысці ад сыравіннай залежнасці і пераключыць увагу на сельскую гаспадарку і турызм, адзначае Euronews. Пры гэтым нельга забываць аб развіцці інфраструктуры, мадэрнізацыі ў энергетычнай сферы і павышэнні інвестыцыйнай прывабнасці.

Ларэнсу адстойвае неабходнасць развіцця малога і сярэдняга прадпрымальніцтва, павелічэння інвестыцый у інфраструктуру, адукацыю і ахову здароўя. У адрозненне ад многіх прадстаўнікоў ангольскага істэблішменту новы кіраўнік не быў замяшаны ў карупцыйных скандалах. Да абрання прэзідэнтам Анголы Ларэнсу быў міністрам абароны. Дарэчы, у гэтай якасці ў 2015-м ён наведваў Маскву і правёў перамовы з Сяргеем Шайгу. Міністр абароны Расійскай Федырацыі назваў узброеныя сілы Анголы «адным з гарантаў бяспекі ў Цэнтральнай Афрыцы».

Жуан Ларэнсу значна змяніў палітычны стыль прэзідэнцтва. Ён скараціў колькасць сваёй асабістай аховы, часцей ездзіць па краіне, больш мае зносін з насельніцтвам. Элітная прэзідэнцкая гвардыя перададзена ў вайсковае падпарадкаванне. Кіраўнік дзяржавы наведаў Кабінду — аплот апазіцыі і ачаг паўстанцкага руху — і правёў там ноч (што раней лічылася недапушчальным з меркаванняў бяспекі).

11 лістапада 2017 года, у Дзень незалежнасці Анголы, Ларэнсу выступіў на мітынгу ў Лубанга і ахарактарызаваў сябе як «прэзідэнта ўсіх ангольцаў», а не толькі МПЛА. Яго сустрэча са старшынёй УНІТА Ісаяшам Самакувай прайшла ў атмасферы дэманстратыўнай зычлівасці. Эксперты лічаць гэтыя перамены прыкметамі неабходных структурных рэформаў. Больш адкрыты, раскаваны палітычны стыль прэзідэнта, які суправаджаецца жэстамі добрай волі ў дачыненні да апазіцыі, рэзка кантрастуе з пазіцыяй яго папярэдніка. Гэта можа даць новаму лідару Анголы дадатковыя рычагі для выпраўлення сітуацыі ў краіне.

Захар БУРАК

Загаловак у газеце: Алмазы і кава

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

Новабудоўлі: бюджэтных прапаноў амаль не засталося

Новабудоўлі: бюджэтных прапаноў амаль не засталося

Але на другасным рынку «хапун» на нерухомасць хутка скончыцца, лічаць эксперты.

Грамадства

Што прыводзіць да траўмаў на вытворчасці?

Летась на вытворчасці адбылося амаль 1400 няшчасных выпадкаў. Многа гэта ці мала? 

Грамадства

Чаму быць сярэднім спецыялістам эканамічна нявыгадна?

Чаму быць сярэднім спецыялістам эканамічна нявыгадна?

Грамадству патрабуюцца творчыя асобы.