22 Верасень, субота

Вы тут

Рамесніцтва сёння — хобі ці спосаб пракарміць сям'ю?


Віталя Шапялевіча аўтар гэтых радкоў не раз сустракала на «Дажынках», іншых кірмашах і святах Брэстчыны. Майстар з Ганцавічаў прадаваў свае вырабы з гліны: вялікія збанкі і гладышы, а таксама маленькія сувенірныя вазы. Адна з такіх ваз стаіць на маім рабочым стале каля камп'ютара. Відавочна, многія любяць, а таксама набываюць кераміку не толькі ў якасці сувеніраў, але і карыстаюцца ёю як посудам. Таму асобныя з нашых майстроў са свайго рамяства сталі ўтрымліваць сям'ю.


Ві­таль  Ша­пя­ле­віч  за работай.

На керамічнай аснове

Прыкладам можа служыць сям'я нашага героя. Віталь з жонкай — шматдзетныя бацькі, яны гадуюць сямёра дзяцей. Старэйшы 15-гадовы сын стаў ужо памочнікам бацьку, наступныя па ўзросце сын і дачка таксама асвойваюць ганчарскую справу. Так што будзе каму перадаваць майстэрства. Віталь Леанідавіч у свой час скончыў Мірскае мастацкае вучылішча па спецыяльнасці ганчарская справа. Спачатку працаваў на Гродзеншчыне, потым вярнуўся на малую радзіму. Купіў неабходнае абсталяванне, уладкаваў майстэрню.

І справы пайшлі. Ганчар Шапялевіч пастаянны ўдзельнік розных выставак і пленэраў. Адзін з самых значных форумаў праводзіцца ў Гарадной Столінскага раёна, там бываюць умельцы і з Беларусі, і з бліжняга ды дальняга замежжа. Ёсць у каго павучыцца, каб плённа працаваць. Для вялікай сям'і Віталь Шапялевіч пабудаваў дом і зарабляе, што называецца, на хлеб надзённы любімай справай.

— Прадаю свае вырабы ў асноўным на розных святах ды кірмашах, а таксама ў салонах-магазінах Мінска, Брэста, іншых гарадоў, — гаворыць майстар.

Прадавец-кансультант брэсцкага салона мастацкіх вырабаў «Скарбніца» Нэля Сафіна расказала, што кераміка Віталя Шапялевіча добра прадаецца. «Вось і нядаўна дзяўчына з Новасібірска купіла гаршчок. Яна казала, што ў Расіі сваёй керамікі хапае, вырабы разнастайныя, але вандроўніца любіць прывозіць сувеніры з розных краін. Такім чынам, вырабы нашых майстроў разлічаны ў першую чаргу на турыстаў, — гаворыць Нэля. — Але ж асноўнымі пакупнікамі з'яўляюцца нашы суайчыннікі. Людзі пачалі звяртаць увагу на праблемы экалогіі, а таксама экалагічнасці побыту. А ў гэтым сэнсе пластыкавая талерка альбо кубак не параўнаюцца з глінянымі. Калі зацікавішся гэтай праблемай, можна атрымаць шмат інфармацыі. Вось і я, — паказвае дзяўчына, — чай п'ю цяпер толькі з керамічнага кубка».

Яшчэ супрацоўніца «Скарбніцы» звярнула маю ўвагу на прадукцыю брэсцкіх ганчароў Тамары і Віктара Тромзаў. Лінейка посуду з цёмнай керамікі выглядала даволі стыльна.

Тамара Тромза пазней расказала аўтару гэтых радкоў, што ўжо тры гады яны з мужам жывуць менавіта на сродкі ад ганчарства. Выпускніца Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў вырабамі з гліны захапілася яшчэ ў студэнцкія гады. Потым вырашыла асвоіць тэхналогію вытворчасці чорнаглянцаванай керамікі, якая была распаўсюджана на тэрыторыі Пружаншчыны яшчэ з часоў Сярэднявечча. Апошнім вядомым майстрам гэтай справы быў Антон Такарэўскі, якога заўсёды згадваюць на гараднянскім пленэры. Цяпер толькі лічаныя майстры асвоілі названую тэхналогію, сярод іх і Тамара з Віктарам. Традыцыйную народную кераміку яны збольшага адаптавалі пад сучаснасць, вырабляюць гаршкі, кубкі, чайнікі, цукарніцы, пасудзіны для захоўвання сыпкіх прадуктаў, а таксама розныя сувеніры-свістулькі. Талеркі майстры часта робяць з узорамі альбо адбіткамі лістоў і кветак.

Сужэнцы Тромза некалькі разоў на год бываюць на тэматычных форумах, яны не прапускаюць фестываляў, пленэраў, у тым ліку міжнародных, што дае магчымасць развівацца, дзяліцца ўласным досведам. Цяпер ужо самі рыхтуюцца ў сваёй майстэрні праводзіць майстар-класы для дзяцей і дарослых.

І Віталь Шапялевіч, і сужэнцы Тромза зарэгістраваныя як рамеснікі. Іх дзейнасць рэгулюецца Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 16 мая 2005 года. Яны плацяць адну базавую велічыню ў год у якасці падатку і займаюцца сваёй справай.

Але ж атрымліваюць даход ад рамяства ў такім аб'ёме, які дазваляе ўтрымліваць сям'ю, адзінкі. «Мы адчуваем на сабе пакупную здольнасць насельніцтва, — гаворыць Тамара Тромза. — Калі б у нашых землякоў былі большыя даходы, прадукцыя прадавалася б, несумненна, лепей». Пра гэта, дарэчы, мне гаварылі і ў магазіне «Скарбніца». Сёння рамесніку прадаць прадукцыю надзвычай складана, тым больш што яе не аднясеш да прадметаў першай неабходнасці.

У супольнасці лягчэй

Менавіта для таго, каб лягчэй было вырашаць многія прафесійныя праблемы, у Брэсце быў створаны першы ў краіне прафсаюз рамеснікаў. Калі гаварыць строга, творчыя людзі аб'ядналіся, каб адраджаць забытыя народныя рамёствы, развіваць нацыянальнае мастацтва, прадстаўляць наш беларускі эксклюзіў на замежных рынках, разам вырашаць адміністрацыйныя, фінансавыя і творчыя пытанні. А на справе яны яшчэ і дапамагаюць адно аднаму.

Узначаліў прафсаюзную арганізацыю таксама рамеснік Жан Васько. Дарэчы, Жан Генадзевіч адным з першых у свой час аформіў патэнт і заняўся вытворчасцю травянога абутку па тэхналогіі сваёй бабулі.

У Брэсцкую прафсаюзную арганізацыю зараз уваходзяць крыху больш за паўсотні чалавек. А ўсяго ў рэгіёне зарэгістравана больш за 5000 рамеснікаў, што з'яўляецца другім паказчыкам у краіне пасля Мінска.

Старшыня прафсаюзнай суполкі тлумачыць, што асобна ўзятаму майстру як фізічнай асобе купіць, скажам, матэрыял для работы абыдзецца даражэй, чым гэта зробіць арганізацыя, калі закажа вялікі аб'ём тавару і атрымае зніжку. Альбо ўзяць пытанне выезду за мяжу: афармленне дакументаў і атрыманне віз для рамеснікаў, якімі нярэдка з'яўляюцца пенсіянеры, шматдзетныя маці, нават студэнты, даволі складаны працэс. А вось арганізацыя можа вырашыць гэта пытанне хутчэй і без пасярэднікаў. Прафсаюзная пярвічка аб'яднала ўмельцаў самых розных кірункаў — ганчароў, бондараў, майстроў вышыўкі, вязання, шыцця і іншых відаў дзейнасці. І галоўнае — крыху больш за год таму рамеснікі адкрылі сваю краму па вуліцы Астроўскага, гэта практычна ў самым цэнтры горада. Тут можна не толькі набыць тое, што выстаўлена на продаж, але і заказаць падарунак. Напрыклад, дубовую бочачку з манаграмай імянінніка альбо тканую вазу, пантофлі з ільняных вяровак ці бранзалет з лекавых траў, сабраных у Белавежскай пушчы і прыгатаваных па рэцэптах, якім не адна сотня гадоў.

Жан Васько лічыць, што сапраўднае рамесніцтва — тое, што мае на ўвазе работу ўручную, — усё ж з'яўляецца хобі, а не сродкам утрымання сям'і. Тых, хто можа дазволіць сабе жыць за кошт рамяства, зусім нямнога. Як паказвае практыка, 80 працэнтаў майстроў маюць асноўную работу, а творчасць з'яўляецца заняткам для душы і спосабам падпрацоўкі. Старшыня прафсаюза адзначыў такі негатыўны факт, калі асобныя нядобрасумленныя людзі купляюць станкі і абсталяванне, але выдаюць свае вырабы за ручную работу. Яны, па сутнасці, займаюцца прадпрымальніцкай дзейнасцю, хаваюцца ад падаткаў пад маркай рамесніцтва і гоняць шырспажыў. Іх не варта блытаць з майстрамі.

А майстрам можна назваць таго, хто сваімі рукамі адраджае справу дзядоў. Напрыклад, Алу Панасік з Радванічаў Брэсцкага раёна. Яна знайшла бабулін табурэт, а потым асвоіла рэдкі промысел, які называецца вышыўкай па дрэве. У драўляным вырабе свідруюцца дзірачкі, праз якія працягваюцца ніткі. Дык вось, Ала Антонаўна сказала, што з матэрыяламі ёй істотна дапамог прафсаюз рамеснікаў.

Святлана ЯСКЕВІЧ

Загаловак у газеце: Вышытая дошка, чорнаглянцаваны гладыш, травяны бранзалет

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

23 верасня 1943 года, савецкімі войскамі быў вызвалены ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў першы населены пункт Беларусі — раённы цэнтр Камарын.

Грамадства

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Ад дапамогі дома пажылым і да стварэння крызісных пакояў для ахвяр хатняга гвалту.

Грамадства

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Актыўная фаза камандна-штабнога вучэння Узброеных Сіл прайшла ў Беларусі ў верасні.