23 Верасень, нядзеля

Вы тут

Як харавік стала званаром


Мінчанцы Вользе САЎЧАНКАВАЙ за 60. Невысокая бландзінка, з мілагучным голасам і абаяльнай усмешкай. Калі б сустрэла яе ў горадзе, не падумала б, што перада мной званар — здаецца, гэта прафесія патрабуе куды больш сіл, чым ёсць у гэтай жанчыны. Але вось ужо пяты год Вольга склікае на службу прыхаджан Свята-Петра-Паўлаўскага сабора. Пра тое, як звон стаў аддушынай і лекам, — у яе гісторыі.


Усяго ў храме, акрамя Вольгі, працуюць шэсць званароў. Цікава, што пяць з іх — жанчыны.

— Я прыходжу ў суботу ўвечары, у нядзелю ранкам і ў панядзелак ці аўторак. Каля храма стаяць дамы, і некаторыя жыхары абураюцца звону ў будны дзень. А я б з задавальненнем жыла побач і слухала, — дзеліцца жанчына.

Па адукацыі Вольга музыкант. «З дзяцінства любіла спяваць. Аднакласнікі мае пайшлі хто на архітэктурны факультэт, хто на ваенны, адна я на «культурку», — з усмешкай расказвае пра сваё паступленне ў Маскоўскі дзяржаўны інстытут культуры. Спачатку яна вучылася на харавым аддзяленні, пасля — з-за праблем з галасавымі звязкамі — перавялася на метадыста-арганізатара. Успамінае, што ў маладосці была вельмі актыўнай. Кіравала дзіцячымі хорамі, ансамблямі, квартэтамі. А калі 30 гадоў таму выйшла замуж і пераехала ў Мінск, пайшла працаваць у школу — была настаўнікам па вакале і займалася музычным тэатрам, дзе паспела паставіць каля 30 спектакляў.

Кінуць работу прымусілі абставіны.

— У мяне маці з Данецкай вобласці. Калі там у 2014-м пачаліся ваенныя дзеянні, я забрала яе сюды. Мама была ляжачая. Я думала, буду сумяшчаць догляд і работу, але не атрымалася. Давялося звальняцца.

У званары Вольга прыйшла воляй выпадку. У гарадскім пасёлку Энергетыкаў (Дзяржынскі раён), дзе знаходзіцца яе лецішча, пабудавалі каплічку. Званіць не было каму. Папрасілі Вольгу: маўляў, ты музыкант, паспрабуй. Паспрабавала. І зразумела, што гэтаму трэба вучыцца, — запісалася ў школу званароў Мінскага Епархіяльнага ўпраўлення. Курсы там доўжацца чатыры месяцы.

— У многіх, хто вучыўся, не было музычнай адукацыі. І яны добра звоняць! Хоць, калі мы сальфеджыа праходзілі, ім, вядома, цяжэй было, — заўважае Вольга. І дадае, што на курсы запісваюцца людзі розных прафесій: спартсмены, медыкі, педагогі, будаўнікі, ваенныя.

Від на го­рад са зва­ні­цы.

У пасялковай каплічцы Вольга звоніць раз на месяц — з мая па кастрычнік, калі пачынаюцца работы на лецішчы. А ў Свята-Петра-Паўлаўскі сабор папрасілася на работу, бо сама яго прыхаджанка.

— Я доўга саромелася, баялася званіць. Гэта ж такая адказнасць! — прызнаецца.

...Разам з Вольгай падымаемся ў званіцу. Вузенькі калідор, некалькі дзясяткаў прыступак, адна прыстаўная драўляная лесвіца, другая... Жартуем, што званар абавязаны мець не толькі добрае здароўе, але і зграбную фігуру — інакш не пралезеш.

На вуліцы больш за 20 градусаў цяпла, але на званіцы пранізвае вецер. «Калі халадае, абавязкова накідваю капюшон ці абвязваюся цёплай хусткай, — дзеліцца жанчына. — Неяк, калі стаяў моцны мароз, апранула дублёнку — а яна ж цяжкая, складана было падымаць рукі. Таму цяпер зімой апранаю маміну куртачку: яна, можа, не вельмі модная, але зручная».

Дарэчы, пры тэмпературы ніжэй за 15—18 градусаў званіць увогуле нельга: званы могуць раскалоцца.

З вышыні адкрываецца цудоўны від на горад.

— Вось на гэтай бярозе, — паказвае Вольга, — два гады запар птушкі вілі гняздо. Я са смартфонам толькі «пасябравала», усё з кнопачным тэлефонам хадзіла, а так бы сфатаграфавала іх.

Званоў тут дзевяць. Самы вялікі — Дабравест — Вользін любімы. Ці не пакутуе слых на такой рабоце? Жанчына задумваецца: не заўважала. У званіцы вісяць навушнікі, але Вольга абыходзіцца без іх.

З тым, што прафесія не зусім жаночая, суразмоўніца часткова згаджаецца:

— Калі я дырыжыравала хорам, адчувала сябе ўпэўнена. А тут... Мне здаецца, Бог дае тую сілу, якой не хапае жанчыне. Дый у мяне рукі лапатай натрэніраваныя. (Усміхаецца.) А ў гэтым годзе яшчэ з суседкай па лецішчы плаваць вырашылі — у нас там азярцо ёсць. Я 31 мая зайшла ў ваду першы раз і дагэтуль плаваю, калі прыязджаю, — ранкам і ўвечары. Нават у дождж. Але ў званара працуюць не толькі рукі — перш за ўсё мелодыя ідзе ад сэрца.

Да пачатку службы — пяць хвілін. Вольга нацягвае пальчаткі, каб рукі не слізгалі, і чытае малітву. Націскае на педаль — раздаецца працяглы ўдар Дабравеста. Цягне за тросікі — і падключаюцца іншыя званы. З твару жанчыны не сыходзіць усмешка, а ў нас з фатографам — мурашкі па целе.

— Кажуць, што да звону прывыкаеш, але для мяне ён кожны раз гучыць як па-новаму. Я адчуваю палёт, у мяне такая радасць на душы, — дзеліцца Вольга перажываннямі. — Вельмі люблю званіць на Крыжовых ходах. Адсюль такое відовішча адкрываецца: святары нясуць харугвы, людзі за імі ідуць, спяваюць...

Каноны ў звоне ёсць: напрыклад, у пост ён мусіць быць больш стрыманым. Але і свабода творчасці дазваляецца. Вольга ездзіла на фестывалі звону ў Салігорск, Хоцімск.

— Я вось сядзела і думала: чаму мяне так цягне да гэтага? Напэўна, справа ў тым, што я вельмі люблю пець, але ўзрост ужо не дазваляе выступаць у творчых калектывах. А тут разам са званамі душа запела.

Кажуць, звон лечыць. Суразмоўніца прызнаецца: за іншых казаць не будзе, але ёй дапамагае. За тыя гады, што працуе ў саборы, амаль забылася на ангіны і прастуды.

— Трымаюся. Не лічачы зморшчын, я ўнутрана адчуваю сябе маладой — быццам скінула 20 гадоў. Калі з іншымі званарамі сустракаемся (а сярод іх шмат маладых), увогуле на свой узрост не зважаю.

У Расіі ў некаторых храмах званароў мяняюць на робатаў (людзей, якія валодаюць азамі прафесіі, не хапае). Выбіраеш патрэбную мелодыю, націскаеш на кнопку на пульце кіравання — і аўтамат прыводзіць званы ў рух.

— Гэта вельмі бяздушна. Ну як званар можа да гэтага ставіцца? — уздыхае Вольга. — Вось я ездзіла на «Славянскі базар», паглядзела, як Ваенга выступае. І бачыла яе ўчора па тэлевізары. Той жа дуэт, але ёсць розніца!

Праўда, у Мінску званар таксама прафесія рэдкая. Летам, калі ўсе раз'язджаюцца, вельмі цяжка знайсці чалавека на замену.

У некаторых храмах званары атрымліваюць заробак, хай і невялікі. У Свята-Петра-Паўлаўскім саборы працуюць на добраахвотных пачатках.

— Напэўна, так і правільна. Гэта ж малітва, — разважае жанчына. — Я сама б даплачвала, каб званіць. Хочацца тут затрымацца даўжэй.

Наталля ЛУБНЕЎСКАЯ

Фота Ганны ЗАНКАВІЧ

Загаловак у газеце: «Быццам на 20 гадоў памаладзела»

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

23 верасня 1943 года, савецкімі войскамі быў вызвалены ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў першы населены пункт Беларусі — раённы цэнтр Камарын.

Грамадства

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Ад дапамогі дома пажылым і да стварэння крызісных пакояў для ахвяр хатняга гвалту.

Грамадства

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Актыўная фаза камандна-штабнога вучэння Узброеных Сіл прайшла ў Беларусі ў верасні.