Вы тут

З паданняў і легендаў Мірскага замка


Шмат на свеце існуе розных легендаў і паданняў — шмат іх і ў Мірскім замку. І напэўна, кожны замак мае сваю здань, якая надае яму своеасаблівы каларыт і таямнічасць. З даўніх часоў вядома, што легенды і паданні заснаваны часцей за ўсё на сапраўдных жыццёвых падзеях, дзесьці вясёлых і радасных, а дзесьці трагічных і таямнічых. А ці верыце вы, паважаныя чытачы, што здані пакідаюць пасля сябе след на зямлі?..


Перад вамі — ліст простай сялянскай дзяўчыны з ХVІ стагоддзя, прывід якой можна і сёння сустрэць у Мірскім замку, да нашых сучаснікаў. Не пытайце, адкуль ліст з'явіўся ў замку. Чытайце.

«Добры дзень, паважаныя нашчадкі.

Скажыце вы мне, калі ласка, ці ёсць у вашым часе такія паняцці, як «каханне», «любоў», «нянавісць» і «здрада». Ці дакранаецеся вы адно да аднаго, каб пашкадаваць, а не зрабіць балюча?

Мне здаецца, што каханне знікла з Зямлі якраз у той момант, калі я памерла, не меўшы суцяшэння.

І я жыву. Сонная мара, здань, смуткуючая душа...

Вы пытаеце, што ж здарылася? А нічога. Проста самы блізкі мне чалавек стаў самым далёкім, як халоднае сонца на зімовым небасхіле. Хмара пад назвай «здрада» зрабіла крывавым маё блізкае і адначасова далёкае сонца. Ды не буду тлуміць вам галаву, мае нашчадкі. Аб усім па парадку.

Я — звычайная сялянская дзяўчына з мястэчка Мір. Завуць мяне Кася. Бацькі мае — людзі простыя, працавітыя. Як звычайна, дзяцей у хаце многа, а зямлі сваёй мала. З гэтай прычыны бацькі бралі мяне, як старэйшую, і ішлі ў заробкі да мясцовага магната. Матуля мая, жанчына ў мястэчку вельмі паважаная і акуратная, добрая майстрыха, навучыла мяне шыць, вышываць, карункі плесці, гатаваць далікатна і смачна. Ці ж думала яна, што веды гэтыя не жыццё маё палепшаць, а да гвалтоўнай смерці давядуць?

У тыя часы нашымі землямі і мястэчкам валодаў магутны шляхецкі род Іллінічаў. Менавіта яны і пабудавалі недалёка ад мястэчка каменны замак. І пакуль бацька абрабляў землі, мы з матуляй былі ў самім замку: цягалі ваду і дровы, апрацоўвалі садавіну і агародніну, мяса і рыбу. Хаця кухонных служак было шмат, праца ўсё адно была цяжкая і вольныя рукі ўвесь час былі патрэбныя. Маці дапамагала галоўнаму кухару гатаваць стравы для гаспадара і яго гасцей і мяне трымала каля сябе. Цяжкай працы я не баялася і ніколі не сумавала. Я спявала. Ад спеваў маіх на тварах гэтых спрацаваных жанчын узнікалі ўсмешкі і ажывала надзея, што некалі будзе лягчэй.

Аднойчы спевы мае пачуў сам гаспадар замка — Станіслаў Іллініч. Ён спусціўся ў гаспадарчыя каморы, каб паглядзець, хто ж гэта спявае.

Трэба сказаць, што шляхціч наш быў вельмі сабою гожы: высокі, статны, валасы чорныя як вугаль і вочы такія ж. Здавалася, што, глянуўшы ў іх глыбіню, можна патануць. А ўсмешка! Адкрытая, шчырая і адначасова загадкавая, якая без слоў клікала за сабою...

Паклікаў Станіслаў мяне якраз словамі. І я пайшла. Бо я — сялянка. А ён — мой гаспадар. У той момант сэрца заходзілася ад страху. Першыя думкі былі самыя дрэнныя — што не так я зрабіла, што магла выпадкова пашкодзіць, дзе не справілася? Станіслаў, прывёўшы мяне ў гасцёўню, проста спытаў, хто я і адкуль.

— Кася? Такое простае імя для такой прыгажуні? — здзівіўся ён. — І ўсё ж гэта — самае лепшае імя.

Словы Станіслава запалі мне ў самае сэрца. У той дзень мы больш не сустракаліся. Але я адразу зразумела, што закахалася. Душа мая ад хвалявання вырывалася з грудзей і трапяталася, як злоўленая птушка. Думкі перапаўнялі згадкі пра Станіслава. Вочы не бачылі нічога і нікога, яны шукалі толькі каханага.

Бацькі хутка здагадаліся, што са мною і хто таму прычына. Каб вы чулі, як плакала мая маці! Бацька пастарэў на вачах. Яны прасілі мяне адумацца, выкінуць каханне да шляхціча з галавы і сэрца, паглядзець на мясцовых хлопцаў, з якімі ў мяне магла быць сумесная будучыня. Бацька забараніў маці браць мяне ў замак на працу, а мне забараніў нават здалёк на замак глядзець.

Скажыце, ці заўсёды вы слухаеце бацькоў сваіх, калі кахаеце? Пэўна ж, не. Я таксама не паслухала... Тым больш што сам Станіслаў, як аказалася, шукаў сустрэчы са мною. У адзін з летніх дзянькоў, калі я была дома, ён спыніў каня каля бацькоўскіх весніц...

Што было далей, вядома ўсім закаханым. Ды і я больш не хачу рваць на часткі сваю пакутную душу гэтымі ўспамінамі. Скажу адно: сустрэчы нашы спачатку былі таемнымі, а пасля Станіслаў забраў мяне ў замак. Не пыталася я дазволу ў бацькоў быць з ім, а Станіслаў маіх бацькоў тым больш не пытаўся.

Жыла я ў замку і не жонкай, і не служанкай і вельмі позна зразумела ўсю глыбіню свайго падзення. Разуменне гэтае прыйшло як маланка ў ясны дзень: пад маім сэрцам нарадзілася новае жыццё.

Ну а што зрабіў мой дарагі каханы, даведаўшыся аб гэтай навіне, спытаеце вы? Не, ён не ажаніўся са мною. Станіслаў выдаў мяне замуж за свайго служку Навіцкага, забяспечыўшы такім чынам прозвішча мне і майму яшчэ не народжанаму дзіцяці. Я не магла паверыць, што Станіслаў не кахае мяне, што ён мне здрадзіў. Чароўная ўсмешка аказалася «ўсмешкай змяі»...

Муж мой Навіцкі ніколі ні словам ні ўчынкам не абразіў мяне і дзіця, быў добрым гаспадаром і бацькам. Але я не бачыла гэтай дабрыні. Я палала нянавісцю да былога каханага. Нянавісць гэтая спапяліла мяне, калі ў замку было аб'яўлена аб жаніцьбе Станіслава на шляхцянцы са знатнага роду.

Падчас аднаго з баляванняў я непрыкметна падмяшала атруту ў віно, а сама стаяла і назірала, як Станіслаў, выпіўшы яе, пасінелымі ўмомант вуснамі спытаў: «За што?»

Толькі аб адным я пашкадавала ў той момант. Я не знайшла атруту, якая забівала б марудна. Тады, магчыма, Станіслаў змог бы сам адказаць на сваё пытанне і зразумець, што нельга крыўдзіць чалавека, які цябе кахае.

Схапілі мяне недалёка ад замка, ды я і не хавалася. Прысуд быў кароткі — спаліць жывою. Здзейсніў гэты ўчынак брат Станіслава Шчасны. Але нават калі языкі полымя ахапілі мае ногі, я не пашкадавала аб сваім учынку.

Ды, відаць, сам Бог мяне пакараў. Душа мая не атрымала супакою ні ў чыстцы, ні ў пекле. За здзейсненае нябёсы адракліся ад мяне. І хаджу я нябачнай зданню ў сутарэннях Мірскага замка, шукаю збавення, якога няма.

Моліцца за мяне толькі муж мой Навіцкі і дзіця маё адзінанароджанае. Ды, мусіць, мала іх малітвы...»

На гэтым ліст Касі абрываецца. А ў вас, паважаныя чытачы, узніклі, напэўна, самыя розныя пачуцці. Для некага — гэта проста прыгожае паданне, хтосьці атрымаў глебу для разважання і асэнсавання асабістага жыцця і жыцця ўвогуле, у кагосьці ўзнікла шмат хвалюючых пытанняў. На ўсе вашыя пытанні ёсць адказы ў сценах цудоўнага і таямнічага Мірскага замка... Пані Гісторыя і пані Легенда чакаюць Вас!

Вольга Давідзенка

Фо­та Хрыс­ці­ны Бяр­нац­кай

Загаловак у газеце: Здань сялянкі Касі

Выбар рэдакцыі

Культура

Як у Чавускім раёне праводзіліся святыя вечары

Як у Чавускім раёне праводзіліся святыя вечары

Традыцыя варажыць на нарачонага прыйшла з язычніцкіх часоў.

Грамадства

Мастацкі кіраўнік «Песняроў» пра радасці і складанасці сямейнага жыцця

Мастацкі кіраўнік «Песняроў» пра радасці і складанасці сямейнага жыцця

«Я лічу, што мужчына можа заводзіць сям'ю, калі ў яго ўжо ёсць сваё жыллё або выразная перспектыва, калі яно з'явіцца».

Грамадства

Небяспечныя гульні. На што трэба звярнуць увагу бацькам падлеткаў

Небяспечныя гульні. На што трэба звярнуць увагу бацькам падлеткаў

Днямі суд Першамайскага раёна Мінска абвясціў прысуд удзельнікам вечарынкі, падчас якой 19-гадовая дзяўчына загінула ад ужывання псіхатропу

Эканоміка

Падрыхтаваны праект новага ўказа аб аднаўляльных крыніцах энергіі

Падрыхтаваны праект новага ўказа аб аднаўляльных крыніцах энергіі

Так званая «зялёная» энергетыка ў апошнія гады развіваецца ў нашай краіне хуткімі тэмпамі.