Вы тут

Калі чалавек становіцца кнігай. Што такое «Жывая Бібліятэка»?


Любы твор складаецца з пэўнай гісторыі: кароткай ці доўгай, сумнай ці вясёлай. Адна можа адгукнуцца ў сэрцах многіх, другая — не зачэпіць нікога. А вось аповеды ў «Жывой Бібліятэцы» заўсёды запамінаюцца «чытачам», бо «кніга» — сам чалавек з непаўторным жыццёвым досведам, сваім ладам жыцця...

У «Жывую Бібліятэку» можа прыйсці кожны. Выбраць сабе «твор» і слухаць яго, гутарыць, задаваць пытанні на працягу адведзенага часу. Чалавек-«кніга» можа прадстаўляць пэўную прафесію, рэлігію, нават сексуальную арыентацыю. Мэта незвычайнай бібліятэкі — узаемаразуменне паміж людзьмі рознага светапогляду, пазбаўленне ад стэрэатыпаў і навязанага іншымі меркавання.


Ка­ман­да «Жы­вой Біб­лі­я­тэ­кі».

Гісторыя ўзнікнення праекта

Фармат пад арыгінальнай назвай Human lіbrary ўзнік у Даніі ў 2000 годзе. Арганізатарам стала асацыяцыя Stop The Vіolence («Спынім гвалт»), якую стварылі падлеткі яшчэ ў 1993 годзе. На іх сябра накінуліся з нажом на вуліцы, ён цудам выжыў. І, пакуль той ляжаў ў бальніцы, таварышы сталі думаць, што менавіта яны могуць зрабіць, каб зменшыць узровень гвалту паміж людзьмі. А ў 2000 годзе іх запрасілі на музычны фестываль Roskіlde Festіval з просьбай правесці мерапрыемствы, якія дапамаглі б дасягнуць узаемаразумення паміж удзельнікамі. Так і прыдумалі «Жывую Бібліятэку». Ахвотныя маглі выбраць «кнігу» і размаўляць з ёй. Дзякуючы гэтаму на працягу некалькіх дзён паміж сабой кантактавалі сотні самых розных людзей, якія б наўрад ці сталі гутарыць у звычайных абставінах.

На плакаце з мерапрыемства быў надпіс «Не судзіце кнігу па вокладцы... асабліва калі гэта не кніга», які пазней стане дэвізам сусветнага руху. Пасля фестывалю фармат сталі прасоўваць, пашыраць і развіваць, і ў рэшце рэшт ён распаўсюдзіўся і прыжыўся больш чым у 75 краінах свету.

Калі і як рух прыйшоў у Беларусь?

У нас «Жывая Бібліятэка» ўпершыню запрацавала ў кастрычніку 2014 года ў Мінску. Тады мерапрыемства арганізавалі Марына Штрахава, Марыя Лукашук і Вольга Арцёмчык. Знаёмства з рухам адбылося выпадкова і нечакана, калі Марына, тады яшчэ студэнтка, паехала ў Польшчу на Study Tours. Яе зацікавіў і ўразіў фармат, які дазваляе вельмі проста расказваць пра дастаткова складаныя тэмы, дыскрымінацыю ў грамадстве. Пасля вяртання дадому дзяўчына распавяла пра праект усім сябрам, якія падзялілі яе захапленне. Аднак ідэя выспявала ў сэрцах яшчэ два гады: заміналі іншыя справы. У 2014-м дзяўчаты нарэшце напісалі дацкім арганізатарам, каб атрымаць дазвол на правядзенне «Жывых Бібліятэк» у Беларусі, выкарыстанне лагатыпа і іншых матэрыялаў. Датчане з радасцю згадзіліся.

На першым мерапрыемстве сабралася 50 чалавек. «Гэта не былі нашы знаёмыя, блізкія людзі: прыйшлі тыя, хто заўважыў аб'яву ў інтэрнэце, — кажа Марына. — І тады мы зразумелі, што ўсё робім правільна, трэба развівацца далей». Першымі «кнігамі» сталі невідушчая, беларускамоўны, вегетарыянцы, той, хто захапляецца посткросінгам, медыятар, занятая ў «сексе па тэлефоне» і іншыя. Потым была далейшая актыўная фаза: набор валанцёраў, распрацоўка канцэпцыі, пашырэнне геаграфіі.

Хто можа стаць «творам»?

Чалавек з унікальным досведам. Той, хто адрозніваецца ад іншых, хто можа зазнаць дыскрымінацыю, цкаванне, каго не разумеюць і баяцца. Хто належыць да сацыяльнай групы, у дачыненні да якой існуюць стэрэатыпы. Прадстаўнік спецыфічнай прафесіі, стылю жыцця, светапогляду. Той, хто чуе ў свой бок: «Сам(а) вінаваты(ая)!», «З такімі так і трэба!» Важна, каб «кніга» не баялася весці шчыры дыялог, была гатовая цалкам раскрыцца, гаварыць пра набалелае, даказваць, што быць іншым — нармальна.

Для таго каб стаць «кнігай», трэба запоўніць заяўку, у якой напісаць назву «твора» (пра што будзеце расказваць), коратка распавесці пра свой досвед, расказаць гісторыю, назваць прычыну, па якой узнікла жаданне стаць «кнігай», а таксама выбраць, з якой аўдыторыяй будзе зручней за ўсё працаваць (з групай 5—8 чалавек, 2—3 чалавекі, толькі з адным чытачом ці ў закрытым ад іншых памяшканні).

У планах — пашырэнне

Доўгі час «Жывая Бібліятэка» існавала як ініцыятыва. У ліпені 2017 года супольнасць атрымала рэгістрацыю ў Мінгарвыканкаме. Цяпер у яе восем арганізатараў і больш чым пятнаццаць валанцёраў. Туды людзі прыходзяць працаваць на шчырым энтузіязме, бо мэты супольнасці супадаюць з іх мэтамі.

За чатыры гады праведзена больш за сто «Жывых Бібліятэк», прынята больш за 5,5 тысячы чалавек.

Супольнасць пачала дзейнічаць яшчэ ў пяці гарадах: Бабруйску, Брэсце, Віцебску, Гродне, Маладзечне. Кожны рэгіён працуе самастойна, мае сваіх арганізатараў і ўласныя «знаходкі».

Напрыклад, у адной з апошніх сталічных «Жывых Бібліятэк» «кнігамі» былі фрылансеры; нарказалежны ў рэмісіі; чалавек, які перажыў рак; мама мадэлі з сіндромам Даўна; бісексуалы; практыкуючы будыст і шмат іншых. Акрамя ўласна «Жывых Бібліятэк», арганізатары прыдумалі і іншыя праекты: «Шчырыя размовы», калі людзі таксама гутараць паміж сабой, але на адну выбраную тэму, «Сацыяльныя гульні»... У планах — яшчэ больш фарматаў, пашырэнне аўдыторыі, а таксама развіццё руху ў рэгіёнах.

Юлія АДАМОВІЧ

Загаловак у газеце: Кожны чалавек — ён як кніга...

Выбар рэдакцыі

Культура

Больш за 100 літаратараў з усіх рэгіёнаў краіны возьмуць удзел у мерапрыемствах Дня беларускага пісьменства

Больш за 100 літаратараў з усіх рэгіёнаў краіны возьмуць удзел у мерапрыемствах Дня беларускага пісьменства

Свята, якое ўжо традыцыйна ладзіцца ў першую нядзелю верасня, сёлета прымае Слонім.

Грамадства

Як працуюць сядзелкі

Як працуюць сядзелкі

Попыт на сядзелак ці медсясцёр, якія могуць даглядаць цяжка хворых людзей на даму, пастаянна расце.

Культура

Алесь Родзім: Рабілі «афармілаўку» для калгасаў, вярталіся ў свае падвалы і працягвалі маляваць

Алесь Родзім: Рабілі «афармілаўку» для калгасаў, вярталіся ў свае падвалы і працягвалі маляваць

Беларускаму складніку Тахелеса прысвечаны арт-фестываль «Міфалагема тысячагоддзя», што адкрыўся ў прасторы Ок16 15 жніўня.